Кіріспе

Мариано Морено ұлттық кітапханасы (испан тілінде: Biblioteca Nacional Mariano Moreno) – Аргентинаның ең ірі кітапханасы. Ол Буэнос-Айрестің Реколета ауданында орналасқан. Кітапхана Май революциясының идеологтарының бірі және оның тұңғыш директоры Мариано Мореноның құрметіне аталған. Ұлттық кітапхана – Аргентина Мәдениет министрлігінің қарауындағы мекеме.

Буэнос-Айрес мемлекеттік кітапханасы

Бастапқыда Буэнос-Айрес қалалық кітапханасы деп аталған және 1810 жылдың қыркүйегінде Май революциясының бірінші үкіметтік хунтасының жарлығымен құрылған, ол 1884 жылы өзінің мақсатын қайта анықтап, ресми түрде Аргентина Ұлттық кітапханасы деп аталғанда елдің жалғыз ұлттық кітапханасына айналды. Алғашқы кеңсесі, иезуиттерге тиесілі 18 ғасырдағы ескі үй, Морено көшесі мен Перу көшесінің қиылысында, тарихи иезуиттер орнындағы «Лас Лусес» алаңында орналасқан. Кітапхананың алғашқы директоры Мариано Морено, қоғамдық саяси және азаматтық өмірге назар аудару мақсатындағы шаралардың бір бөлігі ретінде кітапхананың құрылуын ынталандырды. Сонымен қатар, қалалық кітапхананың негізі дербес ел құру құралы ретінде қоғамдық білім беру мен тәрбиелеуді қорғауға негізделді. Алғашқы коллекция тәуелсіздік күресімен байланысты болды және епископ Орельянаның жеке коллекциясынан, сондай-ақ Кабилдоның, Сан-Карлос Корольдік колледжінің, Луис Хосе Хорроариннің және Мануэль Белграноның патриоттық үлестерінен жиналды. Кітапхананың алғашқы бас директорлары – доктор Сатурнино Сегурола және Фрай Каетано Родригес, екеуі де шіркеу қызметкерлері болды. Олардан кейін Хорроарин және Мануэль Морено (құрылғанның ағасы және өмірбаянын жазушы) ілесіп келді. Соңынан келген директорлардың шежіресі әлі де Аргентинаның интеллектуалдық және тарихи құрамының маңызды бөлігі болып саналады: Маркос Састре, Карлос Техедор, Хосе Мармол, Висенте Квесада, Мануэль Трельс және Хосе Антонио Уайльд.

Ұлттық кітапхана

Буэнос-Айрес Республиканың астанасы болғанда, Буэнос-Айрес мемлекеттік кітапханасы Ұлттық кітапханаға айналды және Антонио Уайльд оның директоры болып тағайындалды. Уайльдтің қызметі ұзаққа созылмады, өйткені ол қартайып, кенеттен ауырып қайтыс болды. Одан кейін Пауль Гроусак директорлыққа келді. Гроусак Брунеттің библиографиялық үлгісіне негізделген жүйелі жіктеу жүйесін жасады, қолжазбалар жинағын каталогтау жұмысын жүргізді және екі көрнекті журнал шығарды: «La Biblioteca» – ең беделді әдеби журналдардың бірі және «Los Anales de la Biblioteca». Тағы бір маңызды оқиға – 1901 жылы Монсеррат ауданындағы Мексика көшесіндегі ғимараттың ашылуы болды. Бұл ғимарат бастапқыда Ұлттық лотерея үшін салынған еді. Сондықтан, ғимараттың тарихын білмейтін алғашқы келушілер лотереялық әшекейлермен безендірілген баспалдақтан көтерілгенде әдетте таңғалып қалатын. Гроусактың қырық жылдық басшылығында кітапхананың байлығы Ангел Юстиниано Каррансаның жеке коллекциясы, XIX ғасырдың заңгері Амансио Алкортаның 18 600 томы және Буэнос-Айрес қаласының негізіне қатысты құнды құжаттарды қамтитын Мартин Гарсия Мерудың коллекциясы сияқты көптеген маңызды сыйлықтармен толықты. Айырықша жағдай, бұрынғы директор Мармоль және болашақ директор Борхес сияқты, Гроусак та соқырлыққа ұшырады. Ол 1929 жылы қайтыс болғанға дейін бірнеше жыл Ұлттық кітапхананың директоры қызметін атқарды. 1931 жылы танымал жазушы Густаво Мартинес Зувирия кітапхананың он сегізінші директоры болып тағайындалды. Мартинес Зувирияның басшылығында қызмет көрсетуді жаңғырту және кітапхана коллекциясын кеңейту басты назарда болды, бұл екі фактор да елдің мұрасын арттырды. Көптеген сатып алынған және сыйланған коллекциялардың арасында Фульше Дельбоск коллекциясын сатып алуын ерекше атап өткен жөн. Келесі директор, Аргентинаның XX ғасырғы маңызды зиялы тұлғаларының бірі – Хорхе Луис Борхес болды. Ол 1955 жылдан 1973 жылға дейін директордың орынбасары Эдмундо Хосе Клементемен бірге мекемені басқарды. Тағайындалғаннан кейін көп ұзамай, нашар көру қабілетіне байланысты оқу мен жазудан бас тарту керектігі туралы хабарланды.

Жаңа ғимарат

Клементе, оның екінші тұлғасы және жақын досы, жаңа ғимараттың құрылысына белсенді қатысты, ол президент Хуан Перон мен оның қайтыс болған әйелі Эвита тұрған ресми резиденция – Унзуэ сарайының орнында салынды. 1958 жылы саяси мақсатта бұзғаннан кейін Унзуэ сарайының жері кітапхананың жаңа бас ғимараты үшін бөлінді. Брутализм стиліндегі құрылым 1961 жылы жобаланды, алайда құрылыс 1971 жылға дейін басталмады. Жаңа кітапхана 1992 жылғы 10 сәуірде ашылды. Үкімет басшылығы мен бюрократиядағы үнемі болатын өзгерістер, сондай-ақ мәдениетке деген салқындық, Клориндо Теста, Франсиско Буллрич және Алисия Казанига архитектуралық тобының бастапқы жобасын кешіктірген факторлар болды. Жаңа ғимараттың салынуы кітапханаға білікті кадрлардың қажеттігін тудырып, ескі ғимаратта Ұлттық кітапханашылар мектебінің ашылуына себеп болды.