Күрд ақыны және жазушысы: Жигерхвин өмірі мен шығармашылығы
Cigerxwîn
Жақсы жазылған қазақ тіліндегі мета-сипаттама:
Күрд жазушысы және ақыны Cigerxwîn (1903-1984) туралы мақала. Өмірі, шығармашылығы, күрд мәдениетін сақтаудағы рөлі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Күрд жазушысы және ақыны (1903–1984)
Kurdish writer and poet (1903–1984)
Cigerxwîn немесе Cegerxwîn (1903 – 22 қазан, 1984) – күрд жазушысы және ақыны. Ол Таяу Шығыстағы Күрдстан аймағындағы ең ықпалды күрд жазушылары мен ақындарының бірі ретінде белгілі. Оның туындылары жүздеген әндердің жасалуына негіз болды және күрд мәдени мұрасын сақтауда маңызды рөл атқарды.
Cigerxwîn or Cegerxwîn (1903 – October 22, 1984) was a Kurdish writer and poet. He is known to be one of the most influential Kurdish writers and poets in the Kurdistan region of the Middle East, and his work has been renewed for the creation of hundreds of songs and played a crucial role in the preservation of Kurdish cultural heritage.
Өмірбаян
Цигерквиннің нағыз аты – Шейхмус Хасен. Оның қаламдамы – Цигерквин, күрд тілінде «Қанды бауыр» деген мағынаны білдіреді. Ол Осман империясының Батман қаласына жақын орналасқан Хесар деген күрд ауылында, езид анасынан дүниеге келген. Оның туған жылы белгілі, бірақ күні мен айы туралы ешқандай құжат жоқ. 1914 жылы, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, оның отбасы босқындарға айналып, қазіргі Сирияның солтүстік-шығысындағы Камишло қаласына жақын Амудеге қашып келді. Цигерквин дінтануды оқып, 1921 жылы дін қызметкері болды. Ол және оның отандастары Амудеде күрд қауымдастығын құрды. 1946 жылы Камишлоға көшіп келіп, саясатқа қатыса бастады. Сол жылы ол «Civata Azadî û Yekîtiya Kurd» (Күрд бостандығы және бірлігі фронты) ұйымының хатшысы болды. 1948 жылы Сирия Коммунистік партиясына қосылып, 1954 жылы партияның Сирия Парламентіне үміткері атанды. 1957 жылы Коммунистік партиядан шығып, «Азади» (Азаттық) ұйымын құрды. Біраз уақыттан кейін бұл жаңа партия Сирияның Күрд Демократиялық партиясымен бірікті. Цигерквин 1963 жылы Дамаск қаласында тұтқындалып, түрмеге қамалды, соңында Сувайда қаласына жер аударылды. 1969 жылы ол Ирак Күрдистанына көшіп, Мұстафа Барзани басқарған күрд көтерілісіне қатысты. 1973 жылы Ливанға барып, кеңінен танымал болған «Кіммін мен?» (Kîme Ez?) атты өлеңдер жинағын жариялады. 1976 жылы Сирияға оралды, бірақ үш жылдан кейін, 75 немесе 76 жасында тағы да Швецияға қашып кетті. Швецияда ол бірнеше өлеңдер жинағын жариялады. Цигерквин 80 немесе 81 жасында Стокгольмде қайтыс болды. Оның денесі Күрдистанға қайтарылып, Камишлодағы үйіне жерленді.
Cigerxwîn's real name was Şêxmûs Hesen. His pen name, Cigerxwîn, means "Bleeding Liver" in the Kurdish language. He was born to a Yazidi mother in the Kurdish village of Hesar close to the city of Batman, Ottoman Empire. The year of his birth is known, but no documentation exists to indicate the day and month. In 1914, at the beginning of World War I, his family became refugees and fled to Amûdê near the city of Qamişlo in present day north eastern Syria. Cigerxwîn studied theology and became a cleric in 1921. He and his compatriots established a Kurdish association in Amude. In 1946 he moved to Qamishli and became involved in politics. In the same year, he became the secretary of "Civata Azadî û Yekîtiya Kurd" (Kurdish Freedom and Union Front). In 1948 he joined the Communist Party of Syria and became the Party's candidate for the Syrian Parliament in 1954. He left the Communist Party in 1957 to create the "Azadî" (Freedom) organization. After some time, this new party was united with the Kurdish Democratic Party of Syria. Cigerxwîn was arrested and jailed in Damascus in 1963 and was eventually exiled to the city of Suwayda. In 1969 he moved to Iraqi Kurdistan, where he became involved in the Kurdish uprising led by Mustafa Barzanî. In 1973 he went to Lebanon where he published his widely publicized poetry collection Kîme Ez? (Who Am I?). In 1976, he returned to Syria, but three years later, at the age of 75 or 76, he again fled to Sweden. He was able to publish several collections of poetry in Sweden. Cigerxwîn died in Stockholm at the age of 80 or 81. His body was returned to Kurdistan and buried at his house in Qamişlo.
