Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мадан Лал Дхингра (18 қыркүйек 1883 – 17 тамыз 1909) – үнді революционері және тәуелсіздік үшін күрескен белсенді. Англияда оқып жүрген кезінде британдық шенеунік Уильям Хатт Керзон Виллиді өлтірді.
Indian revolutionary and a pro independence activist
Madan Lal Dhingra (18 September 1883 — 17 August 1909) was an Indian revolutionary and a pro independence activist. While studying in England, he assassinated William Hutt Curzon Wyllie, a British official.
Ерте өмір
Мадан Лал Дхингра 1883 жылдың 18 қыркүйегінде Үндістанның Амритсар қаласында білімді және бай Панджаби хатри индус отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, доктор Дитта Мал Дхингра, азаматтық хирург болған. Мадан Лал сегіз баланың бірі (жеті ұл, бір қыз) еді. Дхинграны қоса алғанда, жеті ұлы да шетелде оқыған. Дхингра 1900 жылға дейін Амритсардағы МБ орта мектебінде оқыды. Содан кейін Лахор қаласына барып, Үкіметтік колледж университетінде білім алды. Бұл жерде оған сол кездегі тәуелсіздік емес, өз еліне билік құруға ұмтылатын ұлтшылдық қозғалыс әсер етті. Дхинграны әсіресе Үндістанның кедейлігі мазалады. Ол Үндістанның кедейлігі мен ашаршылық себептерін зерттейтін әдебиеттерді жан-жақты оқыды және бұл мәселелерді шешудің кілті сваражда (өз билігінде болу) және Свадеши қозғалысында жатыр деп ойлады. Дхингра Свадеши қозғалысын ерекше ықыласпен қабылдады, ол Үндістанның өзін-өзі қамтамасыз етуін арттыру мақсатында, үнді өнеркәсібі мен кәсіпкерлікті дамытуға және британдық (және басқа да шетелдік) тауарларды бойкоттауға бағытталған. Ол отарлық үкіметтің өнеркәсіптік және қаржы саясаты жергілікті өнеркәсіпті басып тастау және британдық импортты сатып алуға бағытталғанын анықтады, бұл Үндістанда экономикалық дамудың тоқтап қалуына себеп болды деп ойлады. 1904 жылы магистрлік бағдарламаның студенті болған Дхингра директордың Британиядан әкелінген матадан колледж блейзерін жасау туралы бұйрығына қарсы студенттер наразылығын ұйымдастырды. Осы үшін ол колледжден шығарылды. Әкесі, үкіметтік қызметте жоғары жалақы алатын және агитаторларға жағымсыз пікірде болған, оған колледж басшылығынан кешірім сұрауға, мұндай әрекеттерге енді қатыспауға және шығарылуын болдырмауға (немесе қайтарып алуға) кеңес берді. Дхингра бұған келіспеді және тіпті үйіне барып, әкесімен мәселені талқыламастан, жұмыс істеп, өз қалауынша өмір сүруді жөн көрді. Осылайша, колледжден шығарылғаннан кейін Дхингра Шымла төбелерінің етегіндегі Калка қаласында британдық отбасыларды жазғы айларда Шымлаға тасымалдау үшін танга ат әйнегін жүргізетін фирмада кеңсе кызметкері болып жұмыс істеді. Бағынбаушылық үшін жұмыстан босатылғаннан кейін ол фабрикада жұмысшы болып жұмыс істеді. Мұнда ол кәсіподақ құруға тырысты, бірақ күш салғаны үшін жұмыстан шығарылды. Ол Бомбейге көшіп барып, біраз уақыт төменгі деңгейдегі жұмыстарда жұмыс істеді. Осы кезде оның отбасы оның жағдайына қатты алаңдады, ағасы доктор Бихари Лал оны жоғары білім алу үшін Ұлыбританияға баруға мәжбүр етті. Дхингра ақырында келісті және 1906 жылы Лондон университетінің колледжіне механиканы оқуға түсу үшін Ұлыбританияға кетті. Керзон Уиллидің Дхинграның әкесімен жақын достық байланысы болған деседі. 1909 жылдың 1 шілдесінде Дхингра көптеген үндістер мен британдықтармен бірге Император институтында өткен "Үйде" атты жылдық кеште жиналды. Үндістанның мемлекеттік хатшысының саяси көмекшісі Керзон Вилли әйелімен бірге залдан шығып бара жатқанда, Дхингра оның бетіне бес рет оқ атты, оның төртеуі нысанаға тиді. Кавас Лалкака (немесе Лалкака), Керзон Виллиді құтқаруға тырысқан парсы дәрігері, Дхинграның алтыншы және жетінші оқтарынан қайтыс болды.
