Кіріспе
1949 жылы жазылған Джорджет Хейердің романы. «Арабелла» – бұл Регенттік дәуірдегі махаббат романы. Онда ағылшын дворяндық отбасынан шыққан, жағдайы жақсы емес қыздың өте бай адамның назарын өзінің мұрагер екенін айту арқылы қалай аударғаны баяндалады. Ол оның сөзін сенбесе де, оның қайраттылығы мен мінезінен ләззат алады. Оқиға 1817 жылдың көктемінде өрбуді.
Arabella is a Regency romance novel written by Georgette Heyer. It records the plight of a relatively poor girl from the English gentry who captures the attention of a very wealthy man by claiming to be an heiress; although he disbelieves her, he is amused by her presumption and character. The story is set in the spring of 1817.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Арабелла, ауылдық викарийдің әдемі қызы, Лондонға демалыс алуға және пайдалы некеге тұру үшін жолға шығады. Сол жаққа бара жатқанда, оның күймесі апатқа ұшырап, қаладағы ең бай адам Роберт Бомаристің аң аулау қорабында тоқтауға мәжбүр болады. Мистер Бомарис "авария" оны байлығы үшін қуып жүрген біреудің айла-шарғысы деп күдіктенді. Арабелла оның осылай айтқан сөзін естіп, өзінен мұрагер қыздың кейпіне түседі. Мистер Бомарис, оның өтірік екенін білгенде, оны өз орнына қоюға батылы жетеді және досының осы өтірікке сенуін көтермелеуді шешеді. Ол қоғамнан шаршап, қалаға сын көзбен қарайды. Сондай-ақ, қоғамның кімнің басшылығына, оның даналығына қарамастан, еріп жүретіндігі оған қызық. Арабелла Бомарис пен оның досы Лорд Флитвудтың өзінің "бағасын" жарияламауын сұрайды. Ол өзінің құдайы, леди Бридлингтонмен бірге болу үшін Лондонға сапарын жалғастырады, бұл аралықта ештеңе болмайды деп қуана-қуана сенеді. Алайда, Лорд Флитвуд өте ақылды емес, қала көп ұзамай Арабелланың мұрагер әйел екеніне сенді. Өзін-өзі көңілдету үшін Мистер Бомарис Арабелланы қала ашуына айналдырып, онымен флирт жасап, өз күймесімен шығарып жібереді. Арабелла оның ниеттерінің маңызды емес екенін біледі, бірақ ойнайды, өйткені оның құрметіне ие болу оны әлеуметтік жетістікке жеткізеді. Арабелла қаладағылар оны бай деп қате санаса, жақсы жұп бола алмайтынын сезінеді. Мистер Бомарис өзінің байлығын ойлап таппағанын және онымен тек көңіл көтеретінін білгенде, ол оның жанында өзін жақсы сезінеді. Ол оны әдеттегідей емес мінез-құлқымен (оның ішінде оған альпинист жігіт пен аралас жігітті таңдайды) және оны ұнатпайтындығымен таң қалдырады. Мистер Бомарис ақырында Арабеллаға ғашық болып, оған үйленуді ұсынады. Арабелла, оның алдап жатқанын білмейтінін білмейтін, көз жасын төгіп, оны сүйгенін, бірақ оның махаббатын тәуекелге тікпей, оның алдауын аша алмайтынын түсінеді. Осы арада Арабелланың ағасы Бертрам қалаға келіп, 100 фунт ұтып алды. Бай достары оны тез арада қарызға батырып алады және Арабелла Бертрамның қарызын өтеу үшін Мистер Бомаристің ұсынысын қабылдауға шешім қабылдайды. Мистер Бомарис оның кенеттен өзгеруінің себебін біледі және жағдайдың көрінісіне қарамастан, оның өзін жақсы көретінін білгені үшін көңілі түседі. Ол үмітсіз болғандықтан бірге қашуға мәжбүр болады, ол келіседі, бірақ оны әжесінің үйіне алып барады. Олар келгенде, ол бай әйел емес екенін, ол бәрін білгенін және оның отбасына баруын айтады. Барлығы оның байлығы өте үлкен екендігімен шешіледі, оның жетіспеушілігі ешқашан байқалмайды, ал оның бауырлары мен апаларының жетіспеушілігі ақшаны Арабеллаға қалдырған эксцентрикалық ағасы арқылы түсіндіріледі.
Арабелланың мінезі
Арабелла кейіпкері шаршаңқы және импульсивті деп сипатталады. Оның үлкен кемшілігі, анасы оған жиі айтқандай, оны көптеген қиындықтарға душар еткен асығушылығы еді. Ол сонымен қатар мейірімді, батыл және жылы жүректі. Сүйікті әкесінің үйреткендерін басшылыққа алып, ол мұқтаждарды импульсивті түрде қорғайды: Лондон көшелерінде аяусыз ұрылған жылқыны, тіс ауруынан жауы ісінген үй қызметшісін, шахтадан түтін шығару үшін аяқтары күйген баланы, қарақшылар тобының зорлық-зомбылығына ұшыраған кішкентай аралас итті. Оның асығыс шешімдері оны соңғы "қиын жағдайға" әкеледі – ағасын борышкерлер түрмесінен құтқару үшін асығыс қашып кетуге тырысады. Кітап оның сүйікті Робертке (Мистер Бомарис) Тотилл Филдс, Дак Лейн бұрышында кездескен "докси" Лейки Пегке жұмыс ұсынуын сұрауымен аяқталады. Роберт Бомарис оның мінезін әжесіне былай деп сипаттайды: "Ол мен кездескен ең әдемі кішкентай жаратылыс", - деді ол. "Ол мені әлеуметтік ойынның барлық амалына дайын екеніне көндіруге тырысқанда, ол кез келген басқа әйел сияқты көрінеді, бірақ, өкінішке орай, жиі болатындай, оның мейірімі оянғанда, ол өзінің қайғысына ұшырағандарға көмектесу үшін кез келген нәрсеге дайын." Егер мен оған үйленсем, ол менден шахтерлердің жағдайын жақсарту үшін науқан бастауды күтеді және, тіпті, менің үйімді баспанасыз итттерге айналдыруы мүмкін."
