Кіріспе
Джайнизмнің аңыз тұлғасы Бахубали (, -) Ришабханаттың (джайнизмнің алғашқы тиртханкарасы) ұлы және чакравартин Бхаратаның бауыры. Ол джайнизмде өте құрметті тұлға. Ол 12 жыл бойы тұрып (кайотсарга) қозғалмай медитация жасаған, оның аяқтарына өсімдіктер өріліп өскен. 12 жылдық медитациядан кейін ол толық білімге (кевала джнана) ие болған деседі. Бахубалидің басқа аттары – Камматешвара және Гомматешвара, оған арналған Гомматешвара мүсіні осы атпен аталады.
Bahubali (, ) was the son of Rishabhanatha (the first tirthankara of Jainism) and the brother of the chakravartin Bharata. He is a revered figure in Jainism. He is said to have meditated motionless for 12 years in a standing posture (kayotsarga), with climbing plants having grown around his legs. After his 12 years of meditation, he is said to have attained omniscience (kevala jnana). Bahubali's other names are Kammateshwara and Gommateshwara, the namesake of the Gommateshwara statue dedicated to him.
Аңыздар
9-ғасырдағы санскрит поэмасы «Адипурана» алғашқы тиртханкара Ришабханаттың және оның екі ұлы – Бхарата мен Бахубалидің он өмірін қамтиды. Оны Дигамбара тармағының монахы Джинасена жазған.
Отбасылық өмір
Джайнистік мәтіндерге сәйкес, Бахубали Ришабханатта мен Сунанданың ұлы ретінде Икшваку әулеті тұсында Айодхья қаласында дүниеге келген. Ол медицина, садақ ату, гүл өсіру және құнды тастар туралы білімдерде ерекше көзге түскен. Бахубалидің Сомакирти (Махабала деп те аталады) есімді ұлы болған. Ришабханат монах болуға бел буғанда, өзінің патшалығын 100 ұлының арасында бөліп берді. Бхаратаға Винита (Айодхья) патшалығы бұйырды, ал Бахубали Оңтүстік Үндістаннан Асмака патшалығын алды, оның астанасы Поданапур қаласы болды. Барлық бағыттағы алты аймақты жаулап алғаннан кейін, Бхарата зор әскерімен және айналмалы, дискі тәрізді, тік тісті жиекті құдіретті қару – шакра-ратнамен Айодхьяпури астанасына бет түзеді. Бірақ шакра-ратна Айодхьяпури қаласының кіреберісінде өздігінен тоқтады, императорға 99 бауырының әлі де оның билігіне бағынбағанын хабарлады. Бхаратаның 98 бауыры джайнизмді қабылдап, монах болды және оған өздерінің патшалықтарын тапсырды. Бахубали, Бхарата сияқты, ерекше беріктік пен күштің жоғары деңгейдегі соңғы денесіне (ваджра ṛṣabhanārācasaṃhanana) ие болды. Ол чакравартинге ашық қарсылық көрсетіп, оны жекпе-жекке шақырды. Екі тараптың да министрлері соғыстың алдын алу үшін былай деп талас айтты: "Бұл бауырлардың ешқайсысын өлтіру мүмкін емес; олар қайта туудың соңғы сатысында, олардың денелері соғыста ешқандай қарудың зиянын тигізе алмайды! Олар өздері дауды өзге жолмен шешсін". Содан кейін дауды реттеу үшін Бхарата мен Бахубали арасында үш түрлі жарыс өткізілуіне келісім берілді. Олар: көз күресі (бір-біріне қадалу) (дришти юддха), су күресі (джала юддха) және күрес (малла юддха). Бахубали үш жарыста да үлкен бауыры Бхаратадан жеңіске жетті.
Бас тарту
Бахубали шайқастан кейін әлемге деген жеккөрініш сезіміне толып, тәубеге ұмтылды. Бахубали барлық мүлкін, патшалығын, киім-кешегін, әшекейлерін тастап, монах болды және барлық білімге (кевала-джнана) қол жеткізу үшін зор ықыласпен медитацияға кірісті. Ол бір жыл бойы қозғалмай тұрып, тік қалыпта (кайотсарга) медитация жасады, осы уақытта оның аяқтарына өсімдіктер өріліп өсті. Бірақ ол бекем болып, жүзіндегі қыбыршақтар, құмырсқалар мен денесін жабатын шаң-тозаңға мән бермеді. Джайнизмнің «Ади пурана» мәтінінде айтылғандай, Бахубалидің бір жылдық оразасының соңғы күні Бхарата өте кішіпейілділікпен оған келіп, құрметпен табынды. Бахубалидің медитациясын ағасын қорлағандығына деген ауыр өкініш мазалады; Бхарата оған табынғанда бұл сезім сейілді. Бахубали содан кейін білімді жабатын карманы қоса алғанда, төрт түрлі жаулық карманы жоя алды және барлық білімге (кевала-джнана) қол жеткізді. Ол енді барлық нәрсені білетін (Кевали) жаратылыс ретінде құрметке ие болды. Бахубали ақыры Кайлаша тауында азаттыққа (мокша) қол жеткізіп, таза, азат болған жанға (сиддха) айналды. Мәтіндерге сәйкес, ол қазіргі уақыттың жарты айналымында (Авасарпини) мокшаға жеткен алғашқы Дигамбара монахтарының бірі болды.
