Кіріспе
1807 жылғы француз Наполеонының жеңісі, қараша көтерілісі шайқасы. 1831 жылғы 26 мамырдағы Остроленка шайқасы Польшаның қараша көтерілісінің ең ірі шайқастарының бірі болды. Күн бойы Ян Скрянецкий басқаратын поляк әскері, Ханс Карл фон Дибичтің шабуылдаған орыс әскеріне қарсы Остроленка қаласын бақылау үшін күресті. Күннің соңында қала поляктардың қолында қалды, екі тарап та шамамен бірдей шығынға ұшырады. Дегенмен, бұл шайқас көбінесе поляктардың жеңілісі деп есептеледі, себебі орыс армиясының стратегиялық резервтері шексіз болды. Польша армиясы өз шығындарын толтыра алмады. Оқиғаның барысында, аман қалған поляк әскерін 4-ші желілік жаяу әскер полкі ("Төртіншілер" деп белгілі) батыл тұру арқылы құтқарып қалды. Олар жаудың жаяу әскері мен атқыштардың бірнеше шабуылын тойтарды, қаланы өртеу кезінде жақын арадағы қақтығыста бекітіп ұстады. Кешкі сағаттарда поляктарды 4-ші атты артиллерия батареясының подполковнигі Йозеф Бемнің қаһармандық құрбандығы арқылы қайтадан құтқарылды.
November Uprising battle
The Battle of Ostrołęka of 26 May 1831 was one of the largest engagements of Poland's November Uprising. Throughout the day, Polish forces under Jan Skrzynecki fought for the control over the town of Ostrołęka against the assaulting Russian forces of Hans Karl von Diebitsch. Although by the end of the day the town was still in Polish hands and the two sides suffered comparable losses, the battle is usually considered a Polish defeat because of the Russian army's almost unlimited strategic reinforcement capability. The Polish Army could not similarly replenish its casualties. In the event, surviving Polish forces were saved by the particularly brave stand of its 4th Line Infantry Regiment (known by its nickname of "Czwartacy" – lit. "those of the Fourth") who repelled several waves of enemy infantry and cavalry charges, holding the burning town during heavy fighting in close quarters. By late evening the Poles were again saved by a self sacrificing charge of the 4th Mounted Artillery Battery under Lt. Col. Józef Bem.
Шайқас
26 мамыр күні таңертең поляк армиясының көп бөлігі Нарев өзенінің батысында болды, генерал Томаш Любинскийдің 5-ші жаяу әскер дивизиясы (II корпустың құрамында) және генерал Людвик Богославскийдің 4-ші желілік жаяу әскер полкі Остроленканың шығысында қалды. Игнаци Праджинский Любинскийге «күні бойы қорғаныңыз» деп бұйрық берді, тіпті Ресей күштері одан төрт есе көп болғанына қарамастан. Ресей әскері генерал Георг фон Ностиц басқаратын күштердің келуімен 06:00-де байланыс орнатты, ал шайқас 09:00-де Фридрих фон Берг келген кезде басталды. Поляктар қарсылық көрсетті, бұл Ностицті генералдар Набоков, Лопучин, Мандерстерн және Шаховскийді қамтитын фельдмаршал Дибичтің қалған күштерінің келуін күтуге мәжбүр етті. Сағат 10:00-ге қарай Любинский Наревтегі Остроленкаға қайта шегінді, Праджинскийдің артиллериясы мен батыстағы құмды төбелерде орналасқан тәжірибелі әскерлер оған көмектесті. Польша штабы Омулев өзенінің жағасындағы Крукиге, Наревтен батысқа қарай көшті. Скрянецкий Богославскийге, негізінен 4-ші жаяу әскер полкі мен әрқайсысы төрт зеңбірекпен жабдықталған екі батареямен «қаланы өлімге дейін қорғауды» бұйрық берді. 4-ші жаяу әскер полкінің 1-ші және 2-ші батальондары Рзекуньге баратын жолдың қарсы жағында, Остроленканың оңтүстігінде орналасты, ал 3-ші батальон Говоркиге баратын жолда, ал 4-ші батальон көпірлерді қорғады. 3-ші батальон базардың жанындағы Санкт-Антоний Бернардин монастырында қорғанысқа орналасты, ол Остроленкадағы жалғыз кірпіштен салынған ғимарат еді. 11:00-ге дейін Дибич 1-ші Курасер гвардиялық дивизиясына солтүстік жолдан шабуыл жасауға бұйрық берді, ал Астрахан гранадер полкі Рзекуньден оңтүстікке шабуыл жасады. Бұл 1-ші және 4-ші батальондарды тәртіпсіз шегінуге мәжбүр етті, көпірлерді ашық қалдырды және «Цвартаци» шайқастың базарға қарай жылжуына көмектесуге мәжбүр болды, поляктарды жартылай қоршап алды. Ұдайы оқ жауыннан ғимараттар өртеніп, тұрғындар көшелерге және базарға қашуға мәжбүр болды, онда шайқас қызу жүріп жатты, «Остроленка көбінесе тозаққа айнала бастады». Оның қорғанысы бір сағатқа созылды және 4-ші жаяу әскер полкі үшін апатқа ұласты, 16 офицер мен 782 сарбаз қаза тапты, жараланды немесе тұтқынға алынды. Осы кезде Карл Вильгельм фон Толлдың 62 зеңбірегі батыл поляктарға оқ жаудырды. Дибич Астрахан полкіне зақымдалған көпірлерді жөндеу үшін Остроленка үйлерінен тақталар алуға бұйрық берді. 