Кіріспе

Бельгияның мәдени және геофизикалық аймағы

Географиялық аймақ

Hesbaye (француз тілінде, ɛsbɛ), немесе Haspengouw (голланд және лимбург тілдерінде) – Бельгияның шығысындағы дәстүрлі мәдени және геофизикалық аймақ. Бұл – құнарлы топырақты үстірт аймақ, ол Мез және Шельда су алаптары арасындағы суайырық болып табылады. Рим дәуірінен бұрыннан қазіргі Бельгия аумағындағы маңызды ауыл шаруашылығы аймақтарының бірі болды және орта ғасырлардан бастап жазбаларда аталады. Ол сол кезде маңызды франк пагусы немесе гау болған, ортағасырлық латын тілінде Хасбания деп белгіленген.

Құрғақ және ылғалды Хесбай

Хесбай көбінесе стратиграфиялық ерекшеліктеріне сүйене отырып екі бөлікке бөлінеді, оның шекарасы Синт-Трюиден, Борглуон және Тонгрен қалалары арқылы, голланд тілінде сөйлейтін Оңтүстік Лимбург аймағынан өтеді. Солтүстік "Ылғалды" Хесбай (голланд тілінде Vochtig Haspengouw, француз тілінде Hesbaye Humide) Тонгриан және Рупелиан сазды топырақтарының бетке жақын қабаттары мен көптеген бұлақтарының арқасында жоғары жер асты суы деңгейіне ие.

Атауы

Латын тіліндегі ең көне құжаттарда пагустың (елдің немесе аумақтың) атауы көбінесе Хасбания болып келген. Ульрих Ноннның осындай жазбалар жинағында көрсетілгендей, бұл әдетте pagus hasbaniensis сияқты сын есім түрінде берілген. Тек шамалы ғана жазбаларда ғана герман тіліндегі гау немесе гуу сөздері қосылған. Верхельст (б. 245 н.45) ортағасырлық латын тіліндегі "гау" жұрнағы бар аз ғана жағдайлардың Тонгерен ескі диакониясының ішінде немесе жанында кездейсоқ емес екенін айтты, ол Хесбайдың тарихи ядросы деп санайды. Сондықтан, ол Hasbania және Haspengouw терминдерінің барлық жазбаларда бірдей мағынаға ие екенін жорамалдауға болмайды, тіпті қазіргі голланд тілінде "gouw" түрі ғана қолданылса, ал қазіргі француз тілінде "gouw" жоқ түрі ғана қолданылады. Латын тілі Бельгия аймағындағы құжаттарда ерте заманауи кезеңге дейін қолданылып келді және кейде әр түрлі жазылулардың арасында Испания мен Португалияны қамтитын географиялық аймақты білдіретін Hispania (немесе осыған ұқсас) сөздері де кездесетіні байқалды.

Тарих

Рим дәуірінде Хаспенгау, Тонгерен қаласын астана еткен Тунгрор цивитасының құнарлы ауыл шаруашылығының негізгі аймағы болды. Солтүстігінде Кампиндегі құмды Токсандрия және оңтүстігінде Кондроз және Арденнің тасты төбелерімен шектесетін. Сали франктарына 4 ғасырда Токсандрияда қоныстануға рұқсат берілді, ал халық саны көп Хаспенгау көбірек римдік мәдениетті сақтап қалды. Бірақ франк билігі көршілес римдіктерге де тарады. 8 ғасырдан бастап Хесбай, Аустразия франк мемлекетіндегі маңызды географиялық бөлік болды. 8 ғасырда, Капетиялықтардың атасы деп есептелетін Роберт, Хасбанияның герцогы немесе графы деп сипатталды, бұл оның өмірінде бұл аймақ үлкен саяси бірлік құрағанын көрсетеді. 741 жылғы құжатта, Дист маңындағы оның жерлері "Хасбаниенси және Мансуаринси" елінде деп көрсетілген. Кейіннен Хасбания, 870 жылғы Мерсен шартында Карл Тоқал мен Людовик Неміс арасындағы аумақтарды бөлісу кезінде айтылды, онда оның сол кезде төрт округке ие екені нақты көрсетілген. Оның нақты шекарасы белгісіз, бірақ ол батысқа қарай Лёвен және Дайл өзендеріне дейін созылған болуы мүмкін. Ежелгі католиктік Хесбай архидиакониясынан белгілі болғандай, ол шығысқа қарай Мёз өзеніне дейін де созылған болуы мүмкін. 10 ғасырда Хесбай пагусының құрамындағы кішірек округтерге Авернас округі (қазіргі Ханнут қаласы оның астанасы болған), өзінің аты Хаспинга болған округ (мумкін, Джекер және Мёз өзендері арасында) және Густе немесе Хуфте деп аталған округ (оның орталығы қазіргі Ланакендегі Хохт қаласында орналасқан болуы мүмкін) кірді. Влиермаал да, мысалы, Хохтта округтың ішінде рөл атқарған болуы мүмкін, өйткені кейінірек ол Лоон округінің соттық қаласы болды. Батыста Бруненгеруз деп аталатын, қысқа ғұмырлы және шағын округ, Лувен/Лёвендегі батыс округтің өсуімен бірге сіңірілді. 11 ғасырдың басында Борглондағы орталығымен Лоон графтығы жазбаларда алғаш рет пайда болды. Лувенмен бірге, оның билігі осы аймақтан тысқары жерлерге тарады, бұл екі округ та тұрақты болды. 1040 жылы император Генрих III Лиеж князь-епискобы Нитардқа бағынышты Хасбания графтығын мойындады. Бұл Хасбания Хесбайдың кішірек графтықтарының бірі болуы мүмкін, бірақ Авернас және Хохт графтықтарынан құрылған маңызды Лоон графтығы оған бағынышты деп есептелді. Кейінірек Луон графтығы Лиеж князьдік епископтығына қосылды. Луонның батысындағы аймақтар Лёвен графтығының күшейіп келе жатқан билігіне көшті. 12 ғасырдың басында Сент-Трюиденнің батысында Дюрас графтығы құрылды.