Мирамбо патша (1840-1884): Ньямвези патшасы, 19 ғасырдағы Африкадағы ең ірі мемлекетті құрған. Иселемагази қаласын салды, Урамбо ауданы оның құрметіне аталды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Мтьела Касанда (шамамен 1840–1884), көбінесе Мирамбо патшасы ретінде танымал, 1860 жылдан 1884 жылға дейін Ньямвези патшасы болды. Ол 19 ғасырдағы Шығыс Африкадағы аумағы бойынша ең үлкен мемлекетті, қазіргі Танзанияның Табора аймағындағы Урамбо ауданында құрды. Урамбо ауданы оның құрметіне аталған. Сондай-ақ, ол өзінің аймағы үшін Иселемағази қаласын бас қала етіп салды. Мирамбо саудагер және кішкентай басшының ұлы ретінде бастады. Ол Танзанияның батысындағы Ұлы көлдер аймағынан жағалауға дейін сауда жолымен саяхаттайтын сауда керуендеріне ие болды, көбінесе піл сүйегі мен құлдармен сауда жасады. Еуропалықтармен сауда арқылы ол қару-жарақ пен ақшаға қол жеткізіп, көбінесе жасөспірім жетімдерден тұратын әскерлер ұйымдастырды. Жаңадан билікке келген соң, ол Урамбо патшалығының дәстүрлі монархиясын құлатып, өзін нтеми (патша) етіп тағайындады. Ньямвези аристократиясы, патшалық әулетінен емес адамның нтемидің діни лауазымын атқаруына таң қалды. Басқа дереккөздер Мирамбоның Уйова билеушісінің ұлы болғанын айтады. Оның билікке келуі аналық желі бойынша мұрагерлікке қайшы келді. Мирамбо цици құсының кең таралған аймағында орналасқан, сондықтан тауарларды жануарлардың көмегімен емес, адамдармен тасымалдауға тура келді. Мирамбо өзінің аумағын және жақтастарын кеңейту үшін соғыс пен дипломатияны қолданды. Ол әкесінің агенті ретінде жұмыс істеп, сауда керуендері арқылы байланыстар орнатуды бастады. Мирамбоның табысының бір бөлігі Звангендабамен байланысы бар нгони халқының Ватута тобымен байланысына қарысты. Оңтүстік Африкадағы соғыстардың салдарынан, Шака зулу билігін кеңейткен кезде, көптеген адамдар солтүстікке қашып, осы топ Букуне маңында қоныстанды. Мирамбо Ватута басшысы Мпангаламен тығыз байланыста болды. Міне, Мпангаладан Мирамбо Оңтүстік Африкадағы жас топтық әскери ұйым жүйесін білгендіктен, ол ругаруга деп аталатын ұқсас жүйені енгізді. 1880 жылдардың басында бұл әскери ұйымның шамамен 10 000 мүшесі болды. 1860 жылдары Мирамбо өз аумағын батысқа қарай кеңейтіп, өзінің бастапқы аймағының батысында орналасқан бірнеше Ньямвези басшылықтарын ругаруга әскерімен бағындырды. Кейде басшылықтар өз еріктерімен оның өсіп келе жатқан мемлекетіне қосылып, Мирамбоға салық төлеп, әскерін толықтырғанша билікте қалуға рұқсат алды. Ньямвези аристократиясынан басқа, Мирамбо Юньянембе патшалығындағы Табора сауда қауымдастығының да жауы болды. Табораның көптеген тұрғындары араб саудагерлері болды және Унямвези арқылы сауданы бақылау үшін Мирамбомен бәсекелестікке түсті. Арабтардың жағалаудағы Занзибарда күшті одақтастары болды. Мтеми ретінде өмір сүрген жылдарының көп бөлігінде Мирамбо өзінің жауларына қарсы соғыс жүргізді. Ол қайтыс болған кезде солтүстік Унямвезидің көп бөлігін өзінің басшылығымен одаққа біріктірді, бірақ Табораны жаулап алуға ешқашан қол жеткізе алмады. 1870 жылдары ол Филипп Бройонмен тығыз байланыста болды, ол аймақта жұмыс істейтін швейцариялық саудагер еді. Ол сондай-ақ, Джон Мортон сияқты шіркеу миссионерлік қоғамы мен Лондон миссионерлік қоғамының Эбенезер Саутсон сияқты миссионерлерін өз патшалығына шақырды. Бұл миссионерлер Мирамбоны Шығыс Африканың ішкі бөлігінде тұрақты мемлекет құрып жатқан деп қарады және Занзибардағы британдық консул Джон Киркті ішкі соғыстардағы қолдауын Унямвези патшалығынан Мирамбоға ауыстыруға көндірді. Ол Генри Мортон Стэнлидің араб одақтастарына қарсылық көрсеткенімен ерекшеленді. Стэнли Мирамбоны әскери қабілеттері үшін "африкалық Бонапарт" деп сипаттады. Өмірінің соңында ауырып, 44 жасында қайтыс болды. Оның өлтірілгені де айтылады, өйткені ежелгі Ньямвези дәстүрі бойынша, егер мтеми билік етуге жарамсыз болса, оны өлтіру керек болған.
