Кіріспе

Онтарио, Канада заңнамасы

Француз тіліндегі қызметтер туралы заң (Заң) – Канаданың Онтарио провинциясындағы франко-онтариолықтардың, яғни француз тілінде сөйлейтін адамдардың құқықтарын қорғауға бағытталған заң. Заң француз тіліне провинцияда толық ресми тіл мәртебесін бермейді, себебі провинцияның заңмен бекітілген ресми тілі жоқ, бірақ іс жүзінде ол негізінен ағылшын тілді провинция болып табылады. Дегенмен, Заң провинциялық мемлекеттік қызметтердің француз тілінде 26 таңдалған аймақта, онда франко-онтариолықтар көптеп тұрады, ұсынылуын қамтамасыз етеді. Сарния қаласы 2024 жылдың қараша айында 27-ші аймақ болады.

Кіріспе

Француз тілі Онтариода тарихи және құрметті тіл болып табылады және Канада Конституциясымен ресми тіл ретінде мойындалған; сондай-ақ, Онтариода француз тілі сот жүйесінде және білім беруде ресми тіл ретінде танылған; және Заң шығарушы Ассамблея француз тілді халықтың мәдени мұрасына қосқан үлесін мойындайды және оны болашақ ұрпақтар үшін сақтап қалуға ниетті; сонымен қатар, осы Заңда белгіленгендей, Онтарионың Заң шығарушы органы мен Үкіметінің мекемелерінде француз тілінің қолданылуын қамтамасыз ету маңызды деп есептеледі.

Тарих

Тарихи тұрғыдан алғанда, франко-онтариялық қауымға Онтарио үкіметі көз жұмып қараған немесе оны жеңілтексіз қараған, әсіресе 1912 жылы Онтариода француз тілін мектепте оқыту тілі ретінде пайдалануға тыйым салған 17-ережені қабылдағанда. 17-ереже ACFÉO белсенді ұйымы тарапынан сотқа шағымданып, 1927 жылы күшін жоюға дейін толыққанды іске асырылмады. Дегенмен, провинциялық үкімет 1968 жылға дейін ғана Білім беру туралы заңға түзетулер енгізіп, провинцияда француз тіліндегі мектептердің бар екенін ресми мойындады. Келесі жылдары үкімет француз тіліндегі қызметтердің ауқымын кеңейтті. 1970 жылы француз тіліндегі мемлекеттік қызметтерді дамытуды бақылау үшін Екі тілділікті үйлестіруші тағайындалды. Келесі 16 жыл бойында көптеген қызмет көрсету саясаты жеке министрліктер тарапынан бөліп-бөліп қабылданды, содан кейін 1986 жылы Француз тіліндегі қызметтер туралы заң енгізілді.

Заң

Заңның негізгі мақсаты француз тілінде қызмет көрсету саласындағы мемлекеттік саясатты және ережелерді біріктіру және ресімдеу болды. Заң провинцияның 26 белгіленген аймағындағы франкофондарға провинциялық үкіметтен жергілікті француз тіліндегі қызметтер алу құқығын кепілдеді. Заң күшіне енгеннен кейін тағы екі қала француз тілінде қызмет көрсету аймақтары ретінде тағайындалды. Белгіленген аймақтардан тыс тұратын франкофондар француз тілінде қызмет алу үшін белгіленген аймақтарда орналасқан мемлекеттік қызметтерге жүгіне алады немесе тікелей үкімет министрліктерінің бас кеңселермен байланыса алады. Француз тіліндегі қызметтерді ұсыну және үйлестіру Франкофондық істер министрлігінің құзыретінде. Француз тіліндегі қызметтер туралы заң ауруханалар, зейнеткерлер үйлері немесе балаларға көмек көрсету қоғамдары сияқты мемлекеттік мекемелерді қамтымайды. Дегенмен, бұл мекемелер француз тілінде қызмет көрсетуші ретінде ресми түрде тағайындалу үшін Министрлер кабинетіне өтініш бере алады. Тағайындалғаннан кейін, мекемелер министрліктер сияқты француз тілінде қызмет көрсетуге міндетті. Басқа да облыстық және муниципалдық мекемелер француз тіліндегі қызметтерге қатысты өз саясатын әзірлей алады. Мысалы, FLSA белгіленген аймақтарындағы Онтарионың қоғамдық кітапханалары заңмен тікелей байланысты емес, бірақ Онтарио кітапханалар заңының 20-бабы (b) бойынша қоғамдық кітапханалар кеңесі "қажет болған жағдайда кітапханалық қызметтерді француз тілінде ұсынуға тырысуға тиіс". Заң жеке муниципалитеттерге француз тілінде қызмет көрсету бойынша ешқандай міндет жүктемейді, бірақ муниципалитет өз еркімен осылай істеуге құқылы. Заңды 1986 жылы Дэвид Петерсонның либералдық үкіметіндегі Франкофондық істер министрі Бернар Гранматер ұсынды және қабылдады. Ол үш жылдық іске асыру кезеңін көздейді, ал заң ресми түрде 1989 жылдың 18 қарашасында күшіне енді. 2021 жылдың қараша айында заңды жаңғырту жоспарланғаны жарияланды. Алғашқы кезеңде француз тілінде қызмет көрсететін бизнес ретінде тағайындалуға өтініш беру процесі жеңілдетілді. Сондай-ақ, үкіметтік куәліктерде француз әріптерін пайдалануға рұқсат беру үшін жаңартылды.

