Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1978 жылғы Родезиядағы келісім
1978 agreement in Rhodesia
Ішкі келісім (сонымен қатар Солсбери келісімі деп аталады) – 1978 жылдың 3 наурызында Родезияның премьер-министрі Ян Смит және епископ Абель Музорева, Ндабанинги Ситхоле және сенатор Джеремая Чираудан құралған, орташа африкалық ұлтшыл көшбасшылар арасында қол қойылған келісім. Родезия Буш соғысының шамамен 15 жылына созылғаннан кейін, халықаралық қауымдастықтың Родезияға салған санкциялары мен Оңтүстік Африка, Ұлыбритания және АҚШ-тың саяси қысымы астында, Родезия үкіметі елдің саяси болашағы туралы келісімге жету үшін ішкі базадағы кейбір орташа африкалық ұлтшыл көшбасшыларымен кездесті.
The Internal Settlement (also called the Salisbury Agreement) was an agreement which was signed on 3 March 1978 between Prime Minister of Rhodesia Ian Smith and the moderate African nationalist leaders comprising Bishop Abel Muzorewa, Ndabaningi Sithole and Senator Chief Jeremiah Chirau. After almost 15 years of the Rhodesian Bush War, and under pressure from the sanctions placed on Rhodesia by the international community, and political pressure from South Africa, the United Kingdom, and the United States, the Rhodesian government met with some of the internally based moderate African nationalist leaders in order to reach an agreement on the political future for the country.
Өмірбаян
1975-1976 жылдары бір жақты тәуелсіздік жариялаудан бері Смит үкіметінің стратегиясының тірегі болған көпшілік билігін белу мерзімін шексізге кейінге жылдырудың енді мүмкін емес екені анық болды. Елге британдықтар коммерциялық және қаржылық санкциялар салды, бірақ португалдықтар мен оңтүстік африкалықтар оған бағынбады, ал Зимбабве Африка халықтары одағы (ZAPU) және Зимбабве Африка Ұлттық Одағы (ZANU) Родезияға қарсы партизандық соғыс бастады. Оңтүстік Африканың Родезияға ашық қолдауы азайды, себебі Преториядағы өрбу үрдіс, мұндай қара нәсілділер басым елде (қара нәсілділер ақ нәсілділерден 22 есе көп) ақтардың билігі мәңгілікке сақталмайды деген пікірге байланысты болды. Оңтүстік Африка Родезияға экономикалық көмек көрсетуді қысқарта бастады, Родезия әскеріне жеткізілетін жанармай мен оқ-дәрінің мөлшерін шектеді және бұрын соғысқа көмектесу үшін берген қызметкерлер мен жабдықтарды кері қайтарып алды, соның ішінде Родезия-Замбия шекарасын күзетуге көмектескен шекара полициясы бөлімін де. Бұдан өзге, Оңтүстік Африка соғыстың ауқымына алаңдап, Зимбабведегі "достық" қара үкіметті қолдау саясатын ұстанды. Содан кейін Оңтүстік Африка ұлттық көшбасшылармен келіссөздер жүргізуге және Замбия президенті Кеннет Каунданың көмегімен родезиялықтарды осы мақсатқа итермелеуге тырысты. 1976 жылдың соңында Иан Смит, ZAPU-дан Джошуа Нкомомен ішкі келісімге келе алмағаннан кейін, АҚШ Мемлекеттік хатшысы Генри Киссинджер ұсынған екі жыл ішінде көпшілік билігін орнату жөніндегі келісімнің негізгі қағидаларын қабылдады. 1977 жылға қарай соғыс Родезияның барлық аймақтарына тарады. ЗАНЛА Мозамбиктен операцияларын жалғастырды және шығыс және орталық Родезиядағы машона халқы арасында үстемдік сақтады. Ал ЗИПРА солтүстік және батыста белсенді болып, Замбия мен Ботсванадағы базаларды пайдаланды және негізінен ндебеле тайпаларымен қолдауға ие болды. Осы күшеумен бірге партизандардың жабдықталуы жетілді, ұйымдастырылды және заманауи қару-жарақтар пайда болды, көптегені әлі де оқудан өтпегенімен, олардың саны коммунистік блокта және басқа да жанашыр елдерде оқытылды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі 1977 жылғы 30 маусымдағы 411-ші қаулысында «Оңтүстік Родезиядағы заңсыз расистік азшылық режимінің» басып кіруін айыптады.
