Кіріспе

"Сұш" – француз-британ жазушысы Джордж Лангеланның ғылыми-фантастикалық қорқыныш әңгімесі. Бұл әңгіме 1957 жылғы маусым айында "Плейбой" журналында жарияланды. Ол "SF Жылдың ең үздік ғылыми фантастикасы мен фантастикасы" және "Делл" басылымының бірінші нұсқасы B119, 1958 жылы жарық көрді. Алғаш рет 1958 жылы, содан кейін 1986 жылы экранға түсірілді. Говард Шордың осы аттас операсының тұңғыш қойылымы 2008 жылы Париждегі Шатель театрында болды. "Сұш" әңгімесі Лангеланның "Уақыттан тыс" (1964) әңгімелер жинағына енген.

Сюжет

Бұл оқиға Франсуа Деламбрді телефонның қоңырауынан оятып, түнгі уақытта басталады. Телефонның екінші жағында оның қайын қарындасы Хелен, ол оған өзінің бауырын өлтіргенін және полицияға хабарласу керектігін айтады. Ол солай істейді және олар отбасылық зауытта ағасының қираған сүйегін табады, оның басы мен қолы гидравликалық машина пресімен ұнтақталған. Хелен тергеу барысында таңқаларлықтай тыныш болып көрінеді, бір сұрақтан басқа барлық сұрақтарға жауап беруге дайын: ол оны өлтіру себебін айтпайды. Ақырында ол психикалық ауруханаға жіберіледі, ал Франсуаға ағасының жас ұлы Анриді күтіп алуға мүмкіндік беріледі. Франсуа оған жиі барады, бірақ ол ешқашан оның сұрағына жауап бермейді. Бір күні Анри үйдегі құстың қанша өмір сүретінін сұрайды да, анасы ұстағысы келген ақ бас құсты көргенін айтады. Франсуа бұл кісі өлтірудің сырын білуі мүмкін екенін түсінеді, ол Анридің таңғажайып бір ұшқанды көргенін айтады, ал Хелен қатты ашуланады. Франсуа полицияға барып, оған жәндік туралы ақпаратты береді, егер ол оған білгісі келетінін айтпаса. Ол қыздың жауабын қабыл алып, келесі күні қайтадан келіп, түсіндірмесін сұрайды. Келесі күні ол оған қолжазбаны береді, ал сол түні ол оны оқиды. Оның ағасы Андре Деламбр ғалым-зерттеуші еді, ол таңғаларлық жаңалық жасады. Андре дезинтегратор-реинтегратор деп атаған машиналарды пайдаланып, материяны бір жерден екінші жерге бірден жылжыта алды. Оның жертөлесінде екі осындай машинасы бар еді, біреуі хабар таратушы, екіншісі қабылдағыш ретінде пайдаланылды. Эленнің қолжазбасында Андре алғашқыда бірнеше сәтсіздікке тап болғаны, оның ішінде қабылдаушы кабинасына қайта қосылған "Made in Japan" деген сөздері бар күлше жіберген тәжірибе бар екені айтылған. Ол сонымен қатар отбасылық мысықты жұқтыруға тырысты, ол мүлдем ыдырап кетті, бірақ кейін қайта пайда болмады. Алайда ақырында ол қателіктерін түзетіп, бұл өнертабыстың жақсы жұмыс істейтінін байқады. Бір күні Андре өз бетінше тәжірибе жасады. Ол өзімен бірге бір үй шыбығының да хабар таратушы модульге кіргенін білмеді, ал қабылдағыштан шыққанда оның басы мен қолы жәндіктің басы мен қолымен ауыстырылды. Андре Хеленге өзінің жалғыз құтқарылу үміті - оның басын толық ақ деп танытатын ұш табуы, сондықтан ол жоғалған атомдарын қайтарып алу үмітімен онымен қайтадан байланыса алады. Үйді іздеу нәтижесіз болып шығады, ал үмітсіздіктен, Хелен өзгерудің кері бұрылуы мүмкін деген үмітте тағы да қайтадан іздеуді сұрайды. Ол бұл әрекеттің нәтижелі болатынына сенбей, бірақ оны көңіл көтереді, ол келіседі және жүзеге асырады. Ол қораптан шыққанда, бас жамылғысы құлап түседі. Елена айқайлайды. Оның апаты оның бас және қолын бір ұшпен ауыстырды, және бұл соңғы эксперимент жоғалған мысықтың бөліктерімен араласты. Енді ол барлық үміттен тыс өзгергенін түсінген Андре ұяшықтар мен зертханадағы барлық жұмысты жояды және өзін-өзі өлтірудің жолын ойлап тапты, сонымен бірге әлемнен не болғанын жасырды. Ол Хеленге гидравликалық престің қалай жұмыс істейтінін көрсетіп, өзі оның астына түседі. Оның соңғы тілегін орындап, Хелен баспаны түсіру үшін батырманы басып, күйеуін өлтіреді. Франсуа келесі күні Хеленмен кездесуге барады, бірақ оған жан тебірентерлік хабар келеді. Ол естеліктерін қабылдай алмай, түнде цианидпен суицид жасады. Сол күні кешке Франсуа осы істі жүргізетін инспектор Шарасты үйіне түскі асқа шақырады. Тамақ ішіп болған соң, Франсуа оған Хеленнің қолжазбасын оқуға рұқсат береді. Оны оқығаннан кейін, Шарас Хеленнің есі дұрыс емес екенін айтады және екеуі де "иялауды" жоюға шешім қабылдайды. Бірақ оқиғаның соңында Франсуа Шараға сол күні ертерек бір ұш құртқанын және оны ағасының қабірінің қасына көміп қойғанын айтады. Бұл ақ баслы бір құс еді.

