Кіріспе

Курусса немесе Курусса (N’ko: ߞߙߎ߬ߛߊ߫) – Гвинеяның солтүстік-шығысында орналасқан қала, Курусса префектурасының орталығы. 2014 жылғы мәлімет бойынша, халқы 39 611 адамды құрайды. Курусса Мали империясы тұсындағы кезеңнен бастап сауда орталығы және өзен порты болып келген. Нигер өзенінің кеме жүзе алатын жоғарғы шегіне жақын орналасқандықтан, қала Гвинея жағалауы мен Батыс Судан және Нигер өзені аңғарының мемлекеттері арасындағы адамдар мен тауарлар ағыны үшін маңызды торапқа айналды. Қала және оның төңірегі Малинке мәдениетінің орталығы болып табылады және Джембе барабан тарту дәстүрімен әйгілі.

Тарих

Курусса Манденнің оңтүстік шекарасын білдірді: Мали империясының Манде өзегі. Куруссаның өзен порты ретіндегі орналасуы оны үлкен көршісі Канкан сияқты аймақтық сауданың тарихи орталығына айналдырды. Аймақтағы жалонке халқының көп бөлігі Фула халқы 13-16 ғасырларда Фута Джалонды жаулап алған кезде батыстан көшіп келді. Империя құлағаннан кейін, оңтүстік Манден конфедерациялары мен мемлекеттері, Курусса төңірегіндегі аймақтар да оның ішінде, өмір сүруін жалғастырды. 17 ғасырда Бамбара империясының Фама Да Монзон Диаррасы Куруссаны өз мемлекетінің оңтүстікке созылған бөлігі етіп белгіледі. 18 ғасырда Фута Джалонның Фула мұсылман имаматы, Тимбоның Аламайы басшылығымен, оңтүстік және батыстан қысым көрсетті, ал өсіп келе жатқан Конг мемлекеті (қазіргі Кот-д'Ивуарда) оңтүстік және шығыста күшті болды. Курусса төңірегіндегі Манде мемлекеті, кейде Хамана, ал кейде Кумара деп аталды, маңызды сауда орталығы және осы күштердің арасындағы шағын аймақтық держава ретінде сақталды.

Отарлаушылық

Қалаға алғаш рет еуропалық саяхатшы ретінде француз зерттеушісі Рене Кайлие келді, ол 1827 жылдың маусымында Дженне және Тимбуктуға саяхаты барысында осы аймақтан өтті. 1830 жылы жарық көрген «Орталық Африка арқылы Тимбуктуға саяхаттар» атты кітабында ол былай деп жазды: Курусса [Курусса] – шағын әдемі ауыл, оны биіктігі оннан он екі футқа дейін, қалыңдығы сегізден он дюймға дейін саз қабырғамен қоршаған. Онда төрт жүзден бес жүзге дейін тұрғын бар. Бұл жердің халқы Диалонке деп аталады, олар көбінесе сенімсіздер. Олар саяхаттамайды, егістіктерін өсірумен айналысады, ал егістіктері өзеннің тасқынымен тыңайтылады. Еуропалықтар келгеннен кейін Курусса Нигер өзені аңғары мен жағалау арасындағы маңызды сауда орталығына айналды, «Лепринц» деп аталатын құрлықтағы сауда жолы Киндия, Тимбо және Курусса арқылы жағалауға дейін созылды. XIX ғасырдың соңында француз әскері солтүстікке қарай аймаққа келді, Кейес, Кита, Мали, Бафулабе және ақырында Бамакода базалар құрды. Француздық экспансияға қарсы Фула Джихад мемлекеті көршілес Дингурайдан шығып, Куруссаны қоршаған Манде мемлекеттерін солтүстік-батысқа қарай, ал Бамбараны солтүстік-шығысқа қарай жаулап алды. Оңтүстікке қарай Самори Туре басқарған Васулу жаулап алу мемлекеті пайда болды, ол Куруссаға, оның көршілеріне және француздарға қарсы жақсы қаруланған әскерін жіберді, ал Фута Джалон мемлекеті аймақты уақыт-уақыт шапты. Француз офицері Аймэ Оливье Фута Джалон имаматын протекторатқа қол қоюға көндіру үшін 1880 жылдары Куруссадан өтті, ал 1890 жылдардың басында Луи Арчинар басқаратын француз әскері Канкан мен Куруссада гарнизондық бекеттер құрды, олар Сигиридегі үлкен бекеттен қолдау алды. 1893-1894 жылдары Комендант Брикэлот Куруссада бекет құрды, себебі ол оңтүстікке қарай Самори күштерімен француздардың күресінің басты бағытында орналасқан. Осы жерден француз әскері Самори бақылауындағы аймақтарға шабуыл жасады, тіпті Британдық Сьерра-Леоне аумағына да шабуыл ұйымдастырды. 1895 жылы, тіпті Саморимен соғыс жалғасып жатқанда, француздар жергілікті жұмысшыларды француз өнеркәсібі үшін жабайы резеңкені анықтау, жинау және дайындау үшін оқыту үшін мектеп ашты. Курусса 20 ғасырдың екінші онжылдығында ең жоғары деңгейге жеткен резеңке жинаудың өңірлік орталығы болды (көбінесе еңбекке салық ретінде салынды). Курусса Канканды да қамтитын Сигури округінің бір бөлігі ретінде басқарылды. Француздар 1890 жылдары Фута-Жаллонды басып алғаннан кейін, осы аймақты Француз Жоғарғы Гвинеясының колониясына қосты, кейін 1959 жылы Гвинея тәуелсіздік алғанға дейін Француз Батыс Африкасының бір бөлігі болды. Колониалдық кезеңде қала Гвинея-Нигер теміржолының құрылысының арқасында Француз Суданынан (қазіргі Мали) келетін тауарлар үшін маңызды транзиттік орталыққа айналды. Бұл теміржол 1910 жылы Куруссада Нигер өзенімен қосылды, содан кейін жаңбырлы маусымда кемемен Бамакоға жетуге болады. Француздар жабайы резеңке жинаумен қатар, өзендерден сырып алынған және жергілікті шағын кеніштерде қазылған алтынды жинауға да ынталандырды. Француздар сондай-ақ жергілікті шаруалардың жер жаңғағы мен мақта өсіруін де қолдауға тырысты. Куруссада француздар орнатқан Рене Огюст Кайлиеге арналған ескерткіш әлі де сақталған.