Тамил Наду
2023 жылы Тируваннамалай ауданындағы Поннур жерінде 7,3 метр (24 фут) су көтерілді.
Шраванабелагола
Бангалордан алыс орналасқан Шраванабелаголадағы Бахубалидің монолитті мүсіні бір тас блоктан қашалған граниттен жасалған. Мүсінді Ганга әулетінің министрі және қолбасшысы Чавундарая тапсырыс берген. Оның биіктігі 57 фут (17 метр) және ол Шраванабелаголадағы төбеде орналасқан, бұл орналасқан жері Карнатака штатының Хассан ауданында. Ол 981 жылға дейін салынған және әлемдегі ең үлкен жеке тұрған мүсіндердің бірі болып табылады. Мүсін алыстан да көрінеді. Шраванабелагола джайнистер үшін қасиетті саяхат орталығы (тирта) болып қала береді. Мүсін 12 жыл сайын жуылады және бұл оқиға Махамастакабишека ретінде тойланады.
Каркала
Қарқала Гоматешвара Бахубалидің монолитті мүсінімен танымал, ол шамамен 1432 жылы салынған деп есептеледі және штаттың екінші биік мүсіні болып табылады. Мүсін тасты төбеге орналасқан биік тұғырға орнатылған. Ол 1432 жылдың 13 ақпанында Виджаянагар билеушісінің вассалы, Баир Араса әулетінің ұрпағы Веера Пандия Баир Араса Водейармен қасиеттендірілген.
Дхармастала
Қарнатакадағы Дхармашталада 13 футтық (4 метрлік) тұғыры бар, салмағы шамамен ... болатын биік мүсін орнатылған.
Гомматагири
Гомматагири – джайнизмнің танымал орталығы. Бахубалидің 12 ғасырдағы граниттен жасалған мүсіні, сондай-ақ Гоматешвара деп аталатын, "Шравана Гудда" деп аталатын биік төбеде орнатылған. Джайнизм орталығы қыркүйек айында жыл сайынғы Махамастакабишека кезінде көптеген қажыларды өздеріне тартады. 2016 жылы Үндістанның археологиялық зерттеулер институты (ASI) Аретипурдан 3-9 ғасырларда жасалған тағы бір биік Бахубали мүсінін қазып шығарды. ASI сондай-ақ Аретипур, Маддур, Мандия, Карнатакада Бахубалидің кең және биік мүсінін тапты.
Әдебиетте
Бахубалидің өмірбаяны көптеген еңбектерде сөз болған.
Пракрит тілі
Бахубалиді мақтауға арналған діни гимн – Гомматеша тхуди, оны Немичандра 10 ғасырда жазған. Немичандраның "Гомматаса сара" шығармасында Чавундараяның Гомматешвара мүсінін салу туралы оқиға баяндалған.
Канад тілі
Санскрит мәтініне негізделген 10-ғасырдағы каннада мәтінін ақын Адикави Пампа жазған. Гоммата стути – 1180 жылы Бахубалиді мадақтау үшін джайнистік ақын Боппанна (сонымен қатар Сужаноттамса деп те аталады) жазған өлең. 1686 жылы Чадура Чандрама жазған «Каркала Гомматесвара Чарйтере» Каркаладағы махамастакабишеканы сипаттайтын поэма.
Раджастхандықтар
1168 жылы Ваджрасена Сури жазған Бхаратешвара Бахубали Гора – Бхарата мен Бахубали арасындағы шайқасты 48 тармақпен суреттейтін поэма.
Гуджарати тілі
1184 жылы Шалибхадра Сури жазған «Бхаратешвара Бахубалирас» поэмасы – Бхарата мен Бахубали арасындағы билік күресін бейнелейтін 203 шумақтан тұрады.
Суреттер
Төменде Бахубали суретін бейнелейтін, Үндістанның әртүрлі жерлерінде орналасқан бірнеше сурет көрсетілген.