Кіріспе
Қытай суретшісі Муки немесе Мукси (; жапонша: Моккей; 1210?–1269? ), сонымен қатар Фачан деп те белгілі, 13 ғасырда, Оңтүстік Сун әулетінің (1127–1279) соңында өмір сүрген қытайлық Чан буддалық монахы және суретші болған. Бүгінде ол тарихтағы ең ұлы Чан суретшілерінің бірі саналады. Оның сиямен салған суреттері, мысалы, Дайтокудзи триптихы және Алты шабал, Чан суреттерінің ең маңыздыларының қатарында қарастырылады. Мукидің сурет салу стилі кейінгі кезеңдердегі суретшілерге, әсіресе Жапониядағы монах суретшілерге терең әсер еткен. Қытай деректеріне сәйкес, Мукидің тегі Ли болған деп есептеледі. "Муки" – оның суретшілік псевдонімі, ал "Фачан" – монастырь жүйесіндегі шын аты.
Muqi or Muxi (; Japanese: Mokkei; 1210?–1269? ), also known as Fachang , was a Chinese Chan Buddhist monk and painter who lived in the 13th century, around the end of the Southern Song dynasty (1127–1279). Today, he is considered to be one of the greatest Chan painters in history. His ink paintings, such as the Daitokuji triptych and Six Persimmons are regarded as essential Chan paintings. Muqi's style of painting has also profoundly impacted painters from later periods to follow, especially monk painters in Japan. According to Chinese secondary sources, Muqi's surname was thought to be Li. "Muqi" was his art name, and "Fachang" was, in fact, his formal name in the monastery system.
Өмірбаян
Муки 13 ғасырдың басында, шамамен 1200-1210 жылдары, Қытайдағы Оңтүстік Сун әулетінің соңында дүниеге келген. Доктор Аарон Рионың айтуынша, Мукидің өмірге қатысты нақты мәліметтері көбінесе белгісіз. Алайда, ғалым Мукидің бастапқыда Сичуань провинциясы, Қытайдан екенін мәлімдеді. Бұл факт оның «Шу [Сичуань] монахы Фачаң, құрметпен жасады» (蜀僧法常瑾制) деген қолтаңбасынан белгілі, бұл оның ең танымал картиналарының бірі – Гуаньинь, Кран және Гиббонс суретінде жазылған. Сонымен қатар, Муки Сичуаньнан шыққан құрметті Чан шебері Вучжун Шифанның (1177–1249) шәкірті екені анықталды. Оның оқуы Сычуаньдағы Циньчжэн тауындағы ғибадатханада басталған. Сычуаньдағы монастырда монах ретінде өмірін бастаған Муки кейіннен Оңтүстік Сун әулетінің астанасы Ханчжоу қаласына көшіп келді. Ол монастырь шараларына, соның ішінде Батыс көл маңындағы Лю Тонг (六桐) монастырының реформасына белсенді қатысты. Муки көбінесе Лиутонг ғибадатханасымен байланысты болғанымен, Мукидің бір кезде тұрған нақты монастырына қолдау көрсететін бастапқы деректер табылмады. Дегенмен, Мукидің естелік суреті Лиутонг ғибадатханасы орналасқан және гүлденген Чансян көшесіне қойылды. Монахтың естелік суретін оның ең жақын байланыста болған ғибадатханасында сақтау дәстүріне сәйкес, Лиутонг ғибадатханасы Мукимен тығыз байланысты болды. Мукинің қайтыс болған күні белгісіз, бірақ ол 1264-1294 жылдар аралығындағы Жиюань дәуірінде қайтыс болған деп есептеледі.
Мукиге берілген суреттер
Мукиге жатқызылатын маңызды туындылар төмендегідей тізімделген: қазіргі уақытта Киотодағы Дайтокудзиде Гуанинь, Кран және Гиббондар, Барыс, Аждаһа және жиі көшірілген Алты Персик триптихтері сақталуда. Мукиге немесе "Муки стилінде" салынған деп есептелетін басқа туындыларға түрлі табиғатты бейнелейтін суреттер жатады, мысалы, Сяо және Сянның сегіз көрінісі пейзаждық суреті және Сейкадо мұражайындағы Луохан суреті.