Қазіргі заманғы тарих

2001 жылы Курусса су тасқынынан ерекше зардап шеккен бірнеше елді мекеннің бірі болды және айналасындағы мыңдаған ішкі көшіп қонған адамдардың орталығына айналды. 2005 жылы Куруссада үкіметке қарсы ірі наразылықтар болды, олар әсіресе Курусса префекті Чарльз Андре Хабаға қатысты, ол жергілікті кен байлықтарынан түскен қаражатты жымқырумен айыпталды. Сол кезде қала Гвинея халқының біріккен оппозициясы (RPG) қозғалысының орталығы екені хабарланды.

Халық саны

Шамамен 10 000-нан астам халқы бар Курусса, өзі жекелеген қала ретінде емес, көбінесе айналасындағы ауыл шаруашылығы өңірі үшін қызмет көрсету және көлік орталығы болып табылады.

Мәдениет

Айналадағы халықтың көпшілігі малинке және джалонке этностарынан шыққан, олар манде тілдеріне жақын тілдерде сөйлейді және мұсылман дінін ұстанады. Курусса және оның айналасындағы аймақ – Хамана Малинке Манде суб-тобының орталығы. "Хамана" – бұл аймақтың атауы, ал малинке – Жоғарғы Нигер аңғарындағы манде тілінде сөйлейтін ең ірі этникалық топ. Сонымен қатар, фула және дюла этникалық топтарының да азшылықтары бар, соңғылары дәстүрлі түрде Курусса сияқты қалаларда сауда қауымдастықтарын құрады. Жазушы және зиялы Камара Лайе (1928–1980) Куруссада өсті, ал оның "L'Enfant noir" ("Қара бала") атты естеліктері оның қаладағы жастық шағына толы. Курусса және оның маңындағы қалалар Хамананың колонияға дейінгі манде салтанатты билігін сақтап келеді, ал қазіргі билеуші – Курусса королі Саён Кейта I. Курусса Мандинго мәдени орны Гбереду/Хаманадан оңтүстік-батысқа қарай 50 шақырым қашықтықта орналасқан.

Дәстүрлі музыка

Хамана Малинке халқы ерекше музыкалық дәстүрлерімен, әсіресе көп дауысты Джембе барабан тарту дәстүрлерімен кеңінен танымал. Фамоду Конате, Дауда Курума және Секу Конате сияқты бірнеше белгілі барабан шеберлері осы қаладан шыққан. Куруссадағы Джембе топтары бас дунунба барабаны мен ұзын кенкен қоңырауын қолдануымен ерекшеленеді.

Көлік

Нигер өзенінің қаналының жоғарғы шегіне жақын орналасқан Курусса маңызды көлік және сауда орталығы болып табылады. Гвинея темір жолы осы қалада Нигер өзенін кесіп өтеді, мұнда өзен порты да бар. Қала Гвинеяның N1 тас жолының торабында орналасқан, бұл Конакри, Канкан және (N7 және N32 арқылы) көршілес Мали арасындағы маңызды көлік маршруты болып табылады. Нигер – Конакри темір жолының метрлік рельстік жолы Гвинея астанасына дейін 588 км, ал Куруссадан Канканға дейін 74 шақырымға созылады. Ол француздар африкалық еңбекшілерді пайдалана отырып, 20-шы ғасырдың басында салынған.

Ауыл шаруашылығы

Курусса аймағындағы саванналық климат тұрмыстық және тауарлық егін шаруашылығының кең дамуына мүмкіндік береді, күріш, жер жаңғағы, пияз және сатуға арналған тары өндіріледі. Бұдан бөлек, жергілікті тұрғындар мен жартылай көшпелі фула халқының ірі масштабты мақта шаруашылығымен және мал шаруашылығымен айналысуына жағдай жасайды, олардың ең ірі жергілікті орталығы жақын орналасқан Фута-Джаллон таулы аймағында орналасқан.

Тау-кен өндірісі

Негізгі тау-кен компаниялары қаланың жанындағы үкімет берген алтын өндіруге арналған концессияларда үздіксіз барлау бұрғылау жұмыстарын жүргізіп жатыр. Құруса аймағы шағын алтын кен өндіру орталығы ретінде ұзақ тарихқа ие, ол "шеберлікпен кен өндіру" деп аталады. Жақында осы шағын алтын кен орындарындағы жұмыс жағдайлары, төлемдер және бала еңбегінің кең таралған қолданылуы, сондай-ақ Құрусада орналасқан көптеген делдалдардың алтынды сатып алу және тасымалдау әдісіне қатысты сын айтылды. Құрусадан жиналған алтын Бамако, Конакридегі ірі сауда үйлеріне, ал соңында Еуропадағы қорыту зауыттарына сатылады – мұның бәрі дерлік ешқандай реттеу немесе бақылаусыз жүзеге асырылады. 2007 жылдан бері Құруса аймағында ірі көлемде титан өндіру ұсынылып келеді, оның ішінде өзендер мен ағындардан ауыр минералды құмдарды қазу және құрғақ шұңқырлы кендерді пайдалану жобалары қарастырылуда.