By 1975–1976, it was clear that an indefinite postponement of majority rule, which had been the cornerstone of the Smith Government's strategy since Unilateral Declaration of Independence, was no longer viable. The country was under commercial and financial sanctions pursued by the British, while the Portuguese and South Africans did not comply, and guerrilla action was being launched against Rhodesia by the Zimbabwe African People's Union (ZAPU) and the Zimbabwe African National Union (ZANU). Overt South African support for Rhodesia was waning, due to growing sentiment in Pretoria that white rule in such an overwhelmingly black country (blacks outnumbered whites by 22 to 1) could not be maintained forever. South Africa began scaling back economic assistance to Rhodesia, placed limits on the amount of fuel and munitions being supplied to the Rhodesian military, and withdrew the personnel and equipment they had previously provided to aid the war effort, including a border police unit that had been helping guard the Rhodesia Zambia border. Furthermore, South Africa became concerned about the conflict's scale, and pursued a policy of supporting a "friendly" Black government in Zimbabwe. This was followed by South African attempts to negotiate with nationalist leaders and pressure the Rhodesians into this objective with the help of Zambian president Kenneth Kaunda. Late in 1976, Ian Smith, after his attempted internal settlement with Joshua Nkomo of the ZAPU failed, accepted the basic elements of the compromise proposals made by US Secretary of State Henry Kissinger to introduce majority rule within two years. By 1977, the war had spread throughout Rhodesia. ZANLA continued to operate from Mozambique and remained dominant among the Mashona peoples in eastern and central Rhodesia. Meanwhile, ZIPRA remained active in the north and west, using bases in Zambia and Botswana, and were mainly supported by the Ndebele tribes. With this escalation came sophistication, organisation and modern weapons for the guerrillas, and although many were still untrained, an increasing number were trained in Communist bloc and other sympathetic countries. The United Nations Security Council denounced the incursion of the "illegal racist minority regime in Southern Rhodesia" in Resolution 411, on June 30, 1977.
Елдестіру шарттары мен мақсаттары
Келісім уақытша үкімет құрылуына әкелді, онда африкалықтар алғаш рет жетекші лауазымдарға тағайындалды, сонымен қатар тәуелсіз азаматтық қызмет, сот жүйесі, полиция және әскер құрылды. Келісімнің нәтижесінде Иан Смит және үш қара нәсілді өкіл (Музорева, Ситхоле және Чирау) құрамындағы атқарушы кеңес құрылды.
The agreement led to the creation of an interim government in which Africans were included in leading positions for the first time, while creating an independent civil service, judiciary, police force, and army. The settlement also created an executive council composed of Ian Smith and three black individuals (Muzorewa, Sithole, and Chirau),
Келісімнің тағы екі мақсаты – халықаралық мойындылыққа қол жеткізу және 1965 жылы Родезияның бір жақты түрде тәуелсіздік жариялауынан кейін салынған санкцияларды алып тастау болды. Келісімге қол қойылғаннан кейін Музорева британ үкіметін өтпелі үкіметті мойындауға көндіруге тырысты, бірақ ол сәтті болмады. Сондай-ақ, кейбір адамдар бұл келісім Родезияны мойындау және санкцияларды жою үшін "жеткілікті" негіз болады деп санды. Бұл келісімнің нәтижесінде саяси тұтқындар босатылды деген хабар да бар.
Two further goals of the settlement were international recognition and the removal of sanctions imposed after Rhodesia's Unilateral Declaration of Independence in 1965. Following the settlement, Muzorewa attempted to convince the British government to recognize the transitional government, but they did not do so. In the same vein, some believed that the settlement was "sufficient" grounds for recognition of Rhodesia and lifting sanctions. The settlement also reportedly resulted in the release of political prisoners.
