Кіріспе

Психоанализ құралы – арман. Арманмен жұмыс – арманның ұсынатын бейнелері мен сезімдерін зерттеу. Бұл классикалық арман түсіндіруден өзгеше, себебі ол арман үшін бірегей мағынаны анықтауға тырыспайды. Осылайша арман "жанды" болып қала береді, ал егер оған нақты мағына берілсе, ол "аяқталған" (яғни, мәмілесі біткен) болып саналады. Арманмен жұмыс жасайтындар арманның зерттеліп отырған деңгейлеріне (мысалы, субъективті, объективті) байланысты әртүрлі мағыналарға ие болуы мүмкін деген пікірде. Арманмен жұмыс істеудің бір қағидасы – әр адамның өзіне тән арман "тілі" бар. Кез келген орын, адам, зат немесе символ армандаушыдан армандаушыға және сонымен қатар армандаушының өмірлік жағдайына байланысты әртүрлі мағынаға ие болуы мүмкін. Сондықтан арман арқылы арманшыл адамға арманына жақындауға көмектесетін адам, мүмкіндігінше "білмеймін" деген ұстанымды қабылдайды. Арманмен жұмыс істеу кезінде барлық сұрақтар қойылып, жауаптар мұқият тыңдалғаннан кейін ғана арманмен жұмыс жасайтын адам (немесе топта жұмыс істесе, арманмен жұмыс жасайтын адамдар) арманның қандай мағынаға ие болуы мүмкін екені туралы ұсыныстар жасайды. Шындығында, арманмен жұмыс жасайтын адам кез келген түсіндірмеден бұрын "Егер бұл менің арманым болса, онда ол..." (бұл әдісті алғаш Монтег Ульман, Стэнли Криппнер және Джереми Тейлор жасаған және қазір кеңінен қолданылып жүрген) дейді. Осылайша, армандаушылар айтылған нәрсемен келісуге міндетті емес және қай пікірлер дұрыс болып көрінетінін немесе түсінік беретінін шешу үшін өз қалауларын пайдалана алады. Егер арманмен жұмыс топта жасалса, қатысушылардың айтқан бірнеше нәрселері армандаушыға дұрыс көрінуі мүмкін, бірақ ештеңе де пайдалы болмауы да мүмкін. Арманмен жұмыс істеу сеансынан алынған пікірдің дұрыстығы мен түсініктілігі кейінірек, кейде сеанс аяқталғаннан кейін бірнеше күн өткен соң байқалуы мүмкін. Арманмен жұмыс немесе арманмен жұмыс – Зигмунд Фрейдтің адамның тыйым салынған және жасырылған тілектері арманда бұрмаланып, жасырын түрде пайда болатындығы туралы идеясына да сілтеме жасай алады. Фрейд "армандық жұмыс" немесе "армандық жұмыс" (Traumarbeit) терминін "жасырын армандық ойды көрінетін арманға айналдыратын операциялар" деп атады.

Психодинамикалық көзқарас

Зигмунд Фрейдтің психоанализ теориясы көбінесе санасыздың маңыздылығына негізделген. Теорияға сәйкес, санасыз адамға күндізгі уақытта ғана емес, түсінде де әсер етеді. Психодинамикалық көзқарас бойынша, санасыз ойларды санаға жеткізу процесі арман жұмысы (Traumarbeit) деп аталады. Түстерде екі түрлі мазмұн болады: айқын және жасырын мазмұн. Жасырын мазмұн – бұл жасырын сезімдер мен ойлардың түбінде жатқан нәрсе. Ал айқын мазмұн жасырын ойлардың комбинациясынан құралады және түсте көрінетін нақты бейнелер болып табылады. Карл Юнгтің компенсация принципіне сәйкес, түстерде жасырын мазмұн болуының себебі – санасыздың сананың шектеулерін толықтыруға тырысуында. Себебі сана бір уақытта барлық нәрсені қабылдай алмайды, сондықтан жасырын мазмұн осы жасырын ойларды ашуға мүмкіндік береді. Психоаналитиктер түстерді талдау үшін арман жұмысы процесін пайдаланады. Яғни, клиникалық дәрігер жасырын мазмұнның не айтқысы келетінін түсіну үшін айқын мазмұнды зерттейді.

Процесс

Психоанализдік көзқарас бойынша, арманды толық түсіну үшін адам мидың жасырын ойларды қалай ашыққа шығаратынын түсінуі керек. Алғашқы қадам – конденсация, ол әртүрлі санасыз ойларды біріктіру болып табылады. Санасыз ойлар көрініс бермес бұрын, цензурадан өтеді. Көптеген санасыз ойлар қоғамның моральдық нормаларына сай келмейтіндіктен, ми оларды жағымдырақ ету үшін өзгертеді. Бұл арман көрушінің алаңдауын болдырмау және оны ояту үшін жасалады. Сондай-ақ, цензураның нәтижесінде бірнеше санасыз ой біріктіріледі, себебі бір ойды тікелей өткізіп жіберу қиын. Конденсациядан кейін арманның қалыптасуындағы келесі қадам – ығыстыру. Бұл жағдайда арман сезімдер мен тілектерін тікелей қатысы жоқ нысанға бағыттауы мүмкін. Бұл психоанализде қолданылатын кең таралған тәсіл – трансфертке ұқсас. Арманның қалыптасуының тағы бір кезеңі – символизм. Арман ішіндегі заттар немесе жағдайлар басқа нәрсені, әдетте санасыз ойды немесе тілекті білдіруі мүмкін. Төртінші және соңғы кезең – екінші түзету. Бұл кезеңде барлық ойлар біріктіріліп, тұтас жасайды. Бұл қадамның мақсаты – арманды арман көрушімен байланыстыру. Осы төрт қадамның жиынтығы арман жұмысын құрайды.

Түс жұмысшылары

Түстердің қалыптасуын зерттейтін және оларды талдайтын адамдарды "түс жұмысшылары" дейді. Бұрын айтқанымыздай, түс жұмысшылары саналыдан санасызға кері бағытта жұмыс істеуі керек. Олар түс көрген адамдар болмағандықтан, клиенттерімен түс мағынасын жақсырақ түсіну үшін еркін ассоциация сияқты әртүрлі әдістерді қолданады. Еркін ассоциацияда клиент түсті сипаттап, оның мүмкіндігінше көп аспектілерін өмірімен байланыстырады. Түс жұмысшысы мұқият тыңдайды және түс туралы түс көрушінің сипаттамасы мен оның эмоционалдық жағдайы арқылы мүмкіндігінше көп ақпарат алғаннан кейін, түсті жақсырақ түсіне алады және түс көрушінің өзі білмейтін немесе айтуға дайын емес ақпаратты анықтай алады.