Кіріспе

Крэгнеш немесе Крэгнеш – Мани аралының оңтүстік-батысындағы шағын ауыл және туристік мақсатты жер, Порт-Эриннен шамамен алыс жерде орналасқан. Ауылдың көп бөлігі қазір Манкс Ұлттық Мұрасы басқаратын ашық ауа мұражайының бөлігі болып табылады. 1938 жылы ресми түрде ашылған Крэгнеш халық ауылы 19 ғасырдағы шағын манкс ауылының тұрмыс салтын көрсетеді. Көптеген түпнұсқа манкс коттедждері сақталған және Виктория дәуіріндегі шаруашылық және балық аулау құралдарын көрсетеді. Тарихи тұрғысынан алғанда, коттедждердің көпшілігі сабанмен жабылған, және бұл көптеген коттедждерде көрініс тапқан. Орталық мұражайда мол тарихи ақпарат жинақталған, ал ауылдағы көптеген коттедждерге келушілер мұражай қызметкерлерінің дәстүрлі киімдермен атқаратын ауылдық шаруаларын көруге мүмкіндік береді. Ауылдың ортасындағы Гарри Келлидің коттеджі манкс ауыл тұрғынының үйін бейнелейді, онда тұрғын бөлмеде тоқу немесе тігу жиі кездесетін. Коттеджде манкс тіліне арналған көрме ұйымдастырылған, себебі Крэгнеш 20 ғасырдың басында тілдің сақталуында маңызды рөл атқарды. Ауылдың аралдағы басқа қалалық аймақтардан салыстырмалы оқшау орналасқандығына байланысты, ол Мани аралындағы 26 қараңғы аспан ашу орындарының бірі болып табылады. Ауылдың ортасындағы Әулие Петр шіркеуі 1878 жылы салынған және әлі күнге дейін жексенбі күндері тұрақты құлшылық қызметтерін өткізіп келеді.

Манкс тілі

Манс тілі қауымдастық тілі ретінде 19-шы ғасырдың соңында Мэн аралының көп бөлігінде жоғалып кетті. Алайда ол "Крегнеш сияқты шалғай аймақтарда ұзақ сақталды". 20-шы ғасырдың ортасында жазылған Манс тілінің соңғы туған тілдес есімдерінің көптегені Крегнеш және оның төңірегінде өскен. Мен өз ана тілінде сөйлей алмайтын Манс халқы үшін бұл үлкен қайғы деп ойлаймын. Әрине, Крегнештің ескі халқы, кішкентай теңіз порты қалаларындағы көршілерінен, , тізе шұлықтарынан және , айырмашылығы, олар бір-біріне адал және мейірімді болды; олар егін жинауға бір-біріне көмектесіп, егін кесуге және үйіп жинауға көмектесті. Ақы төлеу туралы сөз болған жоқ. Нед Маддрелл, кейде Манс тілінің соңғы туған тілдесі деп аталды, осы ауылда өскен. 1947 жылдың жазында Ирландияның Taoiseach-і Эмон де Валера Мэн аралына сапары аясында онымен Крегнештегі Гарри Келлидің үйінде кездесті. Ирланд тілінде еркін сөйлейтін ол, соңғы туған тілдес есімдердің ең кішісі Нед Маддреллмен сөйлесіп, Маддрелл Манс тілінде, ал де Валера Ирланд тілінде сөйледі. Маддрелл де Валераға Манс тілі туралы өз пікірін былай түсіндірді: "Мен Манс ұлтшылымын, бірақ біз Империядан бөлініп кеткенімізді қаламаймын, бірақ біз өзімізге тиесілі нәрсені сақтауымыз керек деп ойлаймын".

БАҚ-та

Тарихи ауылдың көрінісі фильмдер мен телешоуларда пайдаланылған. "Оянған Нед Девин" фильмі Мэн аралында түсірілді, ал ауылдық сахналар Крэгнейш ауылында түсірілді, ол ойдан шығарылған ирландиялық Тулай Мхор (Tullymore) ауылының орнына қолданылды. Манкс тіліндегі "Wicca in Solace" қысқаметражды фильмі Крэгнейш және басқа Манкс Ұлттық Мұрасының нысандарының ішінде түсірілді. Бұл қысқаметражды фильм манкс гэль тілінде толығымен түсірілген алғашқы туынды болды. Крэгнейште түсірілген басқа фильмдер мен телешоуларға "Rocket's Island", "Stormbreaker", "Treasure Island", "Keeping Mum" және "Mindhorn" кіреді.