Австралия археологиясы: тарих, зерттеулер және мәдени мұралар
Archaeology of Australia
Австралия археологиясы: аборигендер, тарихи ескерткіштер, теңіз археологиясы және қазіргі заманғы зерттеулер. Мәдени мұраны басқару туралы маңызды ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
журнал
Археологиялық тармақ
the journal
Archaeological sub discipline
Австралия археологиясы – археология ғылымының ірі тармағы. Австралияда археологияның төрт негізгі түрі бар: аборигендер археологиясы (Австралиядағы аборигендер мен Торрес бұғазы аралдары халқының еуропалықтар қоныстанғанға дейін және кейін археологиясы), тарихи археология (Еуропалықтар қоныстанғаннан кейінгі Австралия археологиясы), теңіз археологиясы және қазіргі заман археологиясы (Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін). Бұл тармақтарды байланыстыратын маңызды ұғым – мәдени мұраны басқару, ол аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының қасиетті орындарын, тарихи ескерткіштерді және теңіз объектілерін қамтиды.
Australian archaeology is a large sub field in the discipline of archaeology. Archaeology in Australia takes four main forms: Aboriginal archaeology (the archaeology of Aboriginal and Torres Strait Islander people in Australia before and after European settlement), historical archaeology (the archaeology of Australia after European settlement), maritime archaeology and the archaeology of the contemporary past (after the Second World War). Bridging these sub disciplines is the important concept of cultural heritage management, which encompasses Aboriginal and Torres Strait Islander sites, historical sites, and maritime sites.
Келу күні
Австралия құрлығына аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының тұрғындарының келген күні туралы маңызды пікірталас жүріп жатыр. 1950 жылға дейін алғашқы аборигендердің соңғы 10 000 жылдың ішінде келгені жиі айтылатын. 1950 жылдары, сол кездегі теңіз деңгейінің төмендеуі және Сунда шельфі мен Сахул континенттік шельфі аралдарын Австралия, Жаңа Гвинея, Ару аралдары және Тасманиямен байланыстырған құрлық көпірлерінің болуына байланысты, бұл мерзім соңғы мұз дәуіріне дейін ұзартылды. C14-пен мерзімді анықтау әдісін ашу және қолдану Мунго көлінде 40 000 жылды көрсетті, бұл ең көп айтылатын уақыт болды. Бірақ, соңғы кезде теңіз деңгейін талдау көрсеткендей, 40 000 жыл бұрынғы жағалаулар 60 000-70 000 жыл бұрынғыдай ашық болмаған. Теңіз деңгейінің көтерілуіне байланысты ең ерте қоныстану орындарының суға батуы, ең ерте археологиялық іздердің шын мәнінде алғашқы келген уақыттан кейін пайда болған болуы мүмкін. 50 000 жылдан ертерек келген уақытты анықтау қиындығы, радиоуглеродты мерзімдеуді кеңінен қолданумен және 40 000 жылды C14 мерзімдерін оңай және сенімді түрде алу шегі ретінде белгілейтін "радиоуглеродты кедергі" арқылы күшейді.
There is significant debate over the date of arrival of Aboriginal and Torres Strait Islander people into the Australian continent. Until the 1950s it was often believed that arrival of the first Aboriginal people was within the last 10,000 years. In the 1950s, the dates were extended to the last Ice Age, based upon falling sea levels at that period and the existence of landbridges linking the islands of the Sunda Shelf and the Sahul Continental Shelf with Australia, New Guinea, the Aru Islands, and Tasmania. The discovery and use of C14 dating extended the dating to 40,000 years at Lake Mungo, and this was the date most frequently given. However, more recently, the analysis of sea levels has shown that coastlines 40,000 years ago were not as exposed as they were 60,000 to 70,000 years ago. The submergence of the earliest sites of occupation due to rising sea levels has meant that the earliest archaeological signature may in fact represent occupation much later than the initial time of arrival. The difficulty in establishing a date of arrival earlier than 50,000 years has been compounded by the widespread use of radiocarbon dating and the supposed "radiocarbon barrier" which establishes 40,000 years as a limit to which C14 dates can be easily and reliably extracted.
