Шарлотта Мэри Уилсон: Фабиандық және анархистік ойшылдың өмірі мен қызметі

Кіріспе

Ағылшын анархисі және Фабиан қоғамының мүшесі Шарлотта Мэри Уилсон (6 мамыр 1854, Кемертон, Уорстершир – 28 сәуір 1944, Ирвингтон-он-Хадсон, Нью-Йорк) – 1886 жылы Питер Кропоткинмен бірге «Азаттық» газетін құрған, оны редакциялаған, жариялаған және алғашқы он жылдығында көбінесе қаржылаған ағылшын фабианшысы және анархисі. Ол 1895 жылға дейін «Азаттық» газетінің редакторы қызметін атқарды.

Өмір және жұмыс

Шарлотта Мэри Мартин деп туған ол жақсы жағдайдағы дәрігер Роберт Спенсер Мартиннің қызы еді. Ол Кембридждегі Ньюнхэм колледжінде білім алған. Ол биржа брокері Артур Уилсонға үйленді және олар Лондонға көшіп барды. Шарлотта Уилсон 1884 жылы Фабиан қоғамына қосылды және көп ұзамай оның атқару комитетіне кірді. Сонымен қатар ол «жетілдірген» ойшылдар үшін Хэмпстед тарихи клубын (Карл Маркс қоғамы немесе Прудон қоғамы деп те аталады) құрды – бұл бейресми саяси зерттеу тобы. Клуб Хэмпстед Хиттің шетінде, Уайлдс деп аталатын оның 17 ғасырдың басындағы бұрынғы шаруа үйінде жиналатын. Клуб туралы жазбалар сақталмаған, бірақ оған қатысқандардың естеліктерінде оған сілтемелер бар. Миссис Уилсон Уайлдс тарихында үйге келгендердің кейбіреулерінің есімдерін тіркеген, олардың көпшілігі клуб отырыстарына қатысқан. Олардың арасында Сидни Уэбб, Джордж Бернард Шоу, Сидней Оливье, Энни Бесант, Грэм Уоллас, Белфорт Бакс, Эдвард Пиз, Э. Несбит, Хьюберт Бленд, Карл Пирсон, Хаволок Эллис, Эдвард Карпентер, Фрэнк Подмор, Форд Мэдокс Браун және Олив Шрайнер болды. Хатшылыққа Эмма Брук тағайындалды. Клуб алдымен француз тілінде оқылған орыс әйелінің «Капитал» еңбегін зерттеуге көшті, содан кейін Прудонға назар аударды. 1889 жылы Джордж Бернард Шоу клубтағы пікірталастар мен олардың қаншалықты қызу болғанын сипаттады. Фабиан қоғамы мен Хэмпстед тарихи клубында көптеген адамдар болғанымен, олар бөлек болды. Клубта талқыланған идеялар 1889 жылы «Фабианның социализмдегі очерктері» атты жинақтың жарық көруіне әкелді. Бұл Шоудың Хэмпстедті және кездесулерді «орта таптық социализмнің туған жері» деп сипаттауына себеп болды. Үйге келген басқа да қонақтардың бірі – Степняк болды, ол миссис Уилсон, Карл Пирсон және Уилфрид Войничпен бірге бейресми қоғам құрды, ол кейін «Орыс бостандығының достары қоғамы» деп аталды. Миссис Уилсонның Этель Войничтің бестселлер романы «Гадфлай» романындағы Джемманың прототипі болғаны айтылады, ал клуб жиналған миссис Уилсонның жалған шаруалық ас үйінің сипаттамасын Э. Несбит берген. Ол белсенді науқаншы болды және социалистік митингтерде сөз сөйледі, соның ішінде 1887 жылғы 13 қарашада Трафальгар алаңында өткен «Қанды жексенбі» деп аталған митингте, оны полиция күшпен таратып жіберді. 1886 жылы Фабиан қоғамындағы парламентарийлер оны саяси партия ретінде ұйымдастыруды ұсынды; Уильям Моррис пен Уилсон бұл ұсынысқа қарсы болды, бірақ жеңіліске ұшырады. Ол кейіннен 1887 жылғы сәуірде қоғамнан кетіп, қоғамның анархистерімен байланысын жалғастырды. Ол 1884 жылдан 1896 жылға дейін Карл Пирсонға анархизм, фабиандар, Карл Маркс қоғамы және өзінің «Орыс қоғамы» туралы көптеген хаттар жазды. 1886 жылы Уилсон мен Кропоткин Уильям Моррис баспасын бөліскен анархистік газет – «Свобода» газетін құрды, ол «Коммуневелл» газетін басып шығарды; Уилсон 1895 жылға дейін оның редакторы болды. Газеттің мақсаты әр санының 2-бетінде жазылған және авторлардың анархизмге деген көзқарасын қорытындылайды. Оның «Жұмыс» (1888) атты еңбегі көп жылдар бойы Кропоткиннің еңбегі деп қате жіберілді. 2000 жылы Freedom Press Николас Уолтер редакциялаған очерктер жинағын жинаған кітап шығарды. Анархистік идеологиядан ешқашан бас тартпаса да, ол 20 ғасырдың басындағы жылдары қозғалыстан алшақтады. Ол 1907 жылы Фабиан қоғамына қайта қосылды және 1908 жылы әйелдер тобын құрды, сонымен қатар әйелдердің сайлау құқығы үшін күреске қосылды. Ол Фабиан әйелдер тобының алғашқы жылдарында өте белгілі мүшесі болды, өйткені ол оның бас хатшысы (1908–1913) және зерттеулер кіші комитетінің хатшысы (1908–1913) қызметін атқарды, әйелдердің еңбек жағдайларын зерттеуге үлкен үлес қосты. Ол 1911 және 1914 жылдар аралығында Фабиан атқару комитетіне де қайта кірді.