Қаулылардың орындалуын қамтамасыз ету

2007 жылы француз тіліндегі қызметтер жөніндегі комиссар кеңсесінің негізгі міндеті мемлекеттік қызметтерді көрсету кезінде тәуелсіз тергеулер жүргізу арқылы француз тіліндегі қызметтер туралы заңның орындалуын қадағалау болды. Комиссар Онтарио үкіметінен француз тіліндегі қызметтердің жеткіліксіздігі туралы халықтан келіп түскен шағымдарды қабылдап, қарады. Ұсынымдар франкофондық мәселелерге жауапты министрге ұсынылатын жылдық есепте жарияланды. 2019 жылдың 1 мамырында күшіне енген заңнамалық өзгерістерге сәйкес, француз тіліндегі қызметтер жөніндегі комиссар лауазымы жойылып, оның барлық функциялары Омбудсменге берілді. Омбудсменнің құрамында француз тіліндегі қызметтер жөніндегі комиссар, Омбудсменнің орынбасары деңгейінде, және осы жұмысты жүзеге асыратын арнайы бөлімше бар. Омбудсменнің құзыреті мен тергеуге құқығы енді Онтарио азаматтарының құқықтары мен мемлекеттік органдардың француз тіліндегі қызметтер туралы заңға сәйкес міндеттемелерін сақтауын қамтамасыз етуді қамтиды.

Белгіленген аумақтар

Аймаққа атау беру үшін, ондағы халықтың кемінде 10% франкофондарды құрауы керек, немесе қалалық орталықтарда кемінде 5000 франкофон болуы тиіс. 2009 жылға дейін Онтариодағы франкофон анықтамасы тек француз тілін ана тілі ретінде меңгергендерді ғана қамтыды. Онтарио үкіметі 2009 жылдың маусым айында бұл анықтаманы «Онтарионың франкофондық қауымдастықтарының өзгеретін бейнесі мен әртүрлілігін жақсырақ көрсету үшін» кеңейтті. Жаңағы ғылыми франкофондар анықтамасы (IDF) енді аллофондарды да қамтиды, «ана тілі француз немесе ағылшын емес, бірақ француз тілін ресми тіл ретінде жақсы білетін және үйде француз тілін қолданатын, соның ішінде француз тілі интеграция тілі болып табылатын Онтариоға жақында көшіп келген көптеген иммигранттар». 5000 тұрғынның санына қатысты балама бар болғандықтан, франкофон халқының пайыздық көрсеткіші өте төмен болатын ірі қалалар, мысалы, Торонто (халық саны 2,731,571) немесе Брэмптон (халық саны 593,638) де тағайындалған аймақтар болып саналады.

Қызметтерді кеңейту

2004 жылы Брэмптон провинцияның 24-ші екі тілді қызмет көрсету орталығы деп тағайындалды, ал бұл тағайындама ресми түрде 2007 жылдың наурызында күшіне енді. Кингстон 2006 жылдың мамырында 25-ші екі тілді қызмет көрсету орталығы деп тағайындалды, ал француз тіліндегі қызметтер ресми түрде 2009 жылы қолданысқа енді. Маркхэм 2015 жылдың маусымында 26-шы екі тілді қызмет көрсету орталығы деп тағайындалды, ал француз тіліндегі қызметтер ресми түрде 2018 жылдың 1 шілдесінде қолданысқа енді. Сарния 2021 жылдың желтоқсанында 27-ші екі тілді қызмет көрсету орталығы деп тағайындалды, ал француз тіліндегі қызметтер ресми түрде 2024 жылдың қарашасында қолданысқа енбекші.

Заңның қолданылуы

Онтарио провинциялық полициясының Хоксбери бөлімі 2012 жылдың желтоқсанында Онтариода ағылшын және француз тілдерінде толыққанды жұмыс істейтін алғашқы бөлім болды.

Дау

Заң Канададағы ағылшын тілін сақтау альянсы сияқты екі тілділікке қарсы шығушылармен келіспеушілік тудырды, олар провинцияның ағылшын тілді тұрғындарының есебінен франкофондарға артық құқықтар берілді деп мәлімдеді, себебі екі тілде қызмет көрсету талабы француз тілін білмейтін мемлекеттік қызметкерлерді кемсітеді деп саналды. APEC сондай-ақ заңнаманың қалалық мемлекеттік қызметтерге қатысы жоқ екенін дұрыс түсінбеді немесе бұрмалады және Онтарио қалаларын тек ағылшын тілінде деп жариялауға бағытталған науқанды бастады. Іске асыру кезеңінде бірқатар шағын қалалар, әсіресе Батыс Онтарио аймағында, осылай жасады. 1990 жылдың 29 қаңтарында Сальт-Сте. Мариде осындай шешім қабылданды, бұл ұлттық дау тудырып, Мич-Лейк келісімі талқылауларындағы негізгі мәселелердің біріне айналды. (Саульт Стэ. Мари тіліндегі шешім.) 1996 жылдың 18 қарашасында Жаңа демократтық партиясының депутаты Жиль Биссон заңның қабылдануының 10 жылдығын атап өту үшін Заң шығару жиналысында француз тілінде сөз сөйледі. Оған прогрессивті консерватор қарсыласы Джо Спина "Ағылшынша сөйле!" деп айқайлады.