Бірнеше рет келгендер
Бұрынғы антропологтар Австралияға аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының халқының келуінің "үш толқын" болғанын сенген. Бірінші толқын – "негрито" тасманиялықтар, оларды "Муррейлер" ығыстырып шығарды, ал олар өз кезегінде "Карпентариандар" ығыстырып шығарды деп саналды. Бұл теориялар кейде аборигендердің жергілікті "алғашқы халықтар" екенін жоққа шығару үшін қолданылды және қазір археологтар тарапынан қабылданбайды. Коу батпағында таңқаларлықтай "алғашқы" ерекшеліктері бар күшті қаңқаның табылуы континентке ертерек қоныс аударушылардың келгенін дәлелдейтіндей болды. Алайда, Коу батпағындағы материалды зерттеу көрсеткендей, ол ертерек емес, керісінше, жақын жердегі Мунго грацилдік қаңқаларынан әлдеқайда жақын болды, олар қазіргі Австралия аборигендері мен Торрес бұғазы аралдарының халқына көбірек ұқсайды. Бүгінде Австралияның барлық аймақтарындағы аборигендердің түпкі негізін қалаушы халықтың ұрпақтары екені есептеледі, бірақ бұл кейінірек келгендердің де біршама үлесі болмағанын мүлдем жоққа шығармайды. Мысалы, геномдық талдау нәтижесінде, 4-500 жыл бұрын Үндістан субконтинентінен келген шағын топ Солтүстік Австралияға барып, солтүстікте тұратын адамдардың геномына үлес қосқаны анықталды. Сол кезде арқасы дөңгелек пышақтар, динго және басқа да мәдени ерекшеліктер пайда болды. Дегенмен, қазір бұрынғыдай үнділік иттермен байланыс емес, динго Шығыс Азия иттерімен тығыз байланысқа ие екені анықталды, ал олардың генетикалық тартылуы бір жүкті ана арқылы болған болуы мүмкін, ол 5000 жыл бұрын австронезиялық байланыстар арқылы әкелінген.
Earlier anthropologists believed that there were "three waves" of arrival of Aboriginal and Torres Strait Islander people to Australia, the first being the "negrito" Tasmanian people, who were displaced by "Murrayans", who in turn were considered to be displaced by "Carpentarians". These theories were sometimes advocated to disprove the Aboriginal claim to being the indigenous "first peoples", and are no longer accepted by archaeologists. The finding of a robust skeleton with surprisingly so called "primitive" features at Kow Swamp was also advocated as proof of an earlier wave of settlers to the continent. Dating of the Kow Swamp material, however, showed that rather than being earlier, it was in fact a lot more recent than the nearby Mungo gracile skeletons that more closely resembled modern Australian Aboriginal and Torres Strait Islander people. Today it is thought that Aboriginal people throughout the continent are descendants of an original founder population, although this does not completely exclude some contribution from later arrivals. For example, on the basis of genomic analysis, it has been found that 4–500 years ago a small band from the Indian sub continent traveled to northern Australia and contributed to the genome of people living in the north. At that time the appearance of the backed blade tradition, the dingo and other cultural features have been attributed to the arrivals. Nevertheless, it now appears that rather than a connection with the Indian pariah dogs, as previously thought, the dingo shows a greater connection to the dogs of East Asia, and the genetic bottleneck through which they passed may have been due to a single pregnant female, introduced through Austronesian connections 5,000 years ago.
Мегафаунаның жойылуы
Тим Фланнери сияқты кейбір зерттеушілер Австралиядағы ірі климаттық және экологиялық өзгерістерге адамдардың қоныстануы себеп болды деген пікірді алға тартты. Австралия мегафаунасының жойылу масштабы мен себептері – көбінесе плейстоценнің соңында болған – әлі де белсенді талқылау нысаны болып табылады және Австралияда жұмыс істейтін археологтар мен палеонтологтарды алаңдатады. Жойылу оқиғасының (оқиғаларының) мерзімін және аумағын нақтылауға бағытталған жұмыстармен қатар, көптеген зерттеулер антропогендік факторлар континентте бұрын өмір сүрген ондаған ірі жануарлардың жоғалуына қаншалықты әсер еткенін анықтауға жұмылдырылған. Бұл мәселенің кілтті тұсы – адамдар мен мегафаунаның қанша уақыт бірге өмір сүргенін анықтау. Жойылудың ықтимал себептері ретінде қоршаған ортаның өзгеруінен бастап, толығымен адамдарға байланысты әрекеттерге дейін көптеген факторлар қарастырылды. Ең радикальды теория – Австралияның аборигендері мен Торрес бұғазының аралдарының халқы кең аулау арқылы осы жануарлардың жойылуына толық жауапты болды. Бұл теория көбінесе Америкадағы «шамадан тыс аулау» гипотезасына негізделген, онда аңшылар мегафаунаны жойып, құрлықты шарлап өтті. Алайда, «шамадан тыс аулау» гипотезасы көбінесе күмәнді деп есептеледі (тек Австралияда ғана емес), өйткені мегафауна аулаумен байланысты жерлердің басқа аймақтарда табылған «аулау орындарының» расталған жағдайлары жоқ. Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Кудди Спрингс және Викториядағы Кейлор жерлерінде аборигендердің тас құралдары мен мегафаунаның қалдықтары арасындағы байланысқа қатысты белгілі бір дәлелдер бар, бірақ бұл «шамадан тыс аулау» теориясын толыққанды дәлелдей алмайды. Сонымен қатар, аборигендер мен мегафаунаның бірге өмір сүргені «шамадан тыс аулау» гипотезасына қайшы келеді. Бұл авторлар «мегафаунаның жойылу шегі 26 000 мен 15 000 жыл бұрын өтіп кеткен, осы кезде құрғақ аймақтар қалыптыдан кеңейді және ормандардағы су ресурстары күрт азайды» деген пікірді білдіреді, бірақ бұл тұжырым Робертс және басқалармен дауланып жатыр. Палеоботаникалық және палеонтологиялық дәлелдер жойылудың үлкен экологиялық өзгерістермен бір уақытта болғанын көрсетеді. Өзгерістердің жоғары дәлдіктегі хронологиясы адамдардың аулауының өзі мегафаунаны жойғанын, ал флораның кейінгі өзгеруі шолғыштардың жойылуы мен өрттің күшеюінің салдары болғанын қолдайды. Шамамен 18 000 мен 7 000 жыл бұрын әлемдегі көптеген қоғамдар маңызды өзгерістерге ұшырады; атап айтқанда, осы кезең көптеген неолиттік қоғамдарда егіншіліктің пайда болуымен сипатталады. Австралиядағы жағдайда қоршаған ортаның өзгеруі егіншіліктің дамуына әкелмеді, бірақ ол аулау және жайылымдардың шектелуі салдарынан жануарлар популяциясының жойылуына ықпал еткен болуы мүмкін.
Some researchers, such as Tim Flannery, have put forward the idea that human settlement was responsible for the large climatic and environmental changes that occurred in Australia. The extent and causes of the Australian megafaunal extinction—generally placed in the Late Pleistocene—continues as an active debate and is a preoccupation among archaeologists and palaeontologists working in the Australian scene. Besides ongoing attempts to refine the dating and extent of the extinction event(s), much research is actively directed towards establishing whether, or to what extent, anthropogenic effects played a part in the disappearance of dozens of species of large bodied animals formerly inhabiting the continent. Central to this question is a determination of how long humans and the megafauna species coexisted. Many factors have been considered as possible causes of the extinction, ranging from environmental variables to entirely human based activity. The most extreme theory is that Australian Aboriginal and Torres Strait Islander people were completely responsible for the extinction of these animals through extensive hunting. This theory is largely based on the overkill hypothesis of the Americas, where hunters travelled through the land exterminating megafauna. The overkill hypothesis is largely discredited (and not just in Australia), as there have been no confirmed discoveries of kill sites, sites that are found in other contexts around the world and associated with megafauna hunting. The sites of Cuddie Springs in New South Wales, and Keilor in Victoria, display some evidence of associations between Aboriginal stone tools and megafauna remains, but do not prove conclusively the overkill theory. Furthermore, the coexistence of Aboriginal populations with the megafauna tends to contradict the overkill hypothesis. These writers suggest "threshold (for megafauna dieoff) was crossed between 26,000 and 15,000 yr B. P. when the arid area expanded further than usual and water resources in the woodland areas were severely reduced", although this finding is disputed by Roberts et al. It is clear from paleobotanical and palaeontological evidence that the extinction coincided with great environmental change. The high resolution chronology of the changes supports the hypothesis that human hunting alone eliminated the megafauna, and that the subsequent change in flora was most likely a consequence of the elimination of browsers and an increase in fire. Approximately 18,000 to 7,000 years ago, many societies around the world underwent significant change; in particular, this time marks the rise of agriculture in many Neolithic societies. In the Australian context environmental change did not give rise to the development of agriculture but it may have contributed to the disappearance of populations of animals made even more vulnerable to depletion through hunting and marginalised grazing.
Мунго көлімен танысу
Австралиядағы ең көне адам қалдықтары саналатын Мунго 3 көлінің бас сүйегіне Грегори Адкок және оның зерттеушілері 60 000 жылдық жас берді. Бірақ, бұл мәлімдеме, көбінесе бас сүйегін талдау процесіне, жас анықтауға және табылған мтДНК-ға қатысты айтылған талаптарға байланысты сынға ұшырады. Көптеген адамдар бұл үлгінің жасы шамамен 40 000 жыл екенін ұсынады. Аборигендердің қалдықтарымен жұмыс істеудегі жоғары сезімталдық зерттеу үшін үлгілердің қолжетімсіздігін білдіреді, сондықтан жасты қайта бағалау тиісті этикалық ережелер жасалғанша күтеді.
