Кіріспе

Канадада туған американдық суретші (1907–1967)

Уолтер Тэнди Мёрч (17 тамыз 1907 – 11 желтоқсан 1967) – машина бөліктерінің, кірпіш сынықтарының, сағаттардың, сынған қуыршақтардың, аспап шамдарының және жарқыраған лимонның табиғат көріністерін сомдаған суретші. Оның реализм мен абстракцияның ерекше үйлесіміндегі туындылары ең жақсы белгілі. Оның сурет салу стилі, заттарды тұманды шыны арқылы қарағандай бейнелеуі, 18 ғасырдың Шарден сияқты суретшілерімен салыстырылады, ал оның бұзылған және ойық беттері 20 ғасырдың абстрактілі экспрессионистерін еске түсіреді. Ол дыбыс режиссері және монтажшы Уолтер Скотт Мёрч пен Луиза Тэнди Шаблейннің әкесі.

Өмір және мансап

Мёрч Торонтода, Онтарио штатында туып өсті, Клара Луиза (Тэнди) мен Уолтер Мёрчтің ұлы. 1920 жылдардың ортасында Онтарио өнер колледжінде оқыды, онда Артур Лисмер сабақ берді, ол 1910 жылдан 1940 жылға дейін белсенді болған «Жетілік» тобының мүшесі еді. Бұл топ импрессионизм мен пост-импрессионизм бағытындағы суретшілерден құралған. 1927 жылы Мёрч Нью-Йоркке көшіп, Кеннет Хейс Миллерден, ал кейіннен Аршиль Горкиден Гранд-Центральдік өнер мектебінде оқыды. 1929 жылы ол Кэтрин Скоттқа үйленді және 1950 жылға дейін Мёрч өзін және отбасын өнер әлемінің шетіндегі жұмыстармен қамтамасыз етті. Олардың қатарында универмагтардың терезелерін безендіру, кітапқа иллюстрация салу, мейрамханалардың қабырғаларын суреттеу, жеке тапсырыспен журналдарға (әсіресе Fortune және Scientific American) мұқабалар салу және жарнамалық жұмыстар болды. Осы жылдары ол заманауи өнерді оқып, сурет салуын жалғастырды. 1