Арнольд Шёнбергтің «Музыкалық жеке орындаулар қоғамы»

Кіріспе

Жеке музыкалық орындаулар қоғамы (неміс тілінде Verein für musikalische Privataufführungen) – 1918 жылдың күзінде Венада Арнольд Шенберг жаңадан жазылған музыканы мұқият дайындалған және түсінікті болатын орындаулар арқылы, шынымен қызығушылық танытқан тыңдаушыларға ұсыну мақсатымен құрылған ұйым.

Тарих

1919 жылдың ақпаны мен 1921 жылдың 5 желтоқсаны арасындағы үш жылда (Вереннің Австриядағы жоғары инфляция салдарынан қызметін тоқтатуға мәжбүр болған кезде) ұйым 79 жеке тұлға мен бұрыннан бар ансамбльдерді қамтитын 117 концертте 154 шығарманың 353 орындалуын ұсынды. Қажетті жағдайлар болғанда, концерттер аптасына бір рет өткізілді, әр бағдарлама "Малерден қазіргі уақытқа дейінгі" кезеңнің шығармаларынан тұрды. Музыкалық репертуар өте кең болды, "рұқсат етілген" композиторлар тек Шенберг шеңберімен ғана шектелмей, сонымен қатар (Шенбергтің өзі айтқандай) "нағыз бет-пішіні немесе аты" бар барлық композиторлардан алынды. Шындығында, алғашқы екі жылында Шенберг өзінің ешқандай шығармасын орындауға рұқсат бермеді; керісінше, бағдарламаларға Барток, Берг, Бусони, Дебюсси, Эрих Вольфганг Корнгольд, Малер, Равел, Регер, Сати, Рихард Штраус, Стравинский, Веберн және тағы да басқалардың шығармалары енді. Бұл шараларға қатысушылар ең дарынды жас музыканттардың арасынан таңдалды, әр шығарма Шенбергтің өзінің жетекшілігімен немесе оның арнайы тағайындаған Vortragsmeister (орындау директоры) арқылы қарқынды репетицияланды. (Vortragsmeister тізіміне Берг, Веберн, Бенно Сакс, Рудольф Колиш, Эрвин Штайн және Эдуард Штуерман кірді). Музыкалық ұсынылымның нақтылығы мен түсініктілігі басты мақсат болды, көрермендерге кейде ашық репетицияларды тыңдауға рұқсат етілді, ал күрделі шығармалар кейде бір концертте бірнеше рет (жалпы алғанда бес немесе алты рет) орындалды. Іс-шараларға тек ұйымға мүше болып тіркелгендер ғана қабылданатын, себебі мақсат – Вена жұртшылығының "сенсация іздеуші" топтарының (көп жағдайда концерттерге кедергі келтіру ниетімен келетін, үй кілттерін сыңғырлатып, заманауи шығармаларға келекелеумен жауап беретін) кездейсоқ қатысуын болдырмау, сондай-ақ мұндай музыканы газеттерінде сынап жазатын жауыз сыншыларды жою болды: есікте "Kritikern ist der Eintritt verboten" (Сыншыларға кіруге тыйым салынды) деген жазуы бар полиция хабарламасы сияқты белгі ілінді. Қоғамның сабақтастыққа берілгендігі соншалық болды, шараның бағдарламасы алдын ала жарияланбады; сондай-ақ, шығарма орындалғаннан кейін қол соғуға (немесе кез келген мақұлдамаушылық білдіруге) рұқсат берілмеді. Шенберг қоғамның үшінші маусымында жоғары инфляциямен күресу үшін ерекше концерт арқылы қаражат жинауға тырысты. 1921 жылдың 27 мамырында Иоганн Штраус II-нің төрт вальсі аспаптар квартеті, фортепиано және гармония үшін камералық аранжировкамен орындалды. "Rosen aus dem Süden" және "Lagunen Walzer" Шенберг, "Wein, Weib und Gesang" Альбан Берг, ал "Schatz Walzer" (Цыган баронынан) Антон фон Веберн аранжировкалады. Орындаудан кейін осы аранжировкалардың автографтары аукционға шығарылды. Алайда, қоғам жабылып қалды, Ханнс Эйслер, Карл Ранкль және Эрвин Штайнның Брукнердің №7 симфониясын аранжировкалау сияқты ең амбициялық жобаларын орындалмаған күйде қалдырды. 1922 жылдың сәуірінен 1924 жылдың мамырына дейін Прагада Александр фон Землинский басшылығымен, Шенбергтің құрметті президенті және Генрих Жаловец пен Виктор Ульман орындау директорлары ретінде жұмыс істейтін ұйым құрылды. Өзінің өркендеген кезеңінде оның мүшелері 400-ден асты, бұл Вена қоғамынан әлдеқайда көп болды – және Вена қоғамының мүшелері негізінен кәсіби музыканттардан тұрған болса, Прага қоғамының мүшелері негізінен әуесқойлар болды: 1974 жылы жарияланған зерттеуде "мемлекеттік қызметкерлер, жазушылар, дәрігерлер, заңгерлер, университет және мектеп мұғалімдері, бизнесмендер, актерлер мен суретшілер" және "студенттер мен әртүрлі музыканттар" туралы айтылған. Мюнхендегі "Taschenphilharmonie" ансамблі Линос ансамблі сияқты қоғамның дәстүрінде ойнайды.