Madan Lal Dhingra was born on 18 September 1883 in Amritsar, India, in an educated and affluent Hindu Punjabi Khatri family. His father, Dr. Ditta Mal Dhingra, was a civil surgeon, and Madan Lal was one of eight children (seven sons and one daughter). All seven sons, including Dhingra, studied abroad. Dhingra studied at Amritsar in MB Intermediate College until 1900. He then went to Lahore to study at the Government College University. Here, he was influenced by the incipient nationalist movement, which at that time was about seeking Home Rule rather than independence. Dhingra was especially troubled by the poverty of India. He studied the literature concerning the causes of Indian poverty and famines extensively, and felt that the key issues in seeking solutions to these problems lay in Swaraj (self government) and the Swadeshi movement. Dhingra embraced with particular fervour the Swadeshi movement, which aimed to increase India's self sufficiency by encouraging Indian industry and entrepreneurship, and boycotting British (and other foreign) goods. He found that the industrial and finance policies of the colonial government were designed to suppress local industry and favour the purchase of British imports, which he felt was a major reason for the lack of economic development in India. In 1904, as a student in the Master of Arts program, Dhingra led a student protest against the principal's order to have the college blazer made of cloth imported from Britain. He was expelled from the college for this. His father, who held a high, well paying position in government service and had a poor opinion of agitationists, told him to apologise to the college management, not to participate in such activities again, and prevent (or revoke) the expulsion. Dhingra refused, and chose not even to go home to discuss matters with his father, but to take a job and live as per his own wishes. Thus, following his expulsion, Dhingra took a job as a clerk at Kalka at the foot of the Shimla hills, in a firm that ran a Tanga carriage service to transport British families to Shimla for the summer months. After being dismissed for insubordination, he worked as a factory laborer. Here, he attempted to organise a union, but was sacked for making the effort. He moved to Bombay and worked there for some time, again at low level jobs. By now, his family was seriously worried about him, and his elder brother, Dr. Bihari Lal, compelled him to go to Britain to continue his higher education. Dhingra finally agreed, and in 1906, he departed for Britain to enroll at University College, London, to study mechanical engineering. Curzon Wyllie was said to have been a close friend of Dhingra's father. On the evening of 1 July 1909, Dhingra, along with a large number of Indians and Englishmen had gathered to attend the annual 'At Home' function hosted by the Indian National Association at the Imperial Institute. When Curzon Wyllie, political aide de camp to the Secretary of State for India, was leaving the hall with his wife, Dhingra fired five shots right at his face, four of which hit their target. Cawas Lalcaca (or Lalkaka), a Parsee doctor who tried to save Curzon Wyllie, died of Dhingra's sixth and seventh bullets,</blockquote>
Сот үкімі
Соттан шығарылып жатқанда ол Бас судьяға: "Рахмет, құрметті сот төрағасы. Маған ештеңе де маңызды емес. Мен анамның ар-намысы үшін өмірімді беру бақытына ие болғаным үшін мақтанамын".
While he was being removed from the court, he said to the Chief Justice – "Thank you, my Lord. I don't care. I am proud to have the honour of laying down my life for the cause of my motherland."