Әсері
Келісімнен кейін Музорева және оның UANC партиясы 1979 жылғы наурызда өткен жалпы сайлауда сайланды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі «заңсыз» деп танылған сайлауға қарсы бірнеше қарар қабылдады, оның ішінде 445 және 448 қарарлары. Екеуі де бұл сайлаудың Зимбабве халқының нақты бейнесін көрсетпейтінін және ақ нәсілді азшылықтың үстемдігін нығайту мақсатында өткізілгенін айтты. Бұл қарарларда БҰҰ сайлау нәтижелерін күштен шығарылған деп жариялады. 1979 жылдың 1 маусымында епископ Абель Музорева премьер-министр болған ұлттық бірлік үкіметі қызметке кірді. Елдің атауы Зимбабве Родезия болып өзгертілді, содан кейін оның өзгеруін білдіретін жаңа ұлттық ту қабылданды. Ел демократиялық жолмен сайланған қара нәсілді көпшілік билігіне өткен соң барлық санкциялар алынып тасталады деп күтілді. Алайда, санкциялардың күшін жою көбінесе жүзеге аспады, себебі ZAPU және ZANU африкалық ұлттық партияларынан құралған «Патриоттық фронт», Джошуа Нкомо мен Роберт Мугабе басшылығымен, саяси процеске қатыспады және жалпы сайлауға қатысқан жоқ. Халықаралық қысым күшейгеніне байланысты, әсіресе Джимми Картер, Эндрю Янг және Ұлыбритания үкіметінің ықпалымен Музорева 1979 жылдың соңында Ланкастер Хауста келіссөздерге қатысуға көндірілді. 1979 жылғы желтоқсанда Ланкастер Хаустағы конференцияда Зимбабве Родезиясы мен Ұлыбритания үкіметтері, ZAPU және ZANU арасындағы келісім нәтижесінде атысты тоқтату және Родезия Буш соғысының аяқталуына қол жеткізілді. Ел Лорд Соймс губернатор ретінде тікелей британдық басқаруға оралды, осылайша 1965 жылғы қарашада Родезияның Біржақты тәуелсіздік туралы жариялауына байланысты британдық тәжге қарсы бүлік аяқталды. Ланкастер Хаус келісімінің шарттарына сәйкес 1980 жылғы ақпанда кезекті жалпы сайлау өтті. Содан кейін 1980 жылғы 18 сәуірде ел Зимбабве Республикасы ретінде тәуелсіздік алды. Роберт Мугабе елдің бірінші премьер-министрі болып сайланды.
Following the agreement, Muzorewa and his UANC party were elected during the general election of March 1979, The United Nations Security Council passed several resolutions against the "illegal" election, including Resolution 445 and Resolution 448, both of which argued that the election was not representative of the Zimbabwean people and was designed to entrench white minority rule. In these resolutions, the UN declared the results of the election null and void. A new government of national unity with Bishop Abel Muzorewa as Prime Minister took office on June 1, 1979. The country was renamed Zimbabwe Rhodesia, and a new national flag was later adopted signifying the transition. It was expected that all sanctions would be lifted now that the country was under democratically elected black majority rule. However, the lifting of sanctions did not occur mainly because the Patriotic Front, composed of the externally based African nationalist parties of ZAPU and ZANU under the respective leadership of Joshua Nkomo and Robert Mugabe, had not been involved in the political process and had not participated in the general election. Under mounting international pressure, particularly from Jimmy Carter, Andrew Young and the British Government, Muzorewa was persuaded to take part in negotiations at Lancaster House late 1979. The agreement at the Lancaster House Conference between the Zimbabwe Rhodesia and British Governments, ZAPU and ZANU in December 1979 resulted in a ceasefire and the end of the Rhodesian Bush War. The country returned to legality under direct British rule with Lord Soames as Governor, thereby ending the rebellion against the British Crown caused by the signing of Rhodesia's Unilateral Declaration of Independence in November 1965. Under the terms of the Lancaster House Agreement, a fresh general election was held in February 1980. Following this, the country attained its independence as the Republic of Zimbabwe on April 18, 1980. Robert Mugabe was elected as the country's first Prime Minister.
Есепке алу алдында
1978 жылғы 17 ақпанда келісімге қол қойылмас бұрын Нкомо бұл келісімнің қақтығыстарды күшейтуіне алып келетінін ескертті. 28 ақпанда британдық сыртқы істер министрі Дэвид Оуэн АҚШ-тың Ұлыбританиядағы елшісі Кингман Брюстерге келісімнің "тіршілікке қабілетті" емес деп ойлайтынын айтты. Осыған жеті күн бұрын АҚШ-тың Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшінің орынбасары Дэвид Л. Аарон Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің арнайы үйлестіру комитетінің мәжілісінде Кеңес Одағының Оңтүстік Африкаға "Родезиядағы ішкі келісімнің салдарынан" кіретінін ескертті.
On February 17, 1978, before the agreement was concluded, Nkomo warned that the settlement would lead to increased fighting. On February 28, British foreign secretary David Owen would tell Kingman Brewster Jr., the U. S. Ambassador to the United Kingdom, that he did not believe the settlement was "viable". Seven days earlier, U. S. Deputy National Security Advisor David L. Aaron warned, in a meeting of the National Security Council Special Coordination Committee, that the Soviet Union would enter southern Africa "as a result of the internal settlement in Rhodesia".