In the three years between February 1919 and 5 December 1921 (when the Verein had to cease its activities due to Austrian hyperinflation), the organization gave 353 performances of 154 works in 117 concerts that involved a total of 79 individuals and pre existing ensembles. Circumstances permitting, concerts were given at the rate of one per week, with each programme consisting entirely of works from the period "Mahler to the present". The range of music included was very wide, the "allowable" composers not being confined to the Schoenberg circle but drawn from all those who had (as Schoenberg himself put it) "a real face or name". During the Society's first two years, in fact, Schoenberg did not allow any of his own music to be performed; instead, the programmes included works by Bartók, Berg, Busoni, Debussy, Erich Wolfgang Korngold, Mahler, Ravel, Reger, Satie, Richard Strauss, Stravinsky, Webern, and many others. The players at these events were chosen from among the most gifted young musicians available, and each work was rehearsed intensively, either under Schoenberg himself or by a Vortragsmeister (performance director) specifically appointed by him. (The list of Vortragsmeister included Berg, Webern, Benno Sachs, Rudolf Kolisch, Erwin Stein and Eduard Steuermann). Clarity and comprehensibility of the musical presentation was the over riding aim, with audiences sometimes being permitted to hear open rehearsals, and complex works sometimes being played more than once in the same concert (and as many as five or six times in total). Only those who had joined the organisation were admitted to the events: the intention was to prevent casual attendance by "sensation seeking" members of the Viennese public (who would often attend concerts with the express intention of causing disruption, whistling derisively at modern works by whistling on their house keys) as well as exclude hostile critics who would attack such music in their newspaper columns: a sign displayed on the door – in the manner of a police notice – would state that Kritikern ist der Eintritt verboten (Critics are forbidden entry). Such was the didactic seriousness of the Society that an event's programme was not revealed in advance; nor was applause (or any demonstration of disapproval) permitted after the performance of a work. It was in an attempt to continue the Society's activities in the face of hyperinflation that Schoenberg tried to raise money by means of an extraordinary concert during the Society's third season. On 27 May 1921, a performance took place of four waltzes by Johann Strauss II in chamber arrangements for string quartet, piano and harmonium. "Rosen aus dem Süden" and "Lagunen Walzer" were arranged by Schoenberg; "Wein, Weib und Gesang" was arranged by Alban Berg; and the "Schatz Walzer" (from The Gypsy Baron) was arranged by Anton von Webern. Following the performance, the autograph scores of these arrangements were auctioned. However, the Society nevertheless closed down, leaving one of its most ambitious projects an arrangement by Hanns Eisler, Karl Rankl and Erwin Stein of Bruckner's Symphony No. 7 – unperformed. A successor Society under the leadership of Alexander von Zemlinsky, with Schoenberg as honorary president and Heinrich Jalowetz and Viktor Ullmann among the performance directors, operated in Prague from April 1922 to May 1924. At its peak its membership was over 400, substantially larger than the Vienna Society – and, also unlike the Vienna Society, whose membership was largely made up of professional musicians, the membership of the Prague society was chiefly amateurs: a study published in 1974 mentions "civil servants, writers, doctors, lawyers, university and school teachers, businessmen, actors and painters' as well as 'students and musicians of all kinds". The Munich ensemble Taschenphilharmonie plays in the tradition of the Society, as does the Linos Ensemble.