Реакциялар
1909 жылғы 5 шілдеде өткен қоғамдық жиналыста бірнеше үнді саяси көшбасшылары Уиллидің өлтірілуін айыптады, бірақ Саваркар Дхинграны айыптаудың ресми қаулысына қарсы дауыс берді, себебі жиналыста дұрыс дауыс беру тәртібі сақталмаған деп санады және Дхинграның қылмыскер деп айыпталар алдында "әділ қаралуын" қалады. Дхинграның өлім жазасын атқарғаннан кейін Саваркар басқаратын «Абхинав-Бхарат» қоғамы Дхинграны революционер ретінде бейнелейтін посткардтар басып шығарды. Саваркардың серігі В. В. С. Айяр бұл кісі өлтіруді «даңқты іс» деп сипаттап, Саваркарды «Дхингра сияқты адамды жаратқан нағыз гуру, Кришнаның Аватарасы» деп мақтады. Көптеген үнді және британдық көшбасшылар Дхинграның әрекеттерін және Саваркардың Дхинграны қорғауын сынады. «Индиялық социолог» журналының баспагері Гай Олдред он екі айға қатаң еңбекпен жазаланды. «Индиялық социолог» журналының тамыздық санында Дхинграға деген ықыласты көзқараспен мақала жарияланды. Дхинграның әрекеттері тәуелсіз Ирландия құру үшін күресіп жатқан кейбір ирландтарға да ықпал етті. Махатма Ганди Дхинграның әрекеттеріне қатысты пікір білдірді. Осы мәселе бойынша ол былай деді:
At a public meeting held on 5 July 1909, several Indian political leaders condemned the murder of Wyllie, but Savarkar voted against the formal resolution to condemn Dhingra, arguing that proper voting procedure had not been followed at the meeting and that he wanted Dhingra to be "treated fairly before being condemned as a criminal". After Dhingra's execution, the Abhinav Bharat Society led by Savarkar printed a postcard portraying Dhingra as a revolutionary. Savarkar's comrade V. V. S. Aiyar described the murder as "a glorious act", and praised Savarkar for being "the real guru, the Avatar of Krishna, who had produced a man like Dhingra." Several Indian and British leaders had criticized Dhingra's actions and Savarkar's public defence of Dhingra. Guy Aldred, the printer of The Indian Sociologist, was sentenced to twelve months hard labor. The August issue of The Indian Sociologist had carried a story sympathetic to Dhingra. Dhingra's actions also inspired some of the Irish, who were fighting to establish an independent Ireland. Mahatma Gandhi commented on Dhingra's actions. Speaking on the matter, he said:
Дхингра дарға асылғаннан кейін, Лондонның «Таймс» газеті 1909 жылғы 24 шілдеде «Дхинграның кінәлі екендігі» деген тақырыпта редакциялық мақала жариялады. Мақалада былай делінген: «Қылмыскердің көрсеткен салқындығы, осы елдегі мұндай сот процестерінде сирек кездесетін ерекшелікке ие болды. Ол ешқандай сұрақ қоймады. Ол зерттелген бейжайлыққа қарсы тұрды. Ол доктан күлімсіреп шықты». Ұлыбританиядағы кісі өлтіруге наразылық білдірілгенімен, Дэвид Ллойд Джордж және Уинстон Черчилль жеке түрде Дхинграның әрекетіне таң қалды, сонда Уинстон Черчилль Дхинграның мәлімдемесін «Патриотизм атынан жасалған ең ұлы мәлімдеме» деп атады.
After Dhingra went to the gallows, The Times of London wrote an editorial (24 July 1909) titled "Conviction of Dhingra". The editorial said, "The nonchalance displayed by the assassin was of a character which is happily unusual in such trials in this country. He asked no questions. He maintained a defiance of studied indifference. He walked smiling from the Dock." Although the response to the assassination in Britain was one of outrage, admiration for Dhingra's act was privately expressed by David Lloyd George and Winston Churchill, who is reported to have called Dhingra's statement "[t]he Finest ever made in the name of Patriotism".
Танымал мәдениетте
"Вир Саваркар" фильмінде актер Мринал Датт Мадан Лал Дхингра рөлін сомдады. 2023 жылы DD ұлттық арнасының "Сварадж" сериалында Мадан Лал Дхинграға арналған толық эпизод көрсетілді. Мадан Лал Дхингра рөлін актер Рахул Шарма ойнады. 2024 жылы шыққан "Сватантрия Вир Саваркар" фильмінде актер Мринал Датт тағы да Мадан Лал Дхингра рөлін сомдады. Фильмде оның Үндістан үйінде өткен уақыты және Керзон Виллинің қазасы көрсетілген.
In the movie Veer Savarkar, actor Mrinal Dutt portrayed Madan Lal Dhingra. In 2023 DD National serial Swaraj included a full episode on Madan Lal Dhingra. The role of Madan Lal Dhingra was played by actor Rahul Sharma. The 2024 epic movie Swatantrya Veer Savarkar, actor Mrinal Dutt portrayed Madan Lal Dhingra. His time in India House and the assassination of Curzon Wyllie is shown in the movie.