Robert Beaumaris describes her character to his grandmother: ‘She is the most enchanting little wretch I ever encountered,’ he said. ‘When she is trying to convince me that she is up to every move in the social game, she contrives to appear much like any other female, but when, as happens all too often for my comfort, her compassion is stirred, she is ready to go to any lengths to succour the object of her pity. If I marry her, she will undoubtedly expect me to launch a campaign for the alleviation of the lot of climbing boys, and will very likely turn my house into an asylum for stray curs.’
Остин шығармаларымен ұқсастық
Хейер Джейн Остиннің ықпалында болған болуы мүмкін, дегенмен екі жазушы да британдық қоғамды әртүрлі тұрғыдан қарастырған, бұл туралы Ажа Романо Vox сайтында талқылаған. Екі жазушының да туындылары Регенттік дәуірде өрнектелген, ал Остин осы кезеңде өмір сүрген. Хейердің 1817 жылы жазылған "Арабелла" романы Джейн Остиннің екі ромасын еске түсіреді. Арабелла Таллант, Остиннің 1813 жылғы "Құрмет пен әділдік" романының басты кейіпкеріне ұқсас, қарапайым отбасының үлкен баласы ретінде өскен. Елизавета Беннет пен Арабелла Талланттың екеуі де аналарының ынтасымен жақсы үйленуге тырысады. Дегенмен, Арабелланың "керемет" әкесі, "құрметті" анасы және "көңілді" отбасы бар (М. Бомарис 17-тарауда куәландырады, ал 1-2 тарауларда сипатталған). Хейердің романы сондай-ақ Остиннің "Нортангер аббаттығын" еске салады, себебі екі кітапта да ауылдық пасторхана кездеседі. Екі кітапта да қоғамның "жанға бататын" және екі жүзділікпен байлыққа деген реакциясы бейнеленген. Алайда, "Нортангер аббаттығымен" салыстырғанда, "Арабелланың" тоны, Лондонның қараңғы жақтарын қысқаша көрсетуіне қарамастан, жеңіл және әзілге толы.
Талдау
The Telegraph-тің Мукул Кесаван Арабелла кейіпкері мен Хейердің басқа Регенттік романдарының кейіпкерлері арасындағы ұқсастықтарды атап өтті: олардың бәрі де Лондонға бай күйеу іздеу үшін саяхаттайды, бірақ оны өздерінің қалауынша істейді. Кесаван былай деді: "Хейердің Регенттік романдарының ерекшелігі – оның кейіпкерлерінің неке тойының дәстүрлі рәсімінен қалысқандары, ынталы, қоғамға бейімделген дебютанттардың қалыбына «сіңіп» кетпеуі. Оның кейіпкерлері революционерлер немесе тіпті протофеминистер емес: олар неке нарығын әлемнің қалыпты жағдайы ретінде қабылдайды, бірақ олар өздері мен өздерінің мінездері үшін оның шектеулерінде орын табуға тырысады". Tor.com сайтына жазған Мари Несс Арабелланың Хейердің кедейліктің нақты белгілерін көрсеткен романдарының санатында ерекшеленетінін айтты. Несс былай жазды: "Хейер кедейліктің бір ишарасын енгізуге шешім қабылдады, тіпті оның идеалистік Регенттік әлемінде де нағыз кедейлік болуы мүмкін екенін мойындағандай. Осыны бірден жұмсарту үшін ол осы кедейлікті өткір диалогтармен, романтикалық әзіл-қалжыңдармен және күтілетін романтикалық аяқтамамен қоршады". 1949 жылғы сын тұжырымында The New York Times романында "Свифт пен Дефоның қатал және лас Лондонының ешқандай белгісі жоқ. Сондай-ақ, осы шеберлердің туындыларын жандандырған күштілік пен өмірлік қуаттың да ешқандай белгісі жоқ. Арабелла мен Нонсуч – «The Ladies Monthly Museum» журналынан алынған стереотиптер" деп сынады. Несс Арабелланы жанкүйерлердің сүйіктісі деп санайды, "оны [Хейердің] ең жақсы туындыларының бірі және оның ең ирониялық жазбаларының бір бөлігі құрайды. Соңғы беттеріне дейін ол Хейердің ең көңілді, жұбаныш беретін романдарының бірі, күлкіге шақыратын сәттерге және адам мінез-құлқына қатысты өткір пікірлерге толы". Несс соңына көңілі толмады, әсіресе Бомаристің өсиеті мен жоғары әлеуметтік статусы оның жаңа әйелінің Лондон қоғамын сынауын және мұқтаждарға көмектесуге дайындығын жоққа шығару үшін пайдаланылатынына байланысты.