Шығармалары
1924 жылы өлең жазуды бастады. Шейх Сеид көтерілісінің күйреуінен кейін, Сириядағы күрд зиялылары құрған «Хойбүн» (Тәуелсіздік) партиясына мүше болды. Шейх Саид көтерілісінен кейін, ол өлеңдерін жариялап, «Хавар» күрд журналына үлес қоса бастады. Оның поэзиясы дәстүрлі күрд поэзиясының классикалық формасын сақтай отырып, қазіргі заманғы романтизм мен реализм идеяларын көрсетеді. Өлеңдерінде ол күрд жұмысшылары мен шаруаларының қиын өміріне себепкер артта қалған феодалдық және діни институттарды қатаң сынады. Сондай-ақ, осы кертартпа күштер күрд халқының толық азаттығы мен тәуелсіздігіне ең басты кедергі екенін айтты. 1961 жылы Бағдат университетінде солтүстік күрд тіліне (Курманджи) бағытталған жаңа күрд тілі кафедрасын ашты. Осы кезеңде Бағдат радиосының күрд бөлімінде жұмыс істеді. Жигерсуин Курманджи диалектісінде жазды және оның поэзиясы Күрдістан аймағындағы күрд халқы мен мәдениетіне зор әсер етті, сондықтан оның шығармашылық кезеңі күрд поэзиясында «Жигерсуин кезеңі» деп аталады. Ол Жазири мен Әхмеде Хани сияқты классикалық күрд ақындарының бай мұрасын құрметтеді. Оның поэзиясы қарапайым, революциялық және эстетикалық құндылықтан гөрі халыққа жақын. Ол сегіз өлең жинағын, Курдистан тарихы туралы кітапты, күрд тілінің сөздігін және күрд фольклоры туралы кітапты жариялады.
Cigerxwîn began writing poetry in 1924. After the collapse of Şêx Seîd's rebellion, he became a member of the "Xoybûn" (Independence) party, which was established by the exiled Kurdish intellectuals in Syria. Following the Sheikh Said rebellion, he started contributing to the Kurdish journal Hawar by publishing poems. His poetry expresses the ideas of modern romanticism and realism while maintaining the classical form of traditional Kurdish poetry. In his poems, he sharply criticizes the backward feudal and religious establishments which were considered the main reason for the Kurdish workers' and peasants' miserable living conditions. He also maintained that these backward forces are the main obstacle to ultimate Kurdish freedom and independence. In 1961, he created a new Kurdish language department, focused on Northern Kurdish (Kurmanji), at the University of Baghdad. During the same period, he was working in the Kurdish section of Radio Baghdad. Cigerxwîn wrote in the Kurmanji dialect and his poetry has had such an enormous influence on the Kurdish people and culture throughout the Kurdistan region in the Middle East, that the time during his writing is often called the Cigerxwîn period in Kurdish poetry. He took good care of the old heritage of classical Kurdish poets like Jaziri and Ehmedê Xanî. His poetry is simple and revolutionary with a strong popular appeal often at the expense of the aesthetic. He published eight collections of his poems, a book on Kurdistan's history, a Kurdish language dictionary, and a book on Kurdish folklore.
Өлеңдер жинақтары
Өлеңдер жинағының бірінші томы, Дивана бірінші: Prîsk û Pêtî, 1945 Дамаск. Өлеңдер жинағының екінші томы, Дивана екінші: Sewra Azadî, 1954 Дамаск. Өлеңдер жинағының үшінші томы, Дивана үшінші: Kîme Ez?, 1973 Бейрут. Өлеңдер жинағының төртінші томы, Дивана төртінші: Ronak, Roja Nû Publishers, 1980 Стокгольм. Өлеңдер жинағының бесінші томы, Дивана бесінші: Zend Avista, Roja Nû Publishers, 1981 Стокгольм. Өлеңдер жинағының алтыншы томы, Дивана алтыншы: Şefeq, Roja Nû Publishers, 1982 Стокгольм. Өлеңдер жинағының жетінші томы, Дивана жетінші: Hêvî, Roja Nû Publishers, 1983 Стокгольм. Өлеңдер жинағының сегізінші томы, Дивана сегізінші: Aştî, Kurdistan Publishers, 1985 Стокгольм.
First Collection of Poems, Dîwana yekem: Prîsk û Pêtî, 1945 Damascus. Second Collection of Poems, Dîwana diwem: Sewra Azadî, 1954 Damascus. Third Collection of Poems, Dîwana sêyem: Kîme Ez?, 1973 Beirut. Fourth Collection of Poems, Dîwana çarem: Ronak, Roja Nû Publishers, 1980 Stockholm. Fifth Collection of Poems, Dîwana pêncem: Zend Avista, Roja Nû Publishers, 1981 Stockholm. Sixth Collection of Poems, Dîwana şeşem: Şefeq, Roja Nû Publishers, 1982 Stockholm. Seventh Collection of Poems, Dîwana heftem: Hêvî, Roja Nû Publishers, 1983 Stockholm. Eighth Collection of Poems, Dîwana heştem: Aştî, Kurdistan Publishers, 1985 Stockholm.
Тіл және мәдениет
Destûra Zimanê Kurdî (Күрд тілінің грамматикасы), 1961 Бағдад. Ферхенг, персе yekem (Күрд сөздігі, бірінші бөлім), 1962 Бағдад. Ферхенг, персе дивэм (Күрд сөздігі, екінші бөлім), 1962 Бағдад.
Destûra Zimanê Kurdî (The Grammar of Kurdish Language), 1961 Baghdad. Ferheng, perçê yekem (Kurdish Dictionary, First Part), 1962 Baghdad. Ferheng, perçê diwem (Kurdish Dictionary, Second Part), 1962 Baghdad.
Тарих
Тариха Курдистан (Курдистан тарихы), 3 том, 1985, 1987 Стокгольм.
Tarîxa Kurdistan (History of Kurdistan), 3 Volumes, 1985, 1987 Stockholm.