Кіріспе

Орта ғасырлық индуист философ және ғалым Гаудапада (санскрит: गौडपाद; шамамен 6-шы ғасыр), сондай-ақ Гаудападачарья (санскрит: गौडपादाचार्य; "Гаудапада мұғалімі") деп те аталады. Оның өмірбаянының толық мәліметтері белгісіз болғанымен, оның идеялары Ади Шанкара сияқты басқаларды шабыттандырды, ол оны Парамагуру (жоғарғы ұстаз) деп атады. Гаудапада Мандүкья Кариканың авторы немесе жинақтаушысы болды. Мәтін төрт тараудан (немесе төрт кітаптан) тұрады, оның ішінде бұл бағалау буддалық әдебиетке, әсіресе Гаудапада карикаларын келтірген Бхававивека, Сантараксита және Камаласила ғалымдарының еңбектеріне негізделген. Мандүкья Упанишады – тек 12 сөйлемнен тұратын, бірақ терең мағынаға ие, ең қысқа Упанишадтардың бірі. Ади Шанкараның заманына дейін Мандүкья Упанишады Шрути деп есептелгенімен, сол дәуірде аса маңызды болмады. Кейінірек ол жоғары құндылыққа ие болды және Упанишадтардың мәнін көрсетеді. Карика, ерекше айта келерлік жайт, арман күйлері, шексіздік және шектеулілік, кеңістік және уақыт, себеп-салдар, ыдырау және жаратылыс туралы рационалды аргументтерді Адвайта доктринасын қолдау үшін ұсынады. Мандүкья Карика – Адвайта Веданта бойынша ең ерте сақталған жүйелі трактат, бірақ ол Адвайта көзқарастарын ұсынатын ең көне еңбек емес, сонымен қатар Шанкарадан бұрынғы осындай оқылымдарды ұсынатын жалғыз еңбек те емес. Хажиме Накамураның сөзіне сүйенсек, Гаудапада Карика Адвайта дәстүрінде ғана емес, индуизмнің Вишиштадвайта және Двайта Веданта мектептерінде де құрметпен қабылданды және жоғары бағаланды. Накамураның айтуынша, Адвайта ғалымдары Гаудападаның мәтінін құнды деп санайды, бірақ оны Шрути деп санамады, ал Адвайта емес мектептердің өкілдері Рамануджа мен Мадвачарья оның бірінші тарауын Шрути деп есептеді.

Үшінші тарау: Дуальділік (Адвайта)

Гаудапада осы тарауды Упасананы сынға алып ашады және бұл Брахман Атманның басталуы мен соңында туылмаған, бірақ қазіргі уақытта туылған деп санайды деп мәлімдейді. Гаудапада Брихадараньяка Упанишад сияқты Упанишадтар өз Атманның (өзінің) басқа жаратылыстардағы Атманмен бірдей және барлық Атман Брахманмен бірдей екенін үйретеді. Кейбір Упанишадтар жеке жан мен Брахманның арасындағы айырмашылықты білдіретінін мойындайды, бірақ бұл мәтіндер бір адам көзге көрінетін жаратылысқа сенгенде көзге көрінетін айырмашылықты (дуалдықты) талқылайды. Шын мәнінде, Гаудапада, жанның жаратылуы Брахманнан емес, өйткені олар бірдей. Біз рухани нұсқауға арналған үзінділерді шатастырмауымыз керек. Карика 3.17-18-ге сәйкес, Гаудапада дуалистердің бұл көзқараспен келіспейтінін мойындайды, бірақ ежелгі мәтіндер дуализмді көріністер тұрғысынан мойындайды, ал «дуализм емес, шын мәнінде ең жоғары шындық», - деп аударады Кармаркар. Карл Поттердің «Карикас» 3.33-36 аудармасына сәйкес, ұғымдық құрылымсыз сана туылмаған, ал бұл сана – Брахман. Бұл түсінік метафора емес, туылған да емес, ол шын. Мұндай сана сөзден, ойдан тыс, қорқынышсыз, тыныш, берік, біркелкі, жарыққа толы. Бұл өзін-өзі танудан, түсінуден, дукхаға (күңкіліс) және сукхаға (құмарлық) берілуден, онда сана сөзбен айтып жеткізуге болмайтын тыныштықта тоқталады. Мәтінде «сапаның салдарынан пайда болады» деген қағида шексіз регреске әкеледі, бұл сендірмейтін. Гаудапада Карика бұдан кейін Аджативада теориясын немесе Буддалардың (буддистердің) пайда болмауын мойындайды. Самкхья тұжырымы сияқты мәтін оны мақтап, үш жағынан қарастырады: біріншіден, пайда болу тегі жоқ тұжырым нәрселердің пайда болу нүктесі де, соңы да белгісіз болған кезде мағыналы, бірақ біз өндірілген нәрсенің кез келген мысалының пайда болу нүктесін білеміз және онда Аджативада тұжырымы сәйкес келмейді; екіншіден, Аджативада тұжырымы дәлелденбеген нәрселердің мысалдарын ұсыну арқылы ойлаудың садхьясама қателігін жасайды. Үшіншіден, 29-41 Карикалар, сансара да, мукти де басталуы да, аяқталуы да жоқ, өйткені егер бір нәрсе туылса, оның аяқталуы болуы керек, ал туылмаған нәрседе аяқталуы жоқ. 45-52 Карикалар тек сананың (Виджняна) ғана шын екенін айтады, оны өртеу алдындағы және күйген кездегі от таяғының мысалымен түсіндіреді және біз сананың күйін құрастырамыз және бұзамыз деп қосады. 53-56-шы карикаларда себеп-салдар, әсер жоқ деп айтылады және сана – жалғыз шын нәрсе деп қайталанады. Барлығы уақытша, еш нәрсе мәңгілік емес және табиғаты бойынша бастауы жоқ, дейді Карика 57-60. Карика 61-81 бұрынғы тараулардың төрт күйі туралы мәтінді қайталайды, бұл уақытшалық және пайда болу туралы тұжырымдарды қайтадан баса көрсетеді. Шын емес нәрсеге берілу құмарлық, қайғы (дуккха) және қорқыныш тудырады, ал ажырасу осындай күйлерден босап, самадхиға әкеледі. Түсінудің үш сатысы бар: Карика 87-89: Лаукика (әдеттегі, бұл объект пен субъекті шын деп танитын), Шуддха лаукика (тазаланған қарапайым, мұнда қабылдау шын, бірақ заттар емес деп саналады) және Локоттара (супрамундана, мұнда заттар да, қабылдау да шын деп танылмайды). 90-100 Карикас Аграянаны (көлік құралы) білімге ұсынады. Мәтінде: «Барлық дхармалар бастамасы жоқ, әртүрлілігі жоқ және тек саналылықтан тұрады» деп жазылған. Дуалдылық ақылсыздарға арналған, ал дуалдылық емес және айырмашылықсыз шындық ақылдыларға арналған және оны түсіну қиын. Төртінші тараудың соңғы Карикалары Карл Поттердің аудармасында былай деп қосты: «Бұл Буддалар түсінген, Будда бізге сана дхармаларға жетпейді деп үйретеді, бірақ Будда сана мен дхарма туралы ештеңе айтпады!»

