Кіріспе

Адамның жағы мен қызыл иек арасындағы құрылым

Вестибулярлық қабат вестибульдің (қызыл иек және тіс етінің қосылысымен шектелген кеңістік) қалыптасуына жауапты және негізгі эпителийлік жолақ деп аталатын жасушалар тобынан пайда болады. Бұл жолақ аналық жатырда шамамен 37 күнде пайда болады. Вестибулярлық қабат тіс жолағынан кейін көп ұзамай қалыптасады және тіс жолағының алдында орналасады. Вестибуль вестибулярлық қабаттың эктомезенхимаға көбейіп өсуі арқылы қалыптасады. Жасушалар үлкейіп, содан кейін дегенерацияға ұшырайды, нәтижесінде бір жағынан ерін мен жақ, екінші жағынан дамитын жақ және тістерді бөліп тұратын ойық пайда болады. Бұл ойық – ауыз вестибулі.

Даму

Стомодеумның (эктодерма) қабығының көбеюі ауыз эпителийін қалыптастырады. Тіс дамуының бастапқы кезеңінде (ұрықтың жатырында 6 апта), ауыз эпителийі митозға түсіп, жиырылып, бастапқы эпителийлік жолақты құрайды. Ұрықтың жатырында 7 аптада, бастапқы эпителийлік жолақтың жасушалары көбейіп, ішке қарая өсе бастайды (инвагинация). Содан кейін олар дегенерацияланып, вестибулярлық ойысты (вестибулярлық сулькусты) қалыптастырады, ол еріндер мен жақтарды тістерден және жақ сүйектен бөліп, ауыз қуысының бүйірлік/еріндік жағында вестибулярлық қабықшаны (ламинаны) құрайды. Сонымен қатар, тіс қабықшасы (дентальді ламина) тіс дамуының морфогенезі мен гистогенезі үшін ауыз қуысының тілдік/астыңғы жағындағы бастапқы эпителийлік жолақтан дамиды.

Функциялары мен тіс ламинасымен байланысы

Жүктіліктің шамамен 7-ші аптасында тіс қабатшасы (dental lamina) пайда болады, ол сүт тістерінің эктодермалық бөлігінің бастамасы болып табылады. Жақтардың даму барысында кейіннен тұрақты азу тістері тіс қабатшасының дистальдік жағынан тікелей пайда болады. Вестибулярлық қабатша (vestibular lamina) – тіс қабатшасынан бетке немесе ауызға қарай ауыз эпителийінің қалыңдауы. Осы кезде, жарық болашақ вестибюльдегі мукобуккалды немесе муколабиальды жиырының аймағына айналатын ойысты құрайды. Бұдан әрі, вестибулярлық қабатша ішке қарая ойылып, жақтардың альвеолярлық бөлігі мен еріндер мен жақтар арасындағы ауыз вестибюлін қалыптастырады. Жақындағы зерттеулер көрсеткендей, тіс қабатшасы мен вестибулярлық қабатша бірігіп, жоғарғы жақтың жақ бетіндегі ірі тіс бастамаларын тудырады. Сондай-ақ, егешқұйрықтарда, адамдарда және қойларда вестибулярлық қабатша мен тіс қабатшасы ортақ эпителиальді плакодадан – одонтогендік эпителиальді аймақтан шығады, ол жоғарғы ерін аймағында орналасқан.

Клиникалық ескертулер

Бүгінгі күнге дейін вестибулярлық ламинаның клиникалық маңыздылығына қатысты жеткілікті клиникалық деректер жоқ. Дегенмен, вестибулярлық ламина ауыз қуысының вестибулясын қалыптастыруға жауапты болғандықтан, вестибулярлық ламинаның жетілмей дамуы мен бірқатар клиникалық салдарлар арасында байланыс болуы мүмкін. Атап айтқанда, вестибульдің тереңдігі аз болуы тістік протездердің жақсы ұсталуына кедерілтеу келтіруі, тістерді тазалауда қиындықтар тудыруы және тізеңнің керілуіне (тістегі рецессияға) әкелуі мүмкін.

Тіс тістерін сақтау (екінші реттік сақтау)

Айналасындағы бұлшықеттер және протездің шекаралары мен фланцтарының пішіні ұстау дәрежесіне әсер етуі мүмкін. Протезді ұстап тұруға әсер ететін факторлар екіншілік ұстау деп қарастырылуы мүмкін. Мұндай жағдайда, тегіс вестибюль дұрыс протезді орнатуға кедергі келтіруі мүмкін. Периодонтальды пластикалық хирургия – тіс етінің қайтуына, тегіс вестибюльге немесе тіс етінің жеткіліксіз болуына байланысты проблемаларды түзетуге немесе жоюға бағытталған. Бұл процедуралар функционалды немесе таза эстетикалық болуы мүмкін. Бос тіс етінің автотрансплантациясы – төменгі жақ алдыңғы аймағындағы тіс етінің жеткіліксіз бекітілген аймақтарында тіс етінің қайтуын емдеу үшін қолданылатын ең көп таралған техникалардың бірі. Керісінше, тіс етінің қайтуын емдеу үшін короналды жаққа жылжытылған тіс еті жалапшалары вестибюльдің тереңдігін азайтуға алып келеді, бұл ауыз гигиенасына немесе протезді ұстап тұруға әсер етуі мүмкін.