12:00-де Людвик Михал Пак 4-ші жаяу әскер полкінің 3-ші және 4-ші батальондарының қалдықтарын, сондай-ақ 3-ші жаяу әскер дивизиясын көпірлер үшін күресуге жинады. 13:00-де Мацей Рыбинскийдің 1-ші жаяу әскер дивизиясы көпірлерді қорғауға шақырылды. 15:00-де Скрянецкий сәтсіз атты әскер шабуылын бұйырды, оның қалдықтары 17:00-ге дейін қайтарылды. 18:00-ге дейін 5-ші жаяу әскер дивизиясының қалдықтары тәртіпсіздікпен артқа шегінді, сол кезде екі батыр, Людвик Кицки және Генрих Игнатий Каменский қаза тапты. 19:00-де подполковник Йозеф Бем мен Генрих Дембинский ресейліктерді поляктардың дөңгелектердің артында жасырын резервтік күштері бар деп ойлату үшін маневр жасады, егер олар алға жылжуды жалғастырса, Дибичке қымбатқа түсер еді. Бемнің 4-ші атты әскер артиллериялық батареясы орыс қатарларына соншалықты жақын болды, олар түсіргенде, Бемнің үш взводы гранаталар мен оқтарды қолданды, ал соңғы екеуі жүзімша түйірлі оқтарды қолданды. Бем өз зеңбіректерiне оқ атуға бұйрық бергенше үнсіздік сақталды, содан кейін барлық орыс артиллериясы жауап берді. Бұл шамамен жарты сағатқа созылды, ол уақытта Бем екі жүз елу рет оқ атты. Алайда, 20:00-ден 22:00-ге дейін Скрянецкий өзінің генералдарымен: Любинский, Праджинский, Скаржинский, Рыбинский, Дембинский, Турно және Лангерманмен әскери кеңес өткізді, онда олар Розанға, содан кейін Варшаваға қарай жорық жасауға келісті, Дембинский артқы күзетке басшылық ететін болды.
Skrzynecki ordered Bogusławski to "defend the town to the death" with mainly the 4th Infantry Regiment and two batteries of four cannons each. The 1st and 2nd Battalions of the 4th Infantry Regiment were deployed south of Ostrołęka, opposite the road to Rzekuń, the 3rd Battalion on the road to Goworki and the 4th Battalion protecting the bridges. The 3rd Battalion took up defence inside the St. Anthony's Bernardine Monastery near the market, the only brick building in Ostrołęka. By 11:00 Diebitsch had arrived and ordered the 1st Cuirasseur Guard Division to attack from the northern highway while the Astrakhan Grenadier Regiment attacked from Rzekuń to the south, forcing the 1st and 4th Battalions to retreat in disarray, exposing the bridges, and forcing the "Czwartacy" in to help as the fighting moved in the direction of the market, almost trapping the Poles. The constant cannonade caught buildings on fire, forcing the inhabitants to flee into the streets and market where the battle was raging and "Ostrołęka would begin more and more to resemble hell". His defence had lasted only an hour and was disastrous for the 4th Infantry Regiment, having lost 16 officers and 782 soldiers killed, wounded or captured. By now, Karl Wilhelm von Toll had 62 guns sweeping the valiant Poles and Diebitsch ordered the Astrakhan Regiment to cross the river using boards from the Ostrołęka homes to repair the damaged bridges. Ludwik Michał Pac then gathered remnants of the 3rd and 4th Battalions of the 4th Infantry Regiment, at 12:00, along with the 3rd Infantry Division to fight for the bridges. At 13:00, Maciej Rybiński's 1st Infantry Division was called in to help defend the bridges. At 15:00, Skrzynecki called for an ill fated cavalry attack, the remnants of which were withdrawn by 17:00. By 18:00, the remnants of the 5th Infantry Division retreated in disorder to the rear, by which time two heroes, Ludwik Kicki and Henryk Ignacy Kamieński were dead. At 19:00, Lt. Col. Józef Bem and Henryk Dembiński manoeuvred to make the Russians think the Poles still had hidden behind the hills reserve forces which would cost Diebitsch dearly if he continued to advance. Bem's 4th Mounted Artillery Battery was so close to the Russian lines when they dismounted, that Bem had three Platoons use grenades and bullets and the last two used grapeshot. Silence prevailed until Bem ordered his cannons to fire at which time the entire Russian line of artillery responded. This lasted for about half an hour during which time Bem fired two hundred and fifty times. However, between 20:00 and 22:00, Skrzynecki held a war council with his generals: Łubieński, Prądzyński, Skarżyński, Rybiński, Dembiński, Turno and Langermann in which they agreed to march towards Różan and then towards Warsaw, with Dembiński in command of the rearguard.