Arguably the oldest human remains in Australia, the Lake Mungo 3 skull was given the age of 60,000 years by Gregory Adcock and his researchers. However, this claim has been criticised, largely due to the process used to analyse the skull and the claims regarding the dating and the mtDNA found. Most people suggest that the age of the specimen is approximately 40,000 years. Sensitivities to handling Aboriginal remains means that specimens are not available for further research, so reassessment of the date awaits the development of appropriate ethical protocols.
Күшейту туралы пікірталас
Интенсификация идеясын бірқатар археологтар ұсынды, бірақ осы идеяны дамытуда ең белгілі Гарри Лорандос болды. Интенсификация – халықтың экономикалық жүйелеріндегі өзгерістер әлеуметтік өзгерістермен реттеледі деген тұжырым. Бұл, өзгерістер сыртқы күштердің, мысалы, қоршаған ортаның өзгеруінің болмауына қарамастан жүзеге асуы мүмкін дегенді білдіреді. Бұл идея 1990 жылдардағы тасманиялық аборигендер туралы пікірсайыстардан туындады, онда үлкен әлеуметтік/экономикалық өзгерістерге қоршаған орта факторлары (қ. Қоршаған ортаның ықпалы) немесе қоғам ішіндегі факторлар себеп болды ма деген мәселе талқыланды. Ол кездегі басым көзқарас бойынша, Австралия аборигендері мен Торрес бұғазы аралдарының халқының кез келген әлеуметтік өзгерісіне көбінесе сыртқы, әсіресе қоршаған орта факторлары ықпал еткен. Бұл идеяны қолдайтын дәлелдер шамамен бір уақытта (шамамен 4000 жыл бұрын) қазба алаңдарының пайдалану деңгейінің жоғарылағанын көрсетті. Бұл қазба алаңдарының санының артуымен, артефактілердің тығыздығының жоғарылауымен және жаңа ортаға кеңейумен расталады. Алайда, бұл дәлелдер археологиялық зерттеулердің нәтижесі және тәуелсіз оқиғалардың шатасуы, қоршаған орта факторлары, халықтың үлкен өсімі, технологиялық өзгерістер немесе қазба жұмыстарынан кейінгі факторлар ретінде жақсы түсіндіріледі.
The idea of intensification was put forward by a number of archaeologists, but the most prominent in developing the idea was Harry Lourandos. Intensification is an idea that posits that change in economic systems of peoples is controlled by social changes. This means that change can occur without an external force such as environmental change. The idea is derived from a 1990s debate about the Tasmanian Aboriginal people and whether large social/economic change was caused by environmental factors (see Environmental determinism), or from factors within the society. The predominant view at the time held that in the case of the Australian Aboriginal and Torres Strait Islander people any social change was largely influenced by external, largely environmental, factors. The evidence that supports this idea is that sites at approximately the same time (around 4,000 years ago) experienced increased usage. This is supported by increased site numbers, increased artefact density and an expansion into new environments. This evidence better explained as an artefact of archaeological research and conflation of independent events, by environmental factors, large population growth, technological change, or post depositional factors.
Өсіру мәселесі
Кент Фланнеридің кең спектрлік революция моделі, онда жинаушылар жиналған тағамдық ресурстардың түрлерін әртараптандырып, тіршілік көзінің негізін кеңейтіп, балық, ұсақ жануарлар, су құстары, жәндіктер сияқты ұлулар мен моллюскалар, сондай-ақ бұрын назардан тыс қалған немесе маргиналды өсімдік ресурстарын қамтыды, австралиялық аңшылар мен жинаушыларға қатысты қолданылатын сияқты. Бұл өзгерістер климаттың өзгеруімен байланысты болды, соның ішінде Фландрия трансгрессиясы кезінде теңіз деңгейінің көтерілуі:
Kent Flannery's model of the broad spectrum revolution in which foragers diversified the types of food sources harvested, broadening their subsistence base outward to include more fish, small game, water fowl, invertebrates likes snails and shellfish, as well as previously ignored or marginal plant sources, would seem to apply to Australian hunters and gatherers. These changes were linked to climatic changes, including sea level rises during the Flandrian transgression in which:
Жағдайлар жағалаудағы теңіз тіршілігі үшін қолайлырақ болды. Теңіз тіршілігінің саны мен әртүрлілігі күрт өсті, сондай-ақ жеуге жарамды түрлердің саны да артты. Өзендердің күші су деңгейінің көтерілуімен әлсіреді және көптеген эстуарийлердің пайда болуымен, мұхитқа құятын ағыстар балықтардың шағылысу үшін ағынға көтерілуіне жеткілікті баяу болды. Құстар өзен жағалауларында, қамысты жерлерде пана тапты, содан кейін әртүрлі мекенжайларға көшті. Австралияның аборигендері жергілікті экологияны жақсы білді және маусымдық кезеңде көптеген өсімдіктер мен жануарларды жинады. У.