Буддизммен қарым-қатынасы

Буддалық ілімдердің Гаудападаға тигізген әсері мәселесі күрделі, бірақ "жақындағы авторлардың көпшілігі буддалық ықпалға мойын бұруға дайын көрінеді", алайда Гаудапада буддист емес, ведантист болғанын атап өткен жөн. Гаудапада "тек қана ұсыныс" деген мағына беретін виджняпти-матра, яғни біздің тәжірибелі шындығымыз – сананың туындысы және сананың өзіндік тәжірибесі, сондай-ақ "Абсолюттің" кез келген оң қасиеттерін жоққа шығаратын төрт жақты теріске шығаруды қабылдады. Гаудапада "осы екі ілімді Шанкара одан әрі дамытқан Мандукая Упанишад философиясына енгізді". Осы тұрғыдан алғанда, Сенгаку Майеда "Мадукиакариканың авторы Гаудапада немесе оның ізілдестері болуы мүмкін, ал Шанкараны "жасырын буддист" деп атауға болмайды" деп мәлімдейді және Шанкараны "парамагуруының өте буддалық Мандукиакарикасына упанишадтық рухты қайта енгізіп, оған жаңа өмір сыйлап, Веданта мектебінің бағытын ұстанған және буддалық веданттық дәстүрді қайта ведантизациялаған" деп санайды. Свами Нихилананнда буддалық ықпалды жоққа шығарып, Гаудапада буддалық терминологияны сол кездегі буддалықтың кең таралғандығына байланысты қолданғанын, бірақ ол негізінен Адвайта Ведантин болғанын және Карикадағы Алаташанти Пракарананың соңғы екінші шумағында Гаутама Буддамен келіспегенін айтады. Дасгупта Нихилананнданың буддалық ықпалды жоққа шығаруы дұрыс емес екенін нақты айтады, Сангаракшитаның сөзімен айтқанда, "оның ойлауына буддизмнің тигізген әсерін жоққа шығаруға болмайды".

Адвайта гуру-парампара

Гаудапада – Адвайта Ведантаның негізгі тұлғаларының бірі. Ол дәстүрлі түрде Веда философиясының ең маңызды өкілдерінің бірі – Ади Шанкараға зор әсер еткен деп есептеледі.

Шри Гаудападачарья Мәтх

Шри Гаудападачарья Мата, сондай-ақ Кавале Матта कवळे मठ деп те аталады, Оңтүстік Үндістанның Сарасват брахмандарының ең көне матасы болып табылады. Питадипати, яғни "бас монах" - Шри Гаудападачарья. Раджапур Сарасват брахмандары мен Смартлист Гуд Сарасват брахмандары оның негізгі ізбасарлары болып есептеледі.