Кіріспе
Шарлероу шайқасы немесе Самбра шайқасы 1914 жылғы 21 тамызда француздың Бесінші армиясы мен немістің 2-ші және 3-ші армиялары арасында «Шекара шайқасы» барысында болды. Француздар Самбра өзенінен өтуге шабуыл жасауды жоспарлап жатқанда, немістер бірінші болып шабуылдап, француздарды өзеннен кері шегіндірді және Динант маңындағы Мёз өзенінен өтіп, француздың оң қанатын қоршауға жақын келді. Француздар Динанттағы қарсы шабуылдың арқасында және 3-ші армияның оңтүстік-батыс емес, солтүстік-батысқа қарай 2-ші армияға көмек ретінде қайта бағытталуының нәтижесінде құтқарылды.
The Battle of Charleroi or the Battle of the Sambre, was fought on 21 August 1914, by the French Fifth Army and the German 2nd and 3rd armies, during the Battle of the Frontiers. The French were planning an attack across the Sambre River, when the Germans attacked first, forced back the French from the river and nearly cut off the French retreat by crossing the Meuse River around Dinant and getting behind the French right flank. The French were saved by a counter attack at Dinant and the re direction of the 3rd Army to the north west in support of the 2nd Army, rather than south west.
Шайқас
20 тамызға қарай Бесінші армия (генерал Шарль Ланрезак) Самбр өзені бойындағы майданға шоғырлана бастады, оның орталығы Шарлеруа қаласы болды және шығысқа қарай Бельгияның Намюр бекінісіне дейін созылды. Кавалерия корпусы (генерал Андре Сордет) Бесінші армияның сол жақ қанатын және Мон қаласы маңында Британдық экспедициялық корпусының (BEF) шоғырлануын қамтамасыз етті. Француздар әскерді Лотарингияға аударғаннан кейін 15 дивизияға ие болды, ал оларға 2-ші армияның (генерал Карл фон Бюлов) және 3-ші армияның (генерал-полковник Макс фон Хаузен) 18 неміс дивизиясы қарсы тұрды, олар Люксембургтен Мёз өзеніне қарай оңтүстік-батысқа жылжып келе жатқан.
21 тамыз
21-ші күні таңертең француз бас қолбасшысы, Grand Quartier Général (1914–1919) (GQG) басшысы Жозеф Жоффре Ланрезакқа және BEF-ке неміс әскерлерінің батысқа қарай жылжып жатқанын хабарлады. XVII жоспарына сәйкес, оңтүстіктегі Үшінші және Төртінші армиялар тиісінше Арлон және Нойфшатоға қарай қозғалып, содан кейін Бельгиялық Люксембургтегі неміс күштеріне шабуыл жасауға тиіс болды. Бесінші армияға Мёз өзенін Намурға дейін қорғау, ал британдықтарға Монстан солтүстік-шығысқа қарай Сойниге қарай жылжу тапсырылды. Ланрезак Бесінші армияны Самбраға орналастырды және сол күні сағат 12:30-да Жоффреге жасаған әрекеттері туралы хабарлады. Ол білместен, неміс жасақтары Намур мен Шарлеруа арасында оның алғы шебімен қақтығысқан. Ланрезакқа сағат 14:00-де Намурдегі қолбасшы генерал Августин Мишель хабарлады. Сағат 16:00 шамасында GQG Ланрезакқа немістер әлі де батысқа қарай жылжып жатқанын айтты, сондай-ақ өзінің авиациясына неміс әскерлерінің қозғалысын барлауға бұйрық берді және бағыныштыларына «Самбраны кесіп өтіп, Намур және Нивельге қарай шабуылға дайын болу керек» деді. 20:00-де Жоффреге X корпусының майданында болған шағын қақтығыстар туралы хабарлағаннан кейін (19:00-де), Ланрезакқа шабуылды бастаудың тиімді уақытын өзі шешуге еркіндік берілді. Кешке қарай 19-дивизияның алғы шебі Флорифу мен Жемпп-сюр-Самбр арасында неміс шабуылдарын кері қайтарды. Тұтқындардан алынған мәліметтер немістердің күшті күштерінің бар екенін көрсетті. Батысқа қарай Арсимонт, бастапқыда батальонмен, содан кейін 20-дивизиядан келген полкпен күшейтілді, 21:00-ге дейін тасталды, ал ең шығысқа орналасқан бөлімдерге корпус командирі Деффорж I және III корпуспен координацияда Фоссе маңында қорғаныс позицияларын ұйымдастырып, кері шегінуге бұйрық берді. Немістер Самбраны кесіп өтті. III корпусының майданында сағат 15:00 шамасында 5-дивизияның бекіністеріне шабуыл жасалды. Бастапқы сәтсіздіктерге қарамастан, немістер шабуылдарын жалғастырып, Тамин, Розели және Эзода өтіп кетті. Француздың қарсы шабуылы Эзоны қайта басып алды, бірақ немістерді басқа көпір басынан ығыстыруға сәттілік болмады. Сағат 23:00-де корпус командирі Сауре Ланрезакқа 5-дивизияның көпірлерді қайта басып алуға тырысып жатқанын хабарлады.
