Диккенс әңгімесіндегі «Болашақ Рождество Аруағы»

Кіріспе

Диккенстің «Рождестволық ән» повесінің ойдан туған кейіпкері – болашақ Рождествоның руы. Бұл кейіпкер Чарльз Диккенстің 1843 жылғы «Рождестволық ән» повесінде кездеседі. Рух – ақшаға құмар Ебенезер Скруджге тәубеге келу мүмкіндігін сыйлаған үш рухтың соңғысы. Көзі көрмей кеткен бизнес серігі Джейкоб Марлидің келгенінен кейін Скрудж үш Рождество рухынан түнгі сапарлар қабылдайды, олардың әрқайсысы Скрудж өмірінің әртүрлі кезеңін көрсетеді. Жылқымен жасырылған, қауіпті және үнсіз болашақ Рождество руы Скрудждің соңғы келушісі болып табылады және оған өлімінен кейін көп ұзамай болашақ Рождество күнінің көрінісін көрсетеді. Диккенстің досы және өмірбаяншысы Джон Форстер Диккенстің өзі сенбесе де, «рухтарға құштарлығы» болғанын айтты. Оның «Үй ішіндегі сөздер» және «Жыл бойы» журналдарында жиі рухтар туралы әңгімелер жарияланды, ал романист өзінің алғашқы туындысы «Рождестволық ән» шыққаннан кейін бірнеше жыл бойы жыл сайын рухтар туралы әңгімелер жариялады. Осы повесте Диккенс табиғаттан тыс құбылыстардың болуын Скрудж және оның замандастарының өмір сүрген нақты әлемнің табиғи жалғасы ретінде көрсету арқылы жаңашылдыққа қол жеткізді. Диккенстің Рождество рухтарын өзінің әңгімесінің орталық бөлігіне айналдыруы – Виктория дәуірінің басындағы паранормальдық құбылыстарға деген қызығушылықтың көрінісі. Алдыңғы екі Рождество рухынан айырмашылығы, болашақ Рождество руы Диккенс жас кезінде оқыған готикалық әдебиеттер дәстүрін ұстанады. «Рождестволық әннен» басқа, Диккенс готикалық әдебиеттердің көңіл көншітпейтін атмосферасын және мелодрамасын басқа да туындыларына енгізді, оларды заманауи кезеңге және қалалық ортаға ауыстырды, мысалы «Оливер Твист» (1837–1838), «Қараңғы үй» (1854), «Ұлы үміттер» (1860–1861) және аяқталмаған «Эдвин Друд» (1870). «Рождестволық ән» сияқты, бұл романдар да бір мегаполистегі бай, тәртіпті және өркендеген өркениетті кедейлердің тәртіпсіздіктері мен қатыгездігімен қатар қояды.

Әңгімедегі маңызы

Алдыңғы екі рухтан айырмашылығы, Келе жатқан Рождествоның Жігіті сағаттың бірін соққанда емес, он екінің соңғы соққан сәтінде, сиқырлы уақытта пайда болады. Ол құпиялы және үнсіз кейіп ретінде таныстырылады: "Соғымды шапанға оранған, бетін жапқан салтанатты көрініс, жер бетімен тұман сияқты оған қарай келеді. Скрудж осы үнсіз бейнені соншалықты қорқытты, оның аяқтары дірілдеді, және оған еріп жүруге дайындалғанда, тік тұруға шамасы келмеді". Ол жақындағанда, Скрудж тізе бүгіп, Рухтың қозғалысымен ауадағы қараңғылық пен құпия сезімін сезді. Ол терең қара киімге оралған, басын, бетін, денесін жасырып, тек бір созылған қолы ғана көрінеді. Осы қол болмағанда, оның бейнесін түнгі қараңғылықтан ажырату қиын болар еді. "Қараңғы шапанға" оранған Рух – Өлімнің символы. Бұл қазіргі оқырмандарға Рождестволық рух үшін таңғажайып таңдау болғанымен, Виктория дәуірінде адамдар Рождество күнінде қайтыс болған жақындарын еске алатын, жыл соңында толғанысқа берілетін уақыт еді. Диккенс 1851 жылы "Үй ішіндегі сөздер" журналында жариялаған «Біз өскен сайын Рождество нені білдіреді?» деген мақаласында: «Жылдың барлық күндерінің ішінде, біз Рождество күні сол [Өлілер] қаласына бет бұрамыз және оның үнсіз халқынан біз жақсы көргендерімізді арамызға әкелеміз» деп жазды. Диккенс өзінің «Желтоқсан көрінісі» (1850) әңгімесінде де ұқсас Рождестволық көрініс сипаттаған, ол да баяу және тоқтаусыз, көлеңкелі бет және арбақты көздермен ерекшеленеді. Болашақ сияқты, Келе жатқан Рождествоның Жігіті де белгісіз, құпиялы және үнсіз, ал Скрудж оның хабарынан ең көп қорқады. Рух Скруджге бір нәрсені көрсету немесе одан соң еруді қалағанда белгі береді. Викториандықтар рухтардың болашақты, тіпті адамдардың өлімін көруге қабілетті деп сенді, және осы романшада Келе жатқан Рождествоның Жігіті Скруджге оның өлімін көрсетеді. Рух Скруджге оның болашақ тағдыры тасқа қашалған немесе қабір тасына жазылған емес, қазіргі әрекеттерін өзгерту арқылы өзгертілуі мүмкін екенін түсіндіреді. Рух Скрудждің жағдайына ынталы екені айтылады. Алғаш келгенде, Скрудж рухтан қорқып, ол «бір сәт тоқтады, оның жағдайын байқап, сауығуға уақыт берді». Кейін, Скрудж қабірінде өмірін өзгертуге ант бергенде, рухтың мейірімді қолы дірілдеді. 1840 жылдары Лондонның барлық топтары үшін тиф пен холера қаупі өте жоғары еді, ал Келе жатқан Рождествоның Жігіті – өлімнің сөзсіздігін еске салмағанымен қатар, өлімнен және өлгеннен қорқуды да еске салады, себебі өліммен есеп айырысу келеді, ол мәңгілік сыйлыққа немесе мәңгілік жазаға алып келеді. «Менің таяғым» атты туындысындағы Джейкоб Марлидің руы Скруджге өмірін өзгерте алмаса, оны қандай тағдыр күтіп тұрғанын көрсетті. Рух Скруджге оның өлімі басқаларға ең болмағанда бей-жайлық, ең жаман жағдайда қуаныш сыйлайтынын көрсетеді; Жерде қазына жинағандар осы қазыналардың өлімнен кейін құндылығы жоқ екенін түсінеді. Рухтың белгісіз адамның өліміне байланысты көрсететін жалғыз қайғысы – Кішкентай Тимнің өлімі, екі өлім Скруджке әлі түсініксіз байланыспен байланысқан. Егер қайырымдылық танытпаса, кешірімділікке ие болмаса, Скрудж Марли сияқты тағдырға ұшырайды, ол тізбектермен, ақша жәшіктерімен және кітаптармен ауырланып, жер бетінде маңғылыққа қамалады. Ол Рождествоны қабылдап, оны «жүрегінде құрметтеуі» керек.

