Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Словения ақыны Иосип Мурн, Александров псевдонімімен де белгілі (4 наурыз 1879 – 18 маусым 1901) – словен символизмі ақыны. Иван Канкар, Отон Жупанчич және Драготин Кеттемен бірге, ол словен әдебиетіндегі модернизмнің бастаушыларының бірі саналды. Франс Прешерен мен Эдвард Кочбектен кейін Мурн, соңғы екі ғасырдағы ең ықпалды словен ақыны болды.
Slovenian poet
Josip Murn, also known under the pseudonym Aleksandrov (4 March 1879 – 18 June 1901) was a Slovene symbolist poet. Together with Ivan Cankar, Oton Župančič, and Dragotin Kette, he was regarded as one of the beginners of modernism in Slovene literature. After France Prešeren and Edvard Kocbek, Murn was probably the most influential Slovene poet of the last two centuries.
Өмір
Мурн Люблянаның дәл ортасындағы кондоминиумда кедей әйел Мария Мурнның заңсыз ұлы ретінде дүниеге келді және Йозеф деп шомылдырылды. Оның анасы ол дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай Триестке көшіп, оны Любляна маңындағы туыстарына тәрбиеге берді. Жасөспірім шағында ол жергілікті гимназияға оқуға түсті, онда Иван Канкар, Драготин Кетте және Отон Жупанчич сияқты басқа жас словен сауатты адамдарымен танысты. Олар еуропалық поэзияның жаңа бағыттарын, әсіресе словен модернасын – натурализм, импрессионизм, декаданс және символизм идеяларын біріктіретін ұлттық әдеби ағымды зерттеді. Ол дарынды, ұялшақ, бірақ өзіне сенімді оқушы болды. Ол өте ерте жасынан өлең жазуды бастады және көп ұзамай жоғары деңгейге жетті. Оның талантын жоғары қоғамдағы Франья Тавчар, ұлттық-либерал саясаткер және жазушы Иван Тавчардың ықпалды әйелі байқады және оған Вена университетінде оқуға стипендия ұйымдастырды. 1898 жылы ол Венаға көшіп, бір жылды әдеби кафелерді аралап, өнер көрмелеріне қатыстырумен өткізді. Веналық сецессияның күшті ықпалымен ол «Fin de siècle» деген ортақ атаумен өлеңдер сериясын жазды, онда ол мегаполистегі өмір туралы әсерлерін жеткізді. 1899 жылы ол үйіне оралып, Словения аймақтарын аралап саяхаттады. Ол бірнеше ай Жоғарғы Карниолада өткізді, онда шаруалардың өмір салтын байқады. Ол өз символистік поэзиясына шаруа мотивтерін енгізе бастады. Ол словендік қана емес, сонымен қатар ирланд, шотланд, словак және латыш халықтық мотивтерінен де элементтер алды. Кейін ол Австриялық жағалауға сапар шегіп, Триесттегі анасын көріп, Градода қысқа уақыт тұрды, содан кейін Випава аңғарында қоныстанды. Сонда ол славян шаруаларының ежелгі тілінен еске түсіретін Александров псевдонімін қабылдап, одан да қарапайым және импрессионистік поэтикалық өрнекке көшті. 1901 жылы ол Люблянаға қоныс аударды, Любляница өзенінің жағасындағы (Кукарна деп аталатын тасталған қант фабрикасы) шалап бөлмені жалға алды. Ол 22 жасында туберкулезден қайтыс болды, екі жыл бұрын осы төсекте қайтыс болған досы Драготин Кетте сияқты. Ол Жале зиратында, Драготин Кетте, Иван Канкар және Отон Жупанчич қабірлерінің жанында, «Словен модернизмінің ескерткіші» (Spomenik slovenske moderne) деп белгілі бір жерде жерленген.