Е. Рот көптеген соққылардың көмегімен кенгуруларды үш жақты торларға тігіп алу туралы айтады. Валлабилер мен эмулар да осылай ауланды. Уалларолар отпен қуылды және арыққа қарай соғылып, содан кейін найза мен таяқтармен өлтірілді. Жануарлар да торларға тігіліп, балық аулау құралдары жиі қолданылды. Австралия құрлығындағы аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының тұрғындарының ауыл шаруашылығымен айналысқандығы мәселесі археологтар арасында ұзақ жылдар бойы пікірталас тудырып келді. Бұрын Австралия аборигендері ауыл шаруашылығының принциптерін білмейтін деп есептелген, бірақ бұл кейіннен жоққа шығарылды. Мысалы, дәстүрлі қоғамдардағы Австралия абориген әйелдері қолайсыз жерлерде өсетін "бұта тағамын" өсіп-өнуге қолайлы жерлерге көшіріп отырғызған. Сондай-ақ, көптеген өсімдіктер (әсіресе тұқымдар мен тамырлар) өсіруге жарамды болды және бұта наны сияқты тағамдар жасауға пайдаланылды. Чарльз Стюрт 1844 жылы Солтүстік-Батыс Жаңа Оңтүстік Уэльс және Орталық Австралияға жасаған экспедициясында аборигендердің тұқымдық дақылдардан жасаған үлкен сабан үйлерін көргенін хабарлады. Бұл Мюррей өзенінен 600 шақырым қашықтықтағы Глен Милпаринка қоймасының шығысында орналасқан. Өртпен өсіру аборигендердің тығыз орманды ағаштардың қанатын ашу, күн сәулесін жерге түсіру және кенгуру мен басқа да бауқұстарды тартатын бірқатар тағамдық өсімдіктердің өсуіне ықпал ету үшін қолданған әдіс болды. Бұл жерді пайдалануды одан да интенсивті етуге мүмкіндік берді. Бірақ Австралияда ауыл шаруашылығының дамымауының басты себебі – климаттың өте өзгергіш болуы. Австралия – Жер бетіндегі жалғыз континент, ол Эль-Ниньоның Оңтүстік тербелісінің салдарынан жылдар арасындағы өзгерістердің маусымдық өзгерістерден гөрі көп болуын бастан кешіреді. Мұндай климаттық өзгергіштік, әсіресе, өз қауымдастығынан сырттан қолдау ала алмайтын бастапқы фермерлер үшін ауыл шаруашылығын жүргізуді өте қиын жасайды. Австралия аборигендері қоршаған ортаның тиімді сыйымдылығынан төмен тұрақты халықты сақтау, тіпті құрғақшылық жылдарында да жеткілікті тағаммен қамтамасыз етуге мүмкіндік беретінін, соның салдарынан тұрақты мәдениетті сақтауға мүмкіндік беретінін анықтады. Бұл аңшылық пен жинауды Австралия құрлығында неолиттік шаруашылыққа қарағанда тұрақтырақ қызметке айналдырды. Папуа-Жаңа Гвинеядағы Кук аралындағы егіншілік дәлелдері, шамамен 10-12000 жыл бұрын (осы арал Австралияға қосылған кезде), жағдайлар қолайлы болған кезде Сахул суперконтинентінде егін өсірудің мүмкін екенін көрсетеді.
Conditions became more inviting to marine life offshore in shallow, warm waters. Quantity and variety of marine life increased drastically as did the number of edible species. Because the rivers' power weakened with rising waters, and the creation of many estuaries, the currents flowing into the ocean were slow enough to allow fish to ascend upstream to spawn. Birds found refuge next to riverbeds in marsh grasses and then proceeded to migrate to different habitats. Aboriginal people had a good understanding of local ecologies, and harvested many varieties of plants and animals in season. W. E. Roth talks about driving kangaroos into a 3 sided enclosure of nets "with the assistance of numerous beaters". Wallabies and emus were also caught in a similar way. Wallaroos were hunted with fire and beaten towards a creek, where they were killed with spears and sticks. Animals were also driven towards set nets and fish traps were common. The degree to which Aboriginal and Torres Strait Islander people on the Australian continent practised agriculture has long been debated by archaeologists. Earlier it was believed that Australian Aboriginal people were ignorant of the principles of agriculture, but this has since been disproven. For instance, Australian Aboriginal women in traditional societies often transplanted immature "bush tucker" plants found growing in unfavourable locations to more favourable spots. There were also a number of plants (particularly seeds and roots) that could have lent themselves to cultivation, and were used in making such foods as bush bread. Charles Sturt in his 1844 expedition to northwest New South Wales and central Australia reports seeing large haystacks built by Aboriginal people of seed crops. This was located east of Depot Glen Milparinka about 600 km from the Murray River. Firestick farming has also always been a technique used by Aboriginal people to open the canopy of closed canopy forests, introducing sunlight to the ground, and prompting germination of a number of foodstuffs known to attract kangaroo and other marsupials. This would encourage a more intensive land use than otherwise. But the main reason for the lack of agriculture in Australia is the extreme variability of the climate. Australia is the only continent on Earth, which, as a result of the El Nino Southern Oscillation, experiences greater variability between years than it does between the seasons. Such climatic variability makes farming very difficult, especially for incipient farmers who cannot be supported from outside their community. Australian Aboriginal people found that maintaining stable populations below the effective carrying capacity of the environment would enable an adequate supply of food, even in drought years, so maintaining a stable culture. This made hunting and gathering a more sustainable activity on the Australian continent than neolithic farming. Evidence of cultivation at Kuk in Papua New Guinea, from about 10–12,000 years BP (at a time when that island was joined to Australia, suggests crop raising was possible in the Sahul supercontinent when conditions were favourable.