Есепке алудан кейін
Ішкі келісім жарияланғаннан кейін Ұлыбритания мен АҚШ жеке мәлімдемелерде келісімді дұрыс бағыттағы қадам деп санайтынын, бірақ ZANU мен ZAPU кірмегендіктен, жеткіліксіз екенін айтты. Олар соғыста әскери жеңіске жеткенше күресуді жалғастыра беруге уәде берді. 1978 жылғы 7-8 сәуірдегі Еуропалық Кеңестің отырысында олар келісімді "жеткіліксіз" деп қорытындылады және Родезия мәселесі бойынша ағылшын-американдық бастаманы қолайлы келісімнің "ең жақсы негізі" ретінде қолдады, сондай-ақ "жанжалдың қауіпті күшеюіне" жол бермеу үшін барлық тараптарды бірге әкелу қажеттігін мәлімдеді. Сондай-ақ, Орталық барлау агенттігінің Ұлттық шетелдік саралау орталығы Кубаның Гавана қаласындағы теледидардың келісімді сынағанын, ал Нкомо мен Мугабе сол жылдың соңында Кубаға сапар шеккенін хабарлады. Сонымен қатар, Оңтүстік Африка халықаралық қатынастар институтының Макс Т. Чигвида келісім шарттары "барлық түрлі сыншылардың әртүрлі ниеттерімен байланысты көптеген сынға және үгіт-насихатқа" ұшырағанын мәлімдеді.
After the internal settlement was announced, the United Kingdom and the United States—in separate statements—said that they viewed the settlement as a step in the right direction, but nevertheless inadequate because ZANU and ZAPU were not included. It vowed to continue fighting until attaining a military victory in the war. At the meeting of the European Council from April 7 8, 1978, they concluded that the settlement was "inadequate" and endorsed the Anglo American Initiative on Rhodesia as the "best basis" of an acceptable settlement, and stated that all sides involved need to be brought together in order to avoid "a dangerous escalation of the conflict. It was also reported by the Central Intelligence Agency's National Foreign Assessment Center that television in Havana, Cuba was critical of the settlement, while Nkomo and Mugabe visited Cuba later in the year. In addition, Max T. Chigwida of the South African Institute of International Affairs stated that the agreement's terms had been subjected to a "lot of criticisms and propaganda based on motives by all sorts of critics"
БҰҰ-ның Африкалық тобының сұрауы бойынша, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі 1978 жылдың 6-14 наурызы аралығында 2061-2067 отырыстарында Родезияның ішкі келісімі мәселесін талқылады. Сол күні БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі Родезиядағы "заңсыз нәсілшіл азшылық режимін" тоқтатуды талап ететін 424-ші қарар қабылдады. 1978 жылдың тамызында ЮНЕСКО ұйымдастырған Расизмге қарсы әлемдік конференцияда қатысушылар келісімді елдегі "ұлттық азаттық қозғалысын бөлуге жасалған ашық әрекет" деп айыптады, сондай-ақ азаматтық соғыс тудыру және елде "расистік азшылық билігін" сақтап қалу мақсатында, елде көпшілік билігін қамтамасыз ету үшін "қабылдауға болатын шешім" бола алмайтынын мәлімдеді.
Prompted by the request of the African Group within the United Nations, the UN Security Council of discussed the issue of Rhodesia's internal settlement at its 2061st to 2067th meetings from 6–14 March 1978. The same day, the U. N. Security Council passed Resolution 424 calling for the end of the "illegal racist minority régime" in Rhodesia. At the World Conference against Racism, organized by UNESCO, in August 1978, participants condemned the settlement as a "blatant attempt to split the national liberation movement" in an attempt to cause civil war and perpetuate "racist minority rule" in the country, stated it cannot be an "acceptable solution" to ensure majority rule in the country.
Мұра
Роланд Оливер мен Энтони Атмор деген ғалымдар Родезияның қара үстемдік үкіметке қарай "маңызды қадам" жасағанына қарамастан, елде "тұрақты бейбітшілік" пен халықаралық мойындау жер аударылған ұлтшылдардың қатысуын қамтамағанша келмейтінін атап өтті. Зимбабвелік ғалым Ричард С. Мапоса 2013 жылы "ауыр үзіліс" деп сипаттаған осы келісімге "халықаралық мойындау" болмағанымен, ол елдің қара көпшілік билігіне өту "өткінші процесін" жеңілдетті деді.
Scholars Roland Oliver and Anthony Atmore noted that although Rhodesia had taken a "momentous step" toward a primarily Black government, the country would not have "lasting peace" and international recognition until exiled nationalists were accommodated. Zimbabwean scholar Richard S. Maposa stated, in 2013, that although there was "no international recognition" for the settlement, which he described as a "painful interlude", it still facilitated the "transitional process" of the country toward Black majority rule.