Кіріспе

Синд тарихы туралы кітап "Чач Нама" (; "Чач тарихы"), сонымен қатар "Фатех Нама Синд" (; "Синдті жаулап алу тарихы") және Тарех әл Хинд ва а Синд (تاريخ الهند والسند; "Индия мен Синд тарихы") деп аталады. Бұл Синд тарихының маңызды тарихи деректерінің бірі және оны 13-шы ғасырда Әли Куфи жазған. Мәтін, `Али Куфидің (13-шы ғасыр) араб тіліндегі белгісіз мерзімдегі түпнұсқа мәтіннің парсы тіліне аудармасы ретінде ұсынылған, көптен бері Умейяд әскербасы Мұхаммед бин Касимнің 8-шы ғасырдың басындағы жаулап алуларының баяны деп есептеледі. Бұл мәтін маңызды, себебі ол отаршылдық кезеңде Исламның пайда болуы және Үндістан субконтинентіндегі ислами жаулап алулар туралы түсінік қалыптастыруға ықпал етті. Ол Британдық Үндістанның бөлінуі жөніндегі талқылауларға әсер етті және оның мазмұны Пәкістанның мемлекеттік бекітілген тарих оқулықтарына енгізілді. Дегенмен, Манан Ахмет Асифтің сөзіне сүйенсек, мәтін іс жүзінде түпнұсқа, "аударма емес". "Чач Нама" – 8-шы ғасырдың тарихи мәтіні емес, 13-шы ғасыр тарихының ықпалымен жазылған көркем әдебиет.

Мазмұны

Бұл баяндамада арабтар Синдті жаулап алу алдындағы Синд тарихы туралы кіріспе бөлім бар. Еңбектің негізгі мазмұны 7-8 ғасырларда Синдке арабтардың енуін суреттейді. Мәтін араб қолбасшысы Мұхаммед ибн әл-Қасимнің және жеңілген Синд патшасы Дахирдің екі қызының трагикалық соңы туралы айтатын эпилогпен аяқталады.

Тарихи маңызы

Арабтардың Синдті жаулап алуы және, демек, Үндістанда исламның бастауы туралы жалғыз жазба деректердің бірі ретінде «Чач Нама» бірнеше ғасыр бойы түрлі топтардың ықпалында болған маңызды тарихи мәтін. Ол Оңтүстік Азияда исламның орны туралы қазіргі түсініктерге зор әсер етеді, сондықтан оның маңызы көп дау тудырады. Манан Ахмет Асифтің сөзіне қарағанда, «Чач Нама» тарихи тұрғыдан маңызды. Бұл мәтін Синд айманы арқылы Үндістан субконтинентінде исламның пайда болуын отаршылдардың түсінуіне негіз болды. Оңтүстік Азия халықтарының отаршылдық Британ империясынан тәуелсіздік алу күресінде бұл мәтін тарих жазу мен діни антагонизмнің бір көзіне айналды. Асифтің айтуынша, бұл мәтін индустар мен мұсылмандар арасындағы діни қақтығыстардың ұзақ тарихын отаршылдық тұрғысынан құруға себеп болды, сондай-ақ ХХ ғасырдың әртүрлі тарихшылары мен жазушыларының Оңтүстік Азиядағы мұсылмандық тектің баяндамаларының біріне айналды. Бұл мәтін Пакистанның мемлекеттік оқулықтарында оқытылады.