Unlike the two previous Spirits who come at the stroke of one, the Ghost of Christmas Yet to Come makes its appearance on the last stroke of twelve, the Witching Hour. It is introduced as an ominous and silent figure: " a solemn Phantom, draped and hooded, coming, like a mist along the ground, towards him Scrooge feared the silent shape so much that his legs trembled beneath him, and he found that he could hardly stand when he prepared to follow it." When it came near him, Scrooge bent down upon his knee; for in the very air through which this Spirit moved, it seemed to scatter gloom and mystery. It was shrouded in a deep black garment, which concealed its head, its face, its form, and left nothing of it visible, save one outstretched hand. But for this, it would have been difficult to detach its figure from the night and separate it from the darkness by which it was surrounded. The Spirit in its "dusky shroud" is a personification of Death. While this may seem an odd choice to modern readers for a Christmas ghost, in the early Victorian era, people would remember their deceased loved ones at Christmastime, which was also a time for reflection at the end of the year. In his article 'What Christmas Is, As We Grow Older' published in Household Words in 1851, Dickens wrote, "Of all days in the year, we will turn our faces to that City [of the Dead] upon Christmas Day, and from its silent hosts bring those we loved, among us." Dickens described a similar Christmas spectre in his story 'A December Vision' (1850), which also had a slow and unwavering persistence and which also had a shaded face and ghostly eyes. Like the future, the Ghost of Christmas Yet to Come is unknown, mysterious, and silent, and Scrooge fears his message most of all. The Spirit points when it wishes Scrooge to look at something or follow. The Victorians believed ghosts had the power to see the future, including people's deaths, and in the novella the Ghost of Christmas Yet to Come reveals to Scrooge his death. The Spirit shows Scrooge that his future fate is not set in stone or written on his gravestone but can be changed – by changing his actions in the present. The ghost is described as being moved by Scrooge's case. When it first arrives, Scrooge is fearful of the ghost that the "spirit paused a moment, as observing his condition, and giving him time to recover." Later, when Scrooges vows to change his ways at his grave, the ghost's kind hand trembles. During the 1840s, the threat of typhus and cholera was very real for everyone, high and low in London, and the Ghost of Christmas Yet to Come is a memento mori, a reminder of the inevitability of death, but also a reminder of the fear of death and dying – because with death comes a reckoning, leading either to eternal reward or to eternal punishment. The ghost of Jacob Marley in Stave I revealed to Scrooge which fate he can expect unless he changes his ways. The Spirit shows Scrooge how his death will bring indifference to others at best and joy at its worst; that those who build up treasures on earth will find that these same treasures have no worth after death. The only sorrow the Spirit can show in connection with the death of the unknown man is the death of Tiny Tim, the two deaths being linked in a way as yet unknown to Scrooge. Without becoming benevolent and charitable and without accepting redemption and salvation, Scrooge will suffer the same fate as Marley, weighed down by chains and cash boxes and ledgers and cursed to walk the Earth. He must accept and "honour Christmas in [his] heart".