22 тамыз
Келесі күні таңертең Ланрезак Жоффреге Намюрге жасалған неміс шабуылының қызыл сызықтан өтуін растады. X және III корпустардың іс-қимылдары туралы хабарлаған ол, Төртінші армияның "қанша тезірек болса, соғұрлым жақсы сезінуін" сұрады. Француздың оң жақ қанатында генерал д’Эсперей I корпусының әскерлеріне шабуылға дайындық үшін жылжуға бұйрық берді. Сонымен қатар, ол 51-ші резервтік дивизияның 2-ші дивизияны алмастыруын жеделдетті. Шабуылдық қимылдар Динант және Ансеремме көпірлерінің алдыңғы бөлімдеріне шабуыл жасаған XII Саксон корпусының шабуылымен тоқтатылды. Бұл шабуыл оның әскерін алмастыруға кедергі келтірмегенмен, Эсперей 13:00 шамасында Самбраны күшейте алмайтынын хабарлады. Ланрезак Гиве, Хастиер және Динаннан басқа барлық Моз көпірлерін жарылтуға рұқсат беруді сұрады және 14:15-те рұқсат алды. Неміс әскерлері Бесінші армияның қалған бөлігіне де шабуылдар жасады.
23 тамыз
23 тамызда шайқастар жалғасты, француз күштері Шарлеруа маңындағы орталықтан кері шегіне бастады. 3-армия Муаз өзенін кесіп өтіп, I корпус ұстап тұрған француздың оң қанатын шабуылдады. Бұл шабуыл Бесінші армияның шегіну жолын кесіп тастау қаупін тудырды, бірақ I корпус қарсы шабуыл жасап, неміс әскерінің ілгерілеуін тоқтатты. Намюрдің эвакуациялануы және Арденнен 4-армияның шегінуі туралы хабарлар келіп түскен соң, Ланрезак Бесінші армияға шегінуге бұйрық берді, осылайша олар қоршауға түсіп, француз армиясының қалған бөлігінен оқсып қалмас үшін. Неміс әскері жеңіске жетті.
Талдау
Шарлерой шайқасынан кейінгі Бесінші армияның шегінуі, француз армиясын шешуші жеңілістен сақтап қалды, себебі ол Шлиффен жоспарының көптен күткен қоршауын болдырмады. Сент-Квентин шайқасында тағы бір қорғаныс шайқасынан кейін француздар Парижге шамалы арақашықтықта қалды. 3 қыркүйекте (Үшінші армия қолбасшысы генерал Пьер Руффейден кейін төрт күн өткен соң) Ланрезак Жоффре тарапынан қызметтен босатылып, оның орнына д’Эсперей тағайындалды. Француз фашисі және жазушы Пьер Дрю Ла Рошельдің 1934 жылғы "Шарлерой комедиясы" атты еңбегінде автордың шайқастағы рөлі зерттеледі.
Шығындар
2001 жылы Эрик Дорн Броуз Бесінші армияның 10 000 қаза тапқанын, ал Эдвард Спирс 1999 жылғы «Лиаизас 1914» (1930) басылымында 11 000 неміс Екінші армиясының қаза тапқанын, сондай-ақ 4000 француз әскерін тұтқынға алғанын және 35 қаруды жаулап алғанын тіркеді. 2009 жылы Хольгер Гервиг Үшінші армия Динант шайқасында 4275 қаза тапқанын жазды.