Кіріспе

Филемон Пирс Думасиле Нокве OMSG (13 мамыр 1927 жыл, Эватон – 12 қаңтар 1978 жыл), Дума Нокве ретінде танымал, Оңтүстік Африканың саяси белсендісі және заң шығарушысы болды, сондай-ақ 1958 жылдан 1969 жылға дейін Африка Ұлттық Конгресінің Бас хатшысы қызметін атқарды.

Білім және саяси мансап

Ол Йоханнесбургтегі Санкт-Петер мектебінде және Форт-Хэр университетінде білім алған. Бакалавр дәрежесін аяқтағаннан кейін, білім беру саласында диплом алған соң, Кругерсдорп орта мектебінде мұғалім болып жұмыс істеді. Университет кезінен бастап АХК Жастар лигасының белсенді мүшесі болды (1953-1958 жылдары хатшысы қызметін атқарды), Нокве саяси қызметке тартылып, 1952 жылғы қарсылық науқаны кезінде рұқсатсыз Гермистонға кіргені үшін сотталды. Түрмеден шыққаннан кейін, Трансваль білім беру департаменті оны жұмыстан шығарды. Кейін Оңтүстік Африка делегациясының құрамында 1953 жылы Бухарестте өткен Дүниежүзілік жастар фестиваліне қатысып, одан кейін Кеңес Одағы, Қытай және Ұлыбританияға сапар шекті. Оңтүстік Африкаға оралғаннан кейін, 1954 жылдың шілдесінде оған тыйым салу және шектеу туралы бұйрық берілгенге дейін өзінің тәжірибелері туралы көп жазды және сөз сөйледі. Мұғалімдік қызметтен шеттетілген Нокве заңгерлік мамандықты оқуға көшті. 1956 жылы ол Трансваалдың Жоғарғы сотына қабылданған алғашқы африкалық адвокат болды, бірақ Туземдер істері департаментінің директивасы оның кәсібін жүзеге асыруына кедергі келтірді. Йоханнесбург орталығында ақ нәсілді әріптестерімен бірге кеңсе жалдауына тыйым салынды және оған африкалық қалашықта кеңсе табуға бұйрық берілді. Нокве бұл бұйрықтың Жоғарғы сот ережесіне қайшы келетініне, адвокаттың кеңсесі сотқа қол жетімді болуы керек екеніне, қарсылық білдірді, бірақ ол кезде заңгерлікпен айналысудан гөрі саяси белсенділікке көбірек қызығушылық танытты. 1956 жылдың желтоқсанында 155-тен астам адаммен бірге, оның ішінде көптеген танымал АХК мүшелерімен бірге тұтқындалып, мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айып тағылды. 1959 жылдың ортасына дейін көптеген айыпталушылардың ісі тоқтатылды. Алайда Нокве қайта қаралып, 1961 жылдың сәуірінде ғана ақталған 30 адамның бірі болды. Осы кезеңде Нокве сот процесіне қарамастан, тыйым салу бұйрықтары, ұсақ-түйек қылмыстар бойынша жиі тұтқындалулар және бір рет полицияның зорлық шабуылына қарамастан, саяси жұмысын жалғастырды. 1958 жылы Дурбанда өткен АХК-ның 46-шы жылдық конференциясында бас хатшы болып сайланды және 1950-ші жылдардың соңы мен 1960-шы жылдардың басындағы науқандар мен демонстрацияларды басқарып, АХК-ның жаппай мүшелігінің өсуіне және азаттық қозғалысындағы маңызды ұйым ретінде беделін арттыруға үлкен үлес қосты. 1960 жылғы төтенше жағдай кезінде бес айға түрмеге қамалды. Бостандыққа шыққаннан кейін, қайта ұйымдастыру бағдарламасын бастады. Көппартиялық комитеттің жетекшілерінің бірі ретінде ол 1961 жылы Маритцбургте өткен «Барлық Африкалық» конференциясына негіз салуға көмектесті, бұл конференция Нельсон Манделаның көп жылдық тыйым салудан және шектеулерден кейін қоғамдық сахнаға қайта оралуын белгіледі.

Қалған жерінде жұмыс

1960 жылдардың басында Нокве бірнеше рет тұтқындалып, сотталды; оның үйі тінтуге алынып, үй қамауына алынды. Тыйым салынған АНК-нің мақсаттарын ілгерілетуі үшін «Заңсыз ұйымдар туралы» заң бойынша ұзақ мерзімге түрмеге жабылу қаупіне тап болған Ноквеге, жер астындағы басшылық елден кетуді бұйырды. 1963 жылдың қаңтарында ол Мозес Котанмен бірге Бечуаналендке өтті. Дума Нокве эмиграцияда дипломатия және пропаганда салаларында жұмыс істей берді, АНК-ға халықаралық қауымдастықтың мойындауын және құрметін табуға тырысты. Ол Африка ынтымақтастық ұйымы мен Біріккен Ұлттар Ұйымының мәжілістерінде, сондай-ақ түрлі апартеидке қарсы ұйымдар ұйымдастырған Оңтүстік Африка жөніндегі конференцияларда жиі сөз сөйледі. Ол апартеидке қарсы күреске бейім елдердің радио хабарлары арқылы АНК-нің ресми өкілі болды, осылайша Оңтүстік Африканың өзіндегі тыңдаушыларға жетті.

Өлім

Нокве 1978 жылдың 12 қаңтарында Лусака қаласында 50 жасында қайтыс болды. Толығырақ мына жерден қараңыз: http://www.sacp.org.za/main.php?ID=2297#sthash.fR7MPZUV.dpuf