Қабылдау

Юнгтік талдаушы Мари Луиза фон Франц бұл оқиғаны психологиялық типтер теориясының бір аспектісі – «Төменгі функция» тақырыбындағы лекцияларында талқылайды. Ол оны «көпшілікке көрінбейтін интуицияның мысалы» деп сипаттап, «төменгі функцияның қандай жирендіретін формаға және үмітсіз құңқұлаққа алып келуі мүмкін екенін көрсетеді». Сюжетті қысқаша баяндағаннан кейін («Мен оқиғаның көптеген жирендіретін және бұзық детальдарын айтпадым, олар зор ықыласпен баяндалған»), ол былай дейді: «Онда төменгі интуиция сезімдік туындыда қалай қалыптасатынын көресіз. Оқиғаны сезімге бейім автор жазғандықтан, ол толыққанды нақты сезім ретінде жасырылады. Шыбын – төменгі интуицияны білдіреді, ол саналы жекелікпен араласып кетеді. Шыбын – зұлым жәндік. Жалпы алғанда, шыбындар жағымсыз, мазасыз ойлар мен қиялдарды білдіреді, олардан құтылу мүмкін емес. Осы оқиғада ғалым адам өлтіру мен ақылсыздыққа қатысты идеяның құрбаны болады. Оқиғаның соңында полиция комиссары автормен сөйлесіп, әйелдің ақылы тоқыраған екенін айтады. Ол – жалпы халықтың салауатты ақылының өкілі, соңында жазушы осы тұжырымды қабылдап, мұның бәрі ақылсыздық екенін мойындайды. Егер жазушы өзінің төменгі функциясының тұрақтылығын орнатып, оны экстравертті сезімнен босатқанда, шынымен таза және әдемі оқиға туар еді. Эдгар Аллан По және Гюстав Мейринк сияқты нағыз қиялдарда интуиция өздігінен қалыптасады. Бұл қиялдар жоғары символдық және оларды символдық тұрғыдан түсіндіруге болады. Бірақ сезімге бейім адам әрқашан өзінің интуициясын қандай да бір жолмен нақтылауға тырысады.»

Әр түрлі

Fly Looney Tunes қысқаметражды фильмі "The Night of the Living Duck" ("Тірі үйрек түні") фильмінде пайда болады. Ол Даффи Дактың түсінде, түнгі клубтағы монстрлердің арасында көрінеді. Hanna-Barbera мультсериалы "Gravedale High" ("Греведейл орта мектебі") кейіпкері Басби Fly-ға негізделген. Fly "Hotel Transylvania" ("Трансильвания қонақ үйі") және "Hotel Transylvania 2" ("Трансильвания қонақ үйі 2") фильмдерінде Крис Парнелл дауысымен пайда болады. Ол "Трансильвания қонақ үйінің" фитнес-координаторы болып жұмыс істейді. Фильмде жиі кездесетін әзіл – Fly қолдарына түкіріп, оларды ысқылайды, ал жаттығуларын орындаушыларға солай істемеуге кеңес береді. Lego Minifigures 14-сериясында Fly-ға негізделген Fly Monster бар. "The Simpsons" ("Симпсондар") анимациялық сериалының "Treehouse of Horror VIII" ("Үрей үйі VIII") эпизодында Барттың шыбыққа айналуы Fly-дың пародиязы болып табылады. "Teenage Mutant Ninja Turtles" ("Жас өрмелеші тасбақалар") франшизасында Бакстер Стокман шыбыққа ұқсас мутантқа айналды. Бұл 1987 және 2012 жылғы нұсқаларында болды. "Super Robot Monkey Team Hyper Force Go!" ("Супер робот маймылдар тобы Hyper Force Go!") эпизоды "Chiro versus Chiro" ("Чироға қарсы Чиро") эпизодында Fly-ға ұқсайтын Чироның клоны болды. Бұл әңгіме Playboy журналының "Жылдың үздік фантастикасы" сыйлығын алды және "Жылдың ең үздік ғылыми фантастикасы" жинағына енгізілді.