Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Форфеда (жыр. forfid) – огам әліпбиінің негізгі жиырма белгіден аспайтын тізімінен тыс "қосымша" әріптері. Олардың атауы fid ("ағаш", осы термин огам әріптері үшін де қолданылады) және "қосымша" префиксінен шыққан. Олардың ішіндегі ең маңыздысы – бес форфеда, олар өз aicme немесе класында орналасқан және Огамның кеңінен қолданылуының шарықталу кезеңінен бірнеше ғасыр өткен соң Ежелгі ирланд тілі дәуірінде ойлап табылды. Олар бастапқы әліпбиде жетіспейтін дыбыстарды бейнелеген болуы мүмкін, мысалы é(o), ó(i), ú(i), p және ch.
The forfeda (sing. forfid) are the "additional" letters of the Ogham alphabet, beyond the basic inventory of twenty signs. Their name derives from fid ("wood", a term also used for Ogham letters) and the prefix for ("additional"). The most important of these are five forfeda which were arranged in their own aicme or class, and were invented in the Old Irish period, several centuries after the peak of Ogham usage. They appear to have represented sounds felt to be missing from the original alphabet, maybe é(o), ó(i), ú(i), p and ch.
Басқа форфеда
Жоғарыда талқыланған бес Форфедадан өзге, сөзсіз, көне ирланд тілінің дәуіріне жататын, көптеген әріптік варианттар мен символдар бар. Олардың бір бөлігі қолжазбаларда, екінші бөлігі "ғылыми" (VI ғасырдан кейінгі) жазуларда кездеседі. Бұл варианттар көне ирланд, орта ирланд тілі немесе тіпті қазіргі заманға дейінгі кезеңге жатуы мүмкін.
Beyond the five Forfeda discussed above, which doubtlessly date to Old Irish times, there is a large number of letter variants and symbols, partly found in manuscripts, and partly in "scholastic" (post 6th century) inscriptions collectively termed "Forfeda". They may date to Old Irish, Middle Irish or even early modern times.
Пейт
Кейінгі огамистердің схемалық көзқарасы (McManus 1988:167) салдарынан, бес негізгі форфеданы дауысты дыбыстар ретінде қарастыруға талап еткендіктен, [p] дыбысы қайтадан [b] дыбысының өзгертілген түрі ретінде берілуі керек болды, бұл өзгертілген түрі peithe деп аталды, beithe-ден кейін келеді, сондай-ақ beithe bog "жұмсақ beithe" немесе таутологиялық түрде peithbog (ᚚ Peith, Unicode allocation U+169A) деп те аталады.
Due to the "schematicism of later Ogamists" (McManus 1988:167), who insisted on treating the five primary forfeda as vowels, [p] had again to be expressed as a modification of [b], called peithe, after beithe, also called beithe bog "soft beithe" or, tautologically, peithbog (ᚚ Peith, Unicode allocation U+169A).
Қолжазба дәстүрі
Огам жазуының 92 "нұсқасының" арасында VII-XII ғасырлардағы Auraicept na n Éces форфеда деп аталатын қосымша әріптерді (нұсқалар №79, 80 және 81) келтіреді.
The 7th 12th century Auraicept na n Éces among the 92 "variants" of the Ogham script gives more letters identified as forfeda (variant nrs. 79, 80 and 81).
Жазулар
Шетландтағы Брессей тасында (CISP BREAY/1) бес форфеда бар, олардың үшеуі Шотландияның басқа ескерткіштерінде де, ирланд қолжазбаларында да кездеседі, ал екеуі Брессейге ғана тән. Соңғы екеуінің бірі мүсіндеу қатесін түзеу болуы мүмкін және форфид ретінде қабылдануға арналмаған. Бірі "қоян құлақты" деп сипатталған, бұл өзгертілген D әрпінің түрі деп түсіндіріледі, болжам бойынша, дыбысты спирант. Тағы бірі – "бұрышты дауысты", болжам бойынша, өзгертілген А әрпі. Бір ерекше таңба сабақтан артқа қарай еңкейген бес толқын тәрізді сызықтан тұрады, бұл модификацияланған I әрпі болуы мүмкін. Төртіншісі – төрт сызықты қиылысқан нұсқа, ол сегізінші немесе тоғызыншы ғасырдың соңындағы Берн огам әліпбиі мен буын тізімінде де кездеседі, бұрын RR деп оқылған, бірақ басқа ұсыныстар SS деп оқуға мүмкіндік береді. Бұл Баллимот кітабында, масштаб No. 64 ретінде келтірілген. CISP BREAY/1.
The Bressay stone in Shetland (CISP BREAY/1) contains five forfeda, three of them paralleled on other Scottish monuments and also in Irish manuscripts, and two unique to Bressay. One of the latter is possibly a correction of an error in carving and not intended as a forfid. One is "rabbit eared", interpreted as some kind of modified D, presumably the voiced spirant. Another is an "angled vowel", presumably a modified A. One unique character consists of five undulating strokes sloping backwards across the stem, possibly a modified I. The fourth is a four stroke cross hatching, also appearing in the late eighth or ninth century Bern ogham alphabet and syllabary under a label which has previously been read as RR, but another suggestions is SS. It appears in the Book of Ballymote, scale no. 64. CISP BREAY/1