Кіріспе
Германиядағы 19-шы және 20-шы ғасырдың басындағы типографиялық дау – Антиква-Фрактура дауы 19-шы және 20-шы ғасырдың басындағы Германиядағы типографиялық дау. Еуропаның көптеген елдерінде 15-16 ғасырларда Антиква қаріптерінің пайда болуымен, неміс Фрактурасы сияқты қара әріптердің орны ауыстырылды. Алайда, Германия мен Австрияда баспаның екі стилі 20-шы ғасырдың бірінші жартысына дейін бірге қолданылып келді. Осы кезеңде Германияда екі стиль де идеологиялық мағынаға ие болды, бұл «дұрыс» қаріптің қайсы болуы туралы ұзақ және қызу дау-жанжалдарға әкелді. Ақырында, нацистік партия Фрактураны қолдануды тоқтатып, «қалыпты қаріп» (Normalschrifterlass) пайдасына шешім қабылдағанда Антиква стилінің қаріптері басымдық танытты.
The Antiqua–Fraktur dispute was a typographical dispute in 19th and early 20th century Germany. In most European countries, blackletter typefaces like the German Fraktur were displaced with the creation of the Antiqua typefaces in the 15th and 16th centuries. However, in Germany and Austria, the two styles of printing coexisted until the first half of the 20th century. During that time, both styles gained ideological connotations in Germany, which led to long and heated disputes on what was the "correct" typeface to use. The eventual outcome was that the Antiqua style typefaces prevailed, when the Nazi Party chose to put an end to the use of Fraktur in favor of "normal typeface" (Normalschrifterlass).
Шығу тегі
Тарихи тұрғыдан алғанда, дау осы екі қаріптің көптеген ғылыми мәтіндерде әртүрлі қолданылуынан туындайды. Неміс тілінде жазылған еңбектер үшін Fraktur қаріпі басымдыққа ие болса, латын тіліндегі мәтіндер үшін әдетте Antiqua стиліндегі қаріптер қолданылды. Мұндай жағдай ағылшын-неміс сөздіктерінде де орын алды: ағылшын сөздері Antiqua қаріпімен, ал неміс сөздері Fraktur қаріпімен жазылатын. Бастапқыда бұл тек қана қағида болды.
19 ғасыр
Екі шрифт стиліне қатысты дау алғаш рет 1806 жылы Наполеонның Германияны басып алуы және Киелі Рим империясын таратуынан кейін күрт өршиді, бұл Германия тарихында ұлтшылдардың барлық немістерге ортақ мәдени құндылықтарды анықтауға тырыса бастаған кезеңге алып келді. Мысалы, Гримм ағайындыларының ертегілер жинағы сияқты, неміс ұлттық әдебиетін қасиетті деп мойындау және бірыңғай неміс грамматикасын жасау үшін үлкен күш-жігер жұмсалды. Осы пікірталастар барысында екі стиль де біртіндеп қарама-қарсылыққа ұшырады: Антиква шрифттері «неміс емес» деп есептелді, ал оларды пайдалану «беткейлік», «жеңіл» және «жөнсіз» сипаттарымен байланысты болды. Ал Фратур, өте қараңғы және тығыз жазуымен, тереңдік және ұстамдылық сияқты неміс ерекшеліктерін бейнелейтін болды деп саналды. Романтизм дәуірінде, Орта ғасырлар мақталып, Фратур неміс готикасын көрсетеді деген (тарихи нақтылығы жоқ) түсінікке ие болды. Мысалы, Гетенің анасы ұлына, Антикваның айқын шрифттерін қолдана бастағаннан кейін, тіпті ол таңдаған шрифт стиліне қарамастан, «Құдайға ант етеймін», неміс болып қалуын кеңес берді. Отто фон Бисмарк неміс шрифттерін жақтады. Ол тіпті неміс кітаптарын Антиква шрифтімен жазылғанда сыйлық ретінде қабылдаудан бас тартып, оларды «Deutsche Bücher in lateinischen Buchstaben lese ich nicht!» (Мен латын әріптерімен жазылған неміс кітаптарын оқымаймын!) деген жазумен қайтарып жіберді.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
Соғыстан кейін Германияның кейбір штаттарының мектептерінде Сюттерлин жазуы қосымша жазу ретінде қайтадан оқытылды, бірақ ол латын қаріптерінің қолданысына қарсы тұра алмады. Бүгінде Куррентті оқи алатын адамдардың саны азайғандықтан, көптеген ескі хаттар, күнделіктер және т.б. неміс тілін жақсы білетін ең үлкен ұрпақ өкілдерінен немесе генеалогтар мен тарихшылар сияқты мамандардан басқалар үшін қолжетімсіз болып қалады. Осының салдарынан, көптеген немістер өз ата-аналарының хаттарын, күнделіктерін немесе куәліктерін оқуда қиындық көреді. Дегенмен, Fraktur жазуы кейбір пабтардың таңбаларында, сыра брендтерінде және басқа да жарнама түрлерінде күнделікті өмірде кездеседі, онда ол нақты дереулік пен ескілік сезімін беру үшін қолданылады (ағылшын тіліндегі "ye olde" сөзімен салыстырыңыз). Бірақ, олардың көпшілігі дәстүрлі әріптерден өзгеше болады, атап айтқанда, сөз басында ұзын s (ſ) орнына дөңгелек s-ты жиі қолдану, лигатураларды жіберу және әсіресе k сияқты оқу қиын Fraktur әріптері үшін Antiqua-ға ұқсас әріп формаларын пайдалану. Бүкіл Fraktur шрифтімен басылған кітаптар қазіргі уақытта көбінесе белгілі бір қызығушылықтармен оқылады. Көптеген адамдар қара әріпті түсінуде қиындықтарға тап болғандықтан, неміс тіліндегі классикалық туындылардың ескі басылымдарына қол жеткізу қиын болуы мүмкін. Fraktur сияқты бірнеше ұйымдар Fraktur шрифттерін қолдануды жақтауды жалғастырып, олардың мәдени және тарихи мұрасын, сондай-ақ герман тілдерін басып шығару үшін қолданылғандағы артықшылықтарын атап көрсетеді. Бірақ бұл ұйымдар шағын, сәл сектанттық және Германияда кеңінен танымал емес. АҚШ, Мексика және Орталық Америкадағы Ескі тәртіптегі амиштер, Ескі тәртіптегі меннониттер және Ескі колония меннониттерінің мектептері әлі де Куррент қолжазуын және Fraktur жазуын оқытады. Амиш және меннониттер баспаларында басылған көптеген неміс кітаптары Fraktur жазуын қолданады.