Кіріспе

Țara Moților (Motzenland), сондай-ақ Țara de Piatră ("Тас жері") деп аталады – Румынияның Апусени тауларында, Арийш және Кришуль Альб өзендерінің жоғарғы алабында орналасқан этногеографиялық аймақ. Ол Румынияның Алба, Арад, Бихор, Клуж және Хунедоара округтерінің бөліктерін қамтиды және оның бір бөлігі Апусени табиғи паркін құрайды. Țara Moților тұрғындары "moți" (Motzen, mócok) деп аталады. Кейбір ғалымдар "мотилерді" келттердің ұрпақтары деп санайды, себебі олардың сары шашы мен көк көзі, бұл белгілер басқа румындарға қарағанда осында жиі кездеседі; алайда, бұл гипотеза тұтастығының болмауына байланысты тарихшылардың көпшілігі тарапынан қабылданбайды. Басқа ғалымдар олардың славяндардың немесе аландардың ұрпақтары екеніне сенеді. Тағы бір топ ғалымдар оларды герман тайпаларының (гепидтердің) ұрпақтары деп есептейді. Олардың сары шашы мен көк көзіне байланысты, олардың тегіне қатысты он жеті теория жасалған. Мотилер Румыниядағы басқа тұрақты елді мекендерден биік, шамамен 1500 метрлік биіктіктегі шашыраңқы ауылдарда тұрады. "Țara Moților" дәстүрлі түрде Бистрадан басталады, бұрын мотилер Топани деп атаған Кампениден немесе австриялықтар Топесдорфтан бұрын, дәстүрлі түрде мотилердің ресми емес астанасы саналған жер, ал Арийштен төменгі ауылдар, мысалы Лупша, Сэлчуа және т.б. Түрдаға қарай мокандардың мекені болып табылады. Мотилер "топи" (неміс тілінде "Die Zopfen") деген атпен де белгілі болды. Ескі әкімшілік шекаралардың соңғы өзгерісіне дейін, дербес Арийш округі болған.

Этимологиясы мен тарихы

"Țara" термині сөзбе-сөз "ел" дегенді білдіреді (лат. және орта ғасырлық латын: terra); ерекше жағдайда (Țara Bârsei, Țara Oașului, Țara Făgărașului, Țara Hațegului, ro және Maramureș-тен өзгеше), ол ешқандай саяси, әлеуметтік немесе әкімшілік мәртебе білдірмейді. Оның орнына, бұл Карпат таулары арасындағы жабық және белгілі бір деңгейде оқшауланған төмендіктерді атауға қолданылатын ежелгі термин. Аймақ саяси, экономикалық және әлеуметтік құқықтар үшін күреске және қарсы тұруға толы ұзақ тарихқа ие, мысалы, Хорея, Клошка және Кришан көтерілісі (1784–1785) және 1848 жылғы Трансильвания революциясының румыниялық бөлігі осы жерде бастау алған.

Өнеркәсіп

Ағаш кесу, ағаш өңдеу және кен өндіру – Țara Moților аймағындағы негізгі дәстүрлі өнеркәсіптік салалар, ал тері өңдеу, ұсталық, диірменшілік және жүнді қолмен тарау мен иіру – қосалқы салалар болып табылады. Аймақтағы кең емен, шырша және бук ормандары атақты шеберлер жасаған бөшкелер, жиһаз және басқа да ерекше бұйымдарға қажетті материалмен қамтамасыз етеді. Көмір (Брадта), темір (Байшоара және Иарада), күміс және алтын (Бая де Ариеш, Буциум, Рошиа Монтана, Златна, Байца, Мушариу, Криссиорда), боксит (Варчиорогта, Рошия, Добрешти, Зече Хотареде), сынап (Изворул Ампоиулуиде), мыс, қорғасын, мырыш (Байшада, Сакарамб, Рошиа Поиениде) және молибден (Байцада) осы күнге дейін өндірілуде, ал кейбір кен орындары (Рошиа Монтана) шамамен 2000 жылдан бері пайдаланылуда.

Ауыл шаруашылығы

Биік тау жағдайларына байланысты, мотилер мал шаруашылығымен айналысады. Олардың басты мал түрі – ірі қара, ал жергілікті таулы мал "Пинзгау де Трансильвания" деп аталады, бұл Тироль Пинзгау тұқымының бір түрі және 19 ғасырда австриялықтар тарапынан әкелінген. Аймақтағы шаруалар үшін қой, құс және шошқа шаруашылығы екінші дәрежелі болып табылады. Оңтүстікке қарай беткейлі таулар мен тар өзен аңғарларында картоп, арпа және тіпті суыққа төзімді көкөністердің сирегімен кездесуге болады.

Туризм

Бұл аймақ халықтық дәстүрлерімен, ландшафтысымен және 800-ден астам табиғи үңгірлерді құраған Карсттік бедерінің әртүрлілігімен танымал, мысалы, Скэришoара, Фокул Виу (екеуінің ішінде де сақталған мұздықтар бар) және Пештера Уршилор (онда Ursus spelaeus, үңгір аюының қазба қалдықтары кездеседі). Ауылдық туризм мен экологиялық туризм де бұл аймақта кеңінен дамыған. Аймақтың негізгі қысқы спорт орталығы Ариешениде орналасқан.