Born Charlotte Mary Martin, she was the daughter of a well to do physician, Robert Spencer Martin. She was educated at Newnham College, Cambridge. She married Arthur Wilson, a stockbroker, and the couple moved to London. Charlotte Wilson joined the Fabian Society in 1884 and soon joined its executive committee. At the same time she founded an informal political study group for 'advanced' thinkers, known as the Hampstead Historic Club (also known as the Karl Marx Society or The Proudhon Society). This met in her early 17th century former farmhouse, called Wyldes, on the edge of Hampstead Heath. No records of the club survive but there are references to it in the memoirs of several of those who attended. In her history of Wyldes Mrs Wilson records the names of some of those who visited the house, most of whom are known to have been present at club meetings. They included Sidney Webb, George Bernard Shaw, Sydney Olivier, Annie Besant, Graham Wallas, Belfort Bax, Edward Pease, E. Nesbit, Hubert Bland, Karl Pearson, Havelock Ellis, Edward Carpenter, Frank Podmore, Ford Madox Brown, and Olive Schreiner among others. The secretary was Emma Brooke. The club first turned its attention to studying Das Kapital read out by a Russian woman in French, and later turned to Proudhon. In 1889 George Bernard Shaw described the Club discussions and how heated they became. Although the Fabian Society and Hampstead Historic Club contained many of the same people, they remained separate. The ideas debated by the club resulted in the publication of Fabian Essays in Socialism in 1889. This led Shaw to describe Hampstead, and the meetings, as 'the birthplace of middleclass socialism.' Another visitor to the house was Stepniak who, with Mrs Wilson, Karl Pearson and Wilfrid Voynich, established an informal society that was later formalised as The Society of Friends of Russian Freedom. Mrs Wilson is believed to be the model for Gemma in the best selling novel The Gadfly by Ethel Voynich; while a description of Mrs Wilson's faux farm kitchen where the club met was given by E. Nesbit. An active campaigner she spoke at socialist rallies, including that in Trafalgar Square on 13 November 1887, known as Bloody Sunday, which police broke up violently. In 1886, parliamentarians within the Fabian Society proposed that it organize as a political party; William Morris and Wilson opposed the motion, but were defeated. She subsequently resigned from the society in April 1887, continuing her association with the anarchists from the society. She wrote extensively to Karl Pearson about Anarchism, the Fabians, the Karl Marx Society and about her "Russian Society" from 1884 to 1896. In 1886, Wilson and Kropotkin co founded Freedom, an anarchist newspaper that shared William Morris's press with which he printed Commonweal; Wilson remained its editor until 1895. The newspaper's mission statement is stated in every issue, on page 2, and summarises the writers' view of anarchism. Her publication Work (1888) was mistakenly attributed to Kropotkin for many years. In 2000 Freedom Press released a book consisting of a collection of her essays, edited by Nicolas Walter. Although never disavowing the Anarchist ideology she distanced herself from the movement in the early years of the twentieth century. She rejoined the Fabian Society in 1907, and founded its Women's Group in 1908 joining the campaign for female suffrage. She remained a very prominent member of the Fabian Women's Group in its early years as she served as its General Secretary (1908–1913) and Secretary of the Studies Subcommittee (1908–1913) where she heavily influenced the direction of the group's studies into working conditions for women. She would also rejoin the Fabian Executive between 1911 and 1914.