Mtyela Kasanda (c. 1840–1884), better known as King Mirambo, was a Nyamwezi king, from 1860 to 1884. He created the largest state by area in 19th century East Africa in present day Urambo district in Tabora Region of Tanzania. Urambo district is named after him. He also built a capital for his territory at Iselemagazi. Mirambo started out as a trader and the son of a minor chief. He owned trade caravans traveling from the Great Lakes region in western Tanzania to the coast, mostly dealing in ivory and slaves. Through trade with Europeans he acquired firearms and money, and organised armies consisting mostly of teenage orphans. With his newly gained power, he toppled the traditional monarchy of the kingdom of Urambo, and installed himself as ntemi (king). The Nyamwezi aristocracy was appalled when someone who was not royalty took over the religiously ceremonial office of ntemi. Other sources assert that Mirambo was the son of the ruler of Uyowa. His coming to power there was a contravention of the succession being matrilineal. Mirambo was based in an area with tsetse fly infestations, which meant that transport of goods was almost completely by people rather than with the aid of animals. Mirambo used both warfare and diplomacy to expand his territory and followers. He began building connections through the caravan business, working as an agent for his father. Mirambo's success can be traced in part to his associations with the Watuta, a group of Ngoni people who were connected with Zwangendaba. With ongoing wars in southern Africa as Shaka had expanded Zulu power many people had fled north, this particular group settling near Bukune. Mirambo was closely associated with the Watuta's leader Mpangalala. It seems that it was from Mpangalala that Mirambo learned about the age grade military system of organization found in southern Africa, and this led Mirambo to implement a similar system called the rugaruga. By the early 1880s this military organization had about 10,000 members. The 1860s saw Mirambo extend his domains westward and conquer several of the Nyamwezi chiefdoms located to the west of his original domains with his growing rugaruga force. At times chiefdoms voluntarily joined his growing domain, being allowed to stay in power as long as they paid tribute and contributed forces to Mirambo's growing power. Apart from the Nyamwezi aristocracy, Mirambo also was an enemy of the trading community of Tabora in the kingdom of Unyanyembe. Many of the inhabitants of Tabora were Arab traders, and rivals of Mirambo for the control of the trade across Unyamwezi. These Arabs had powerful allies in Zanzibar on the coast. For most of his time as mtemi, Mirambo fought wars against his enemies. By the time of his death, he had united most of northern Unyamwezi in an alliance under his leadership, but he never managed to conquer Tabora. In the 1870s, he allied himself closely with Philippe Broyon, a Swiss merchant operating in the region. He also welcomed missionaries such as John Morton of the Church Missionary Society and Ebenezer Southon of the London Missionary Society to his kingdom. These missionaries viewed Mirambo as building a stable state in interior east Africa and convinced John Kirk, the British consul at Zanzibar, to shift his support in the interior wars from the Kingdom of Unyanyembe to Mirambo. He was notable for opposing the Arab allies of Henry Morton Stanley. Stanley described Mirambo "the African as Bonaparte" for his military talents. Near the end of his life he grew ill, and died at the age 44. It has been suggested that he was strangled to death, since an old Nyamwezi custom was to strangle their mtemi when they became unfit to rule.