Кіріспе

Плиталы құрттың түрлері

Spirometra erinaceieuropaei – үй жануарлары мен адамдарды қоздыратын паразиттік тасқұрт. Адамдар мен басқа жануарлардағы осы инфекцияның медициналық атауы – спарганоз. Морфологиялық тұрғыдан, бұл құрттар Spirometra туысына жататын басқа құрттарға ұқсас. Олардың денесі үш бөліктен тұрады: сколекс, мойын және стробилия. Сколокс – құрттың қасық пішіндес алдыңғы бөлігі, ол бас пен бекіткіштерден тұрады. Көптеген тасқұрттарға тән ілмектер мен сорушылардың орнына, S. erinaceieuropaei екі ботрияға ие. Ботрия – бұл сколекстегі ойықтар, олардың ішінде сору қызметін атқаратын әлсіз бұлшық еттер орналасқан. Мойын сегменттелмеген және сколекс пен дененің қалған бөлігі арасында орналасқан. Проглотидтер дененің қалған бөлігін (мойыннан кейінгі барлық бөліктерді) құрайды және олар жиынтығында стробилия деп аталады. Проглотидтер жетілгенде, оларда екі репродуктивті мүше дамиды – біреу еркек, біреу әйел. Әрбір проглотид өзін-өзі ұрықтандыру арқылы көбейе алады. Жұмыртқалар көбінесе жұмыртқа пішіндес, ұштары сүйірленген болады. Егер бас пен мойын бір немесе барлық проглотидтерден айырылса, S. erinaceieuropaei жаңа дене бөліктерін қайта жарата алады. Соңында, екінші аралық иесі түпкілікті иесімен желінеді. Бірнеше аптадан кейін S. erinaceieuropaei ересек тасқұртқа айналады және тіршілік циклі жалғасады. Ересек тасқұрттар түпкілікті иелерінде (әдетте иттілер мен мысықтарда) 30 жылға дейін тіршілік ете алады.

Географиялық таралуы

Спирометр паразиті бүкіл әлемде таралған. Адамдар арасындағы көптеген жағдайлар Оңтүстік-Шығыс Азияда тіркелген, алайда Солтүстік Америкада жануарлар арасында да маңызды жағдайлар тіркеледі.

Адамға жұғу

Адамдар бұрын үш жолмен жұқты: 1) шикі немесе жетіксіз пісірілген жыландар, бақалар және басқа да төрт аяқты жануарларды жеу; 2) жұқтырылған копеподтар бар ластанған су ішу; 3) адам терісімен жанасатын шикі жылан немесе бақа етін ем ретінде қолдану (Spirometra личинкаларының теріге еніп, осылайша жұқтыруы дәлелденген). Бұл әдіс Азияның кейбір аймақтарында, ырым-жырымға байланысты емдердің қолданылуына байланысты жиі кездесетін. Тарихи тұрғыдан адамдар личинкалар үшін паратендік иелер ретінде танылған; алайда, ересек S. erinaceieuropaei жұқтыруының алғашқы тіркелген жағдайы 2017 жылы Вьетнамда тіркелді. Осы жағдайда 23 жастағы ер адам қызба, салмақ жоғалту және асқазан дискомфортымен ауруханаға түсті. Оның нәжісінен паразиттік жұмыртқалар табылды, бастапқыда олардың құрттардан екені ойылды. Осыған байланысты науқасқа құртқа қарсы препараттар тағайындалды. Екі күннен кейін науқастың нәжісінде проглоттидтер анықталды. Құрттың түрі морфологиялық және молекулалық әдістер арқылы S. erinaceieuropaei деп анықталды. Науқас толық жазылып, бірнеше күннен кейін ауруханадан шығарылды. Ересек Spirometra әдетте иттің, мысықтың және басқа да етқоректі жануарлардың ішектерін жұқтырады, онда олар көбейеді және жұмыртқаларын нәжіспен шығарады. Адамдар бұл паразитке жұғуға мүмкін болғанымен, жұқтырылған мысық немесе иттің нәжісінен жұқтыра алмайды. Спарагноз – бұл Spirometra личинкаларымен жұқтыру, ол жануарларда эндемикалық, ал адамдарда сирек кездесетін жағдай. Бұл жағдайда әлсіздік, бас ауруы, ұстамалар, мазасыздық, қышыма немесе теріде аномальды сезімдер болуы мүмкін. Адамдарда хирургиялық жолмен алып тастау, сондай-ақ альбендазол сияқты құртқа қарсы препараттармен емдеу ең көп қолданылатын емдеу әдісі болып табылады.

Геномдық

2014 жылы науқастың миынан ізделген S. erinaceieuropaei геномы секвенцияланды және WormBase ParaSite веб-сайтында қолжетімді.