Араб тілінен аударма

Бүгінгі күйде «Чах Нама» – ʿАли бин Хамид бин Аби Бакр Куфидің еңбегі. Ол парсы тілінде жазған, бірақ араб тіліндегі кітапты аударып отырғанын мәлімдеді, оны Алор қазысы Исмаʿил бин ʿАли бин ʿУсман ат-Тақафи (Синдті жаулап алғаннан кейін Мұхаммед Касим оны Алордың алғашқы қазысы етіп тағайындады) өсиет еткен. Ю. Фридманның сөзіне сәйкес, «Чах Нама» мен араб тарихшылары, мысалы Баладхури сияқты еңбектерінің салыстыруы, кітаптың Синдті жаулап алуға әкелген шайқастарды сипаттайтын бөліктерінің араб текті екенін көрсетеді; Куфи Мадаинидің «Кітаб Тағр әл-Хинд» және «Кітаб ʿУммал» (немесе Аʿмāl) әл-Хинд кітабын пайдаланған болуы мүмкін. «Чах Нама» классикалық араб тарихтарына қарағанда Мадаинидің Үндістанға қатысты дәстүрін әлдеқайда толық сақтаған сияқты. Екінші жағынан, кітапта жергілікті үнді тарихи дәстүрін көрсететін маңызды материал бар. Осы орайда Чач әулетінің өркендеуі (14-72), Дарохар, Джайсинха және Джанки туралы әңгімелер (229-234), сондай-ақ Рамсия (179) деп аталатын брахманға және «кейбір брахман ақсақалдарына» (baʿḍī mashāyikh i barāhima) (197; сондай-ақ 206-14) қатысты айтуға болады. Ол «Чах Нама» араб қолжазбаларында сақталған Мұхаммед бин Касимнің тарихи тұлғасына негізделгенін, бірақ 13 ғасырлық мәтін басқаша екенін, баламалы нұсқаларды шығармашылықпен кеңейтетінін айтады. Мысалы, Касим туралы әңгіме Аль Баладуридің «Кітаб Футух әл-Булдан» (9 ғасыр) және Аль Бирунидің естеліктерінде (11 ғасыр) келтірілген нұсқасы, құрылымы, жағдайлары және әскери науқаны жағынан «әлдеқайда қарапайым және айқын түрде өзгеше». Мысалы, Баладури нұсқасында Касим буддаларға (ғибадатханаларға) кірмейді немесе оларды бұрмаламайды, сондай-ақ оларды «христиандар мен яһудилердің шіркеулерімен және мәжусилердің от үйлерімен» салыстырмайды. Сонымен қатар, Касим туралы Баладури нұсқасы Хиндтің монахтары мен діни қызметкерлері онымен бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізгенін бірнеше рет көрсетеді, ал «Чах Нама» басқа, әскери нұсқаны ұсынады. «Чах Нама» Баладуридің және басқалардың еңбектерін саяси тарихтың үлгісі ретінде пайдаланды, бірақ оқиғалардың өзгеше және қияли нұсқасын жасады. Асифтің пікірінше, «Баладури нұсқасындағы» өлең жолдарының шындыққа сәйкес келуіне күмән келтіруге негіз жоқ», - дейді ол. «Чах Нама» – 8 ғасырдың тарихи мәтіні емес, 13 ғасырдың тарихының ықпалымен жазылған романдық туынды.

Дұрыс

Тарих Масуми және Тухфатулкирам – сол дәуірдегі тағы екі мұсылман тарихы. Олар кейде бірқатар егжей-тегжейлі мәліметтер бойынша әртүрлі баяндамалар береді. Низамуддин Ахмад, Нурул Хакк, Фиришта және Масум Шах сияқты кейінгі мұсылман жылнамалары арабтардың жаулап алуы туралы мәліметтерін Чач Намадан алған. Питер Харди, Андре Винк және Йоханан Фридманн сияқты кейбір батыс ғалымдары Чач Наманың географиялық қателіктері, Қасым оқиғасы туралы басқа парсы және араб деректерімен қатысты айқын қайшылықтары, сондай-ақ мәтін араб түпнұсқасынан аударылғанын айтса да, онда араб дәстүрінің жоқтығына байланысты оның тарихи сенімділігі мен саяси теориясына күмән келтіреді.

Басылымдар мен аудармалар

Эллиот, Х. М. және Даусон, Джон. (1867). Чах Нама. «Үндістан тарихы: өз тарихшыларының айтуынша, Мұхаммедтік кезең» кітабы, 1-том, 131–211 беттер. Лондон: Траубнер. (Сипаттама және ішінара аударма.) «Чахнама» – Синдтің ежелгі тарихы, индуистік кезеңнен арабтардың жаулап алуына дейінгі оқиғаларды баяндайды. (1900). Парсы тілінен аударған: Мирза Каличбег Фредунбег. Карачи: Комиссарлар баспасөзі. (Интернетте: Persian Packhum) Махдум Амир Ахмад және Наби Бакш Хан Балоч, Фатх Намайи Синд, Хайдарабад (Синд) 1966. (Синдхи тіліне аударма және түсіндірмелер.) Наби Бакш Хан Балоч, Чачнама (Исламабад, 1983). (Түсіндірмелер қосылған сындық басылым.) Хариш Чандра Талреджа, Чахнама Синдих Пар Арабо Ке Хамале Ка Вирант (Удайпур, 2015). (Синдхи және парсы тілдерінен хинди тіліне аударылған.)