Кіріспе

Александриялық погромдар немесе Александриялық көтерілістер – 38 жылы Египеттегі Рим Александриясында яһудилерге бағытталған шабуылдар.

Калигуланың мүсіндері

Рим императоры Калигуланың Мысыр префекті Аулус Авилий Флакқа сенуіне аз себеп болды. Флак Тиберийге адал болған және Калигуланың анасы Агриппинаға қарсы қастандық жасаған. 38 жылы Калигула Ирод Агриппаны хабарсыз Александрияға жіберді. Филонның сөзіне сәйкес, грек халқы Агриппаны яһудилердің патшасы деп есептеп, оны ұнатпады. Флак грек халқының да, Калигуланың да ықыласын алу үшін императордың мүсіндерін яһуди синагогтарына орнатты, бұл бұрын-соңды болмаған қатыгездік болды.

Синагогадағы бүлік

Филонның айтуынша, Флакс "синагогаларды қиратып, тіпті олардың атын да қалдырмаған". Жауап ретінде Флакс "барлығымызды шетелдіктер және жат адамдар деп жариялап, яһудилерді соғыс тұтқындары ретінде жоюға ниеттенген кез келген адамға рұқсат берген" хабарлама шығарды. Филонның сөзінше, соның салдарынан халық "яһудилерді қаланың төрт жағынан толығымен қуып шығып, барлығын бір ғана шағын бөлігіне тығып тастады, ал жұртшылық олардың қараусыз қалған үйлерін басып алып, тонады, ол тоңды соғыста алғандай бөлісіп алды". Сонымен қатар, Филон олардың жауы "оларды және мыңдаған басқаларды түрлі қиындықтар мен азаптармен, сондай-ақ жаңадан ойлап тапқан қатыгездіктермен өлтірді, себебі кездескен немесе көздеріне түскен яһудиді тастап өлтірді немесе таяқпен ұрды". Филон тіпті "оларды қудалаушылардың ең қатыгездері кейде бүкіл отбасыларды, күйеулерін әйелдерімен, нәрестелерін ата-аналарымен бірге қаланың ортасында өртеп жіберді, ешкімді – ересектерді де, жастарды да, нәрестелердің күшсіздігін де аямады" дейді. Оның айтуынша, кейбір адамдар өлтіруге тартылып, ал "мұны жасағандар, театрлық комедиядағы актерлер сияқты, азап шеккендерді мазақтап еліктеді". Басқа яһудилер айқышқа ілініп өлтірілді. Флакс ақырында биліктен алынып, жер аударылып, соңында өлім жазасына кесілді.

40 жылы болған көтерілістер

40 жылы Александрияда яһудилер мен гректер арасында тәртіпсіздіктер қайтадан жаңғырды. Яһудилер императорды құрметтемегені үшін айыпталды. Яһудилер сазбалшықтан жасалған алтарь орнатылуына ашуланып, оны қиратты, бұл яһудилердің монотеизміне қайшы келетін талап болды. Осы оқиғаға байланысты Филон Калигуланың "яһудилерге ерекше күдікпен қарағанын, оларды оның тілектеріне қарсы шығатын жалғыз адамдардай санағанын" жазды. Филонның осы тақырыптағы еңбектері екі дереккөзде сақталған: In Flaccum ("Флаккқа қарсы" деген мағынада), ол толығымен тәртіпсіздіктерге арналған, және Legatio ad Gaium ("Калигулаға елшілік" деген мағынада), ол кіріспе бөлімінде осы оқиғаға сілтеме жасайды. Ғалымдар бұл мәселе бойынша әртүрлі пікірде: Александриялық яһудилер азаматтығын сақтау үшін күресті ме әлде оны алу мақсатында ма, олар жеке салық төлеуден жалтарды ма әлде оны салуға тырысқандарды тоқтатуға тырысты ма, және олар гректерге немесе египеттіктерге қарсы өздерінің жекелігін қорғады ма.

Терминология

Сандра Гамбетти "[ғалымдар 38 жылғы Александриядағы оқиғаларды тарихтағы алғашқы погром деп жиі атап, оны антисемитизмнің алдын ала жарылуы ретінде түсіндіреді]" дейді. Бірақ, Гамбетти өзінің "38 жылғы Александриядағы тәртіпсіздіктер және яһудилерді қудалау" (2009) кітабында "38 жылғы Александриядағы оқиғаларды қазіргі заманғы яһуди тарихындағы кейінгі оқиғалармен тікелей немесе жанама түрде байланыстыратын кез келген сөздер мен тіркестерден қасақана бас тартады", себебі оның пікірінше, мұндай әрекет "екі тарихи кезеңді салыстырып талқылауды қажет етеді". Мириам Пуччи Бен Зиев бұл сипаттаманы "шатастыратын және әдістемелік тұрғыдан негіссіз" деп санайды.