Murn was born in a condominium in the very center of Ljubljana as an illegitimate son to a poor woman, Maria Murn, and baptized Josef. His mother moved to Trieste soon after his birth, leaving him in foster care to some relatives from the suburbs of Ljubljana. As a teenager, he enrolled in the local high school, where he came in contact with other young Slovene literates, such as Ivan Cankar, Dragotin Kette, and Oton Župančič, who experimented in new trends of European poetry, in particular Slovene Moderna, a national literary trend that combined Naturalism, Impressionism, Decadence and Symbolist ideas. He was a gifted student, shy, but also very self confident. He started writing poetry at a very young age and soon achieved a very high level of quality. His talent was spotted by a high class society woman Franja Tavčar, the influential wife of the national liberal politician and author Ivan Tavčar, who arranged for him a scholarship to study at the University of Vienna. In 1898 he moved to Vienna, spending there a year mostly visiting literary cafés and art exhibitions. Strongly influenced by the Viennese Secession, he wrote a series of poems with the common title Fin de siècle, in which he delivered his impressions on the life in the metropolis. In 1899, he moved back home and started traveling around the Slovene Lands. He spent several months in Upper Carniola, when he observed the peasant life style. He began to incorporate peasant motifs in his symbolist poetry. He took elements not only from Slovene, but also from Irish, Scottish, Slovak, and Latvian folk motifs. He later traveled to the Austrian Littoral, visiting his mother in Trieste and living briefly in Grado before settling in the Vipava Valley for some time. There, he decided to adopt the pseudonym Aleksandrov, reminiscent of Slavic peasant archaism, and moved to an even more simple and impressionist poetic expression. He settled in Ljubljana in 1901, renting a small room in a slum building on the banks of the river Ljubljanica (an abandoned sugar factory, known as Cukrarna). He died there at the age of 22 from tuberculosis, on the same bed as his friend Dragotin Kette just two years before. He is buried in the Žale cemetery, next to the tombs of Dragotin Kette, Ivan Cankar and Oton Župančič, in what is known as the "monument of Slovene modernism" (Spomenik slovenske moderne).
Қабылдау
Мурн замандас сыншылар тарапынан көбінесе назардан тыс қалды. XIX ғасыр словен поэзиясының көрнекті өкілі Антон Аскерц оны декаденттік деп санады. Тіпті оның ең жақын әріптестері, атап айтқанда Канкар мен Жупанчич, оның поэзиялық ізденісіне жағымсыз қарады, оны тым символистік, абстрактілі, "қансыз", "жансыз" деп есептеді. Ол Венада болған кезінде, өлеңдері "Ljubljanski zvon" сияқты белгілі әдеби журналдарда жарияланғанда, біршама танымалдыққа қол жеткізді, бірақ оның поэзиясындағы кейінгі өзгерістер көпшілік тарапынан жылы қабылданбады. Оның аты оның қайтысынан кейін ғана кеңінен танылды. Әдеби сыншы Иван Приятель 1903 жылы оның жинақталған өлеңдерінің жинағын және Мурн мен Приятельдің өзінің әдеби сыншы ретінде танылуына септігін тигізген мақаласын бірге жариялады. Приятельдің мақаласы Отон Жупанчичтің Мурн поэзиясына деген көзқарасын өзгертуге әсер етті; марқұм досына құрмет ретінде Жупанчич "Иосип Мурнның руына (Александров)" ("Manom Josipa Murna Aleksandra") деген өлең жазды. Онжылдықтың соңына қарай Мурн словен әдебиетінің қатарында берік орналасып, интимизмге және келешек ұрпақ ақындарға, әсіресе Алойз Градникке, Сречко Косовелге, Миран Ярцқа, Франс Балантичке, Эдвард Коцбекке, Дане Зайцқа, Нико Графеноверге және Жоже Снойға зор ықпал етті. Сной Мурн поэзиясын терең зерттеді.
Murn remained mostly unacknowledged by contemporary critics. The doyen of 19th century Slovene poetry, Anton Aškerc rejected him as a decadent. Even some of his closest colleagues, namely Cankar and Župančič, did not look favorably on his poetic endeavor, regarding it as too symbolist, abstract, "anemic," and "non lively." He did gain some recognition during his Vienna period, when his poems were published in established literary magazines such as Ljubljanski zvon, but the later developments in his poetry did not receive a positive response by the public. His fame came soon after his death. The literary critic, Ivan Prijatelj, edited a volume of his collected poems in 1903, jointly with a brilliant essay which gained recognition both to Murn and to Prijatelj himself as a literary critic. Prijatelj's essay also influenced Oton Župančič to change his opinion on Murn's poetry; as an homage to his late friend, Župančič wrote the poem "Manom Josipa Murna Aleksandra" (To the Manes of Josip Murn, a. k. a. Aleksandrov). By the end of the decade, Murn was already firmly established in the Slovene literary canon, and considered a great influence on Intimism and successive generations of poets, particularly Alojz Gradnik, Srečko Kosovel, Miran Jarc, France Balantič, Edvard Kocbek, Dane Zajc, Niko Grafenauer, and Jože Snoj. Snoj dedicated extensive studies to Murn's poetry.