Гуанин, Кран және Гиббонс үштігі
Мукидің Киотодағы Дайтокудзидегі Гуанинь, Кран және Гиббонс триптихін Мукидің ең танымал туындыларының бірі деп есептейді. Ақ шапанды Гуанинь үш бұрышты перспективадан триптихтің орталық бөлігі ретінде бейнеленген. Қиыршық тасқа сүйеніп отырған Гуаниньдің қол-аяқтары шапанның еркін бүктеліп түскен жамылғыларымен жабылған. Ол Бодхисаттва екенін көрсету үшін әсем безенділген бас киім мен әшекейлер тағынған. Шыршық бұтағының бір тармағы оның сол жағына қойылған. Мукидің «ақ шапанды Гуанинь» бейнесі Гуаниньнің ай астындағы су жағасында отырған ерекше сәтін де көрсетеді. Суреттің төменгі сол жақ бұрышына Мукидің «Шу [Сичуань] монах Фашаңның құрметпен салған» деген қолтаңбасы және «Муки» мөрі қойылған. Триптихтің сол жағындағы суретте кран денесін оңға қарай иіп, жылдам қадаммен, басын көтеріп, мойнын созып, кең жаңғақтысын ашып тұр. Гуанинь суретінің екінші жағында Гиббон суреті орналасқан. Аналық гиббон құрғаған ағаш бұтағында отырып, оң қолымен шағын гиббонды ұстап, сол қолымен бұтақты қысып тұр. Үш суреттің Қытайдан Жапонияға қандай уақытта жеткізілгені туралы нақты мәліметтер сақталмаған. Үш өнер туындысы алғаш рет 1466 жылы Инрюкен павильонындағы оқиғалар мен шаралардың күнделікті жазбасы – «Инрюкен Ничироку» (蔭涼轩日録) кітабында триптих ретінде айтылған. Кейін, 16 ғасырда Тайген Сошин бұл суреттерді Дайтокудзиге сыйға тартқан. Олардың Мукидің бір жинағы ретінде салынғаны Гуаньинь суретіне Учжун жазған өлеңнен көрінеді. Бірақ, өлеңнің төртінші шумағынан басқа, онда Гуанинь мен гиббондар ғана есімдері аталған. Сондықтан ғалымдардың пікірінше, Вучжунның өлеңі үш сурет триптих ретінде жасалған деген теорияны күдік тудырады. Нэнси Вэй атап өткендей, Гуанинь суреті қалған екеуіне қарағанда көп зақымданғандықтан, бұл үш жұмыс әртүрлі уақыттарда жасалған болуы мүмкін. Дегенмен, өнер тарихшысы Фукуи үш суреттегі ортаның ұқсастығын көрсетіп, олардың бастапқыда триптих ретінде жасалғандығын растайтын дәлел бола алатынын айтты.
Алты құс
"Алты персимон" Мукидің тағы бір маңызды туындысы ретінде қарастырылады. Сурет туралы мәліметтер, 1606 жылы Момояма дәуірінде Дайтокудзидің Рёко-ин кіші ғибадатханасына, ғибадатхананың құрылысымен байланысты сыйлық ретінде тапсырылғанға дейін сирек кездеседі. Рёко-инде шай ішу рәсімдері жиі өткізілгендіктен, сурет осы шаралармен тығыз байланысты болды. 20-ғасырда "Алты персимон" суреті кітап мұқабалары мен қабырғаға ілінетін плакаттар түрінде жиі жарияланды. Осы аралықта "Алты персимон" және басқа да дзен буддизмі суреттері Батысқа дзенге деген қызығушылықты әкелді. Чан философиясының мәнін бейнелейтін Чан өнерінің шедеврі саналған "Алты персимон" Батыстағы көптеген ғалымдар тарапынан зерттелді. Қытай және жапон поэзиясын ағылшын тіліне аударуға үлес қосқан ағылшын шығыстанушысы және синологы Артур Уэй бұл суретті "күшті құмарлықтың керемет тыныштыққа айналуы" деп сипаттады. Оның туындылары Чан суреттерінің ең көркем үлгілерінің бірі саналады, ал оның танымал "Алты персимоны" – "Чан өнерінің ең таза көрінісі" деп есептеледі. Дегенмен, Муки Қытайдың Сун әулеті кезінде назардан тыс қалды және келесі Юань әулеті кезінде көбінесе жағымсыз пікірлерге ие болды. Мукидің суреттері Сун дәуірінің "табиғатқа жақындығын" көрнекті түрде бейнеледі, бұл Юань дәуірінде (1271–1368) Жао Мэнфу бастаған классицизмге қайта оралуға қарсы болды. Мукидің стилі Юань дәуірінің сыншылары, мысалы, Ся Вэньюань, оны "дөңгелек, әдемі емес және жалпылама" деп сынап, "монастырларда көрсетуге жарамайды" деп мәлімдеді.
Диссертациялар
Рио, Аарон М. 2015 жыл. Ортағасырлық Камакурадағы сиямен салынған сурет. ProQuest Диссертациялар баспасы. Вей, Нэнси. 1974 жыл. Му-чи және Дзен суреті. Чикаго университеті. У, Сяожин. 2011 жыл. Форма мен мағынаның метаморфозы: Муромачи Жапониясындағы сиямен салынған құс және гүл суреттері. ProQuest диссертациялары.