Австралиядағы тарихи археология
Тарихи археология – артефактілер (яғни заттар), құрылыстар (мысалы, тұрғызылған және қираған ғимараттар, қоршаулар, жолдар), ерекшеліктер (мысалы, арықтар, үйінділер, каналдар, қоқыс орындары) және тіпті адам қызметінің нәтижесінде өзгертілген толық ландшафттар мен олардың кеңістіктік және стратиграфиялық контексттері сияқты материалдық қалдықтар арқылы өткенді зерттеу ғылымы. Австралиядағы тарихи археологияның пайда болуы, әдетте, Викториядағы Фоссил Бичтегі кеш Уильям (Билл) Куликанның археологиялық зерттеулеріне, Джим Алленнің Солтүстік Территориядағы Порт Эссингтон қаласындағы PhD зерттеулеріне және Джуди Бирмингемнің Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Хантер аңғарындағы Ирраванг гончарлық шеберханасындағы жұмысына байланыстырылады. Австралия тарихи археологиясының маңызды саласы еуропалық және басқа көшпенділер мен Австралияның аборигендері мен Торрес бұғазы аралдарының халықтары арасындағы қарым-қатынасты зерттейді.
Historical archaeology is the study of the past through material remains such as artefacts (i. e. objects), structures (e. g. standing and ruined buildings, fences, roads), features (e. g. ditches, mounds, canals, landfill), and even whole landscapes modified by human activity and their spatial and stratigraphic contexts. The origins of historical archaeology in Australia are generally held to lie in archaeological investigations by the late William (Bill) Culican at Fossil Beach in Victoria, in Jim Allen's PhD research at Port Essington in the Northern Territory and in Judy Birmingham's work at Irrawang Pottery in the Hunter Valley of NSW. An increasingly important area of Australian historical archaeology studies the interaction between European and other settlers, and Australian Aboriginal and Torres Strait Islander people.
Австралиядағы су асты және теңіз археологиясы
Су асты археологиясы – суға батқан ортада жүргізілетін археологиялық зерттеулер. Ол тарихқа дейінгі және тарихи кезеңдерді, соның ішінде Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі мерзімді қамтиды. Теңіз археологиясы (теңіздерде, өзендерде, эстуарийлерде және олардың астында адамдардың қызметін зерттеу) және кеме құрылысын зерттейтін теңізші археологиясы – археологияның байланысты салалары болып табылады. Бірақ, көбінесе қазбалар немесе жәдігерлер су астында қалмайды. Қазіргі таңда, оның ауқымы кеңейіп, кейбір мемлекеттерде теңіз және су асты археологиясы мұражайлармен, ал басқаларында мәдени мұраны басқару бөлімдері арқылы басқарылады. Жеке тәжірибемен айналысатын немесе кеңесші ретінде жұмыс істейтін мамандар да көп. Барлық археологтар Австралия және Океания теңіз археологиясы институтының (AIMA) басшылығымен жұмыс істейді.
Underwater archaeology is archaeology practised in a submerged environment. It encompasses the pre historic and historic eras, including post World War II. Maritime archaeology (the study of humans and their activities in, on, around and under the seas, rivers and estuaries) and nautical archaeology (the specialised study of boat and ship construction) are allied sub disciplines of archaeology as a whole. Often the sites or relics are not inundated, however. Now far broader in its scope, in some states maritime and underwater archaeology is managed by museums and in others by cultural heritage management units. There are also numerous practitioners in private practice, or acting as consultants. All practitioners operate under the aegis of the Australasian Institute for Maritime Archaeology (AIMA).
Мәдени мұраны басқару
Коммерциялық немесе консалтингтік археология (мәдени мұраны басқару деп те аталады) Австралияда 1970-жылдардан бастап қана дамыды, түрлі штат заңнамаларының қабылдануынан кейін археологиялық жәдігерлерге зиян келтіруге немесе оларды бұзуға рұхсат алу қажет болды, мысалы, Виктория штатындағы 1972 жылғы Аборигендер және археологиялық жәдігерлерді сақтау туралы заң. Виктория археологиялық қызметі 1975 жылы Жәдігерлер кеңсесінен құрылды. Тарихи археология көбінесе жеке заңнамалармен қорғалады, мысалы, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының 1977 жылғы Мұра туралы заңы және басқа да штаттардың ұқсас заңдары. Археологиялық ескерткіштерді мәдени мұрамен басқару кеңірек мұра мәселелерінің аясында қарастырылады және мәдени маңызы бар орындарды сақтау қағидаларын бейіндеген Бурра хартасы немесе Австралия ICOMOS хартасына сәйкес жүзеге асырылады. 1970-жылдары қолда бар бірнеше маманнан қазір Австралияда 250-ден астам коммерциялық археолог жұмыс істейді. Викторияда алғашқылардың бірі – du Cros and associates (кейін Biosis Research компаниясына қосылып, 2012 жылы Biosis Pty Ltd деп қайта аталды). Австралиялық Консалтингтік Археологтар Ассоциациясы (ААКАИ) 1979 жылы құрылған кәсіби ұйым, қазіргі таңда 50-ге жуық толық мүшесі бар. Жаңа Оңтүстік Уэльсте Casey and Lowe және GML сияқты компаниялар ірі көлемді тарихи археологиялық жұмыстарды жүргізуде маманданған. Консалтингтік археология негізінен дамумен байланысты, сондықтан ол мұраның меншік құқығы және әсіресе сақтау мен дамудың қарама-қайшылық мақсаттарына байланысты даулардың ортасында болады. Абориген қауымдары археологиялық қалдықтар табылған жерлерге ерекше маңыз береді.
Commercial or consulting archaeology (also termed cultural heritage management) only developed in earnest in Australia from the 1970s, with the advent of various state legislation requiring approvals for damage or disturbance to archaeological relics, such as the Aboriginal and Archaeological Relics Preservation Act 1972, in Victoria. The Victoria Archaeological Survey was established from the Relics Office in 1975. Historical Archaeology is generally protected by separate legislation, such as the New South Wales Heritage Act 1977, and the various other state counterparts. Cultural Heritage Management for archaeological sites is seen in the context of wider heritage issues, and follows the principles set out in the Burra Charter or the Australia ICOMOS charter for the conservation of places of cultural significance. From a handful of practitioners in the '70s, there are now more than 250 commercially based archaeologists in Australia. Again in Victoria, one of the first to establish was du Cros and associates (later absorbed by Biosis Research, renamed Biosis Pty Ltd in 2012). The Australian Association of Consulting Archaeologist Inc. (AACAI) is the professional body established in 1979 with presently about 50 full members. In New South Wales, companies such as Casey and Lowe and GML have specialised in large scale historical archaeological salvage. Consultancy archaeology is primarily driven by development, and so is often at the centre of controversy over ownership of heritage and in particular the conflicting objectives of conservation and development. Aboriginal communities often ascribe a special significance to the places where archaeological remains have been found.
Австралиядағы заңды міндеттемелер
Австралияда археологияны қорғау және басқару федералды және штаттық заңнамалармен реттеледі, оның ішінде 1984 жылғы «Коммунельстік аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының мұраларын қорғау туралы» заңы, «Қоршаған ортаны қорғау және биологиялық әртүрлілікті сақтау туралы» заңы және түрлі штаттық археологиялық заңнамалар, мысалы, 1995 жылғы Виктория штатының «Мұра туралы» заңы (тарихи археологияны қамтиды) және 2006 жылғы «Абориген мұралары туралы» заңы. Көптеген штаттар археологиялық ескерткіштердің тізімін негізгі басқару құралы ретінде сақтайды. Австралиядағы археологиялық заңнаманың көптеген түрлерінің негізгі қағидасы – барлық археологиялық қалдықтар мен ескерткіштерді, тіркелген-тіркелмегеніне қарамастан, толық қорғауға алу және осы ескерткіштерге өзгерістер енгізуді бақылау үшін рұқсаттар мен келісімдер жүйесін қолдану. Абориген археологиялық ескерткіштері үшін дәстүрлі иелерімен кеңесу міндетті, ал кейде олар археологиялық ескерткіштерге әсер ететін жұмыстарды мақұлдауға қатысады.
Protection and management of archaeology in Australia is controlled by Federal and State Government legislation including the Commonwealth Aboriginal and Torres Strait Islander Heritage Protection Act 1984, The Environment Protection and Biodiversity Conservation Act and the various state archaeological legislation such as Victoria's Heritage Act 1995 (covering historical archaeology) and the Aboriginal Heritage Act 2006. Several states maintain archaeological site inventories as the main management tool. The principle of most forms of archaeological legislation in Australia is to provide blanket protection for all archaeological remains and sites, whether or not they have been recorded, and use a system of permits and consents to control change to those sites. for Aboriginal archaeological sites, there is often a requirement for consultation with traditional owners, and they sometimes have a role in approving works that impact on archaeological sites.
Австралия археологиясы саласындағы кәсіби қоғамдар
Австралия археологиялық қауымдастығы – Австралиядағы барлық археология түрлерін дамытуға бағытталған ең ірі және ескі ұйымдардың бірі. Австралазия тарихи археология қоғамы (АТАҚ) 1970 жылы Австралия тарихи археология қоғамы ретінде құрылды. Оның мақсаты, және қазір де солай, Австралияда тарихи археологияны зерттеуді ілгерілету болып табылады. Австралиялық археологтар кеңесшілері қауымдастығы 1979 жылы құрылды және кәсіби археологтарды қолдау мен өкілдік етуді мақсат етеді. Виктория археологиялық және антропологиялық қоғамы (ВААҚ) көбінесе кәсіби емес ұйым болып табылады, ол 1976 жылы екі бұрынғы қоғамның бірігуі нәтижесінде құрылды: 1934 жылы құрылған Виктория антропологиялық қоғамы және 1964 жылы құрылған Виктория археологиялық қоғамы.
The Australian Archaeological Association is one of the largest and oldest organisations devoted to furthering archaeology of all types within Australia. The Australasian Society for Historical Archaeology (ASHA) founded as the Australian Society for Historical Archaeology in 1970. Its aims were, and still are, to promote the study of historical archaeology in Australia. The Australian Association of Consulting Archaeologists Inc. was founded in 1979 and aims to promote and represent professional archaeologists. The Archaeological and Anthropological Society of Victoria (AASV) is predominantly a non professional organisation, which was formed in 1976 in through the amalgamation of two earlier societies, the Anthropological Society of Victoria formed in 1934, and the Archaeological Society of Victoria formed in 1964.
Жалпы кітаптар
Су тасқыны, Жозефина, 2010. Арман уақытының археологиясы: тарихқа дейінгі Австралия және оның халқының тарихы. Жаңартылған басылым. Марлстон: Gecko Books. Франкел, Дэвид, 1991. Көрінетін қалдықтар: Австралияның тарихқа дейінгі дәуіріне археологиялық көзқарас. Мельбурн: Longman Cheshire. Франкел, Дэвид, 2017. Мюррей және теңіз арасында: Австралияның оңтүстік-шығысындағы аборигендер археологиясы. Сидней: Сидней университетінің баспасы. Хискок, Питер, 2008. Ежелгі Австралия археологиясы. Абингдон: Routledge. Холдавей, Саймон және Никола Стерн, 2004. Тастағы жазба: Австралияның тас құралдарын зерттеу. Мельбурн: Музей Виктория және Аборигендерді зерттеу баспасөзі. Мулвани, Джон және Йохан Камминга, 1999. Австралияның тарихқа дейінгі дәуірі. Сидней: Allen & Unwin. Мулвани, Джон және Дж. Питер Уайт, (ред.), 1987. Австралиялықтар 1788 жылға дейін. Сидней: Fairfax, Syme & Weldon. Лорандос, Гарри, 1997. Аңшы-жинаушылардың континенті. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы.
Flood, Josephine, 2010. Archaeology of the dreamtime: the story of prehistoric Australia and its people. Revised edition. Marleston: Gecko Books. Frankel, David, 1991. Remains to be seen: archaeological insights into Australian prehistory. Melbourne: Longman Cheshire. Frankel, David, 2017. Between the Murray and the sea: Aboriginal archaeology in south eastern Australia. Sydney: Sydney University Press. Hiscock, Peter, 2008. Archaeology of ancient Australia. Abingdon: Routledge. Holdaway, Simon and Nicola Stern, 2004. A record in stone: the study of Australia’s flaked stone artefacts. Melbourne: Museum Victoria and Aboriginal Studies Press. Mulvaney, John and Johan Kamminga, 1999. Prehistory of Australia. Sydney: Allen & Unwin. Mulvaney, John and J. Peter White, (eds), 1987. Australians to 1788. Sydney: Fairfax, Syme & Weldon. Lourandos, Harry, 1997. A continent of hunter gatherers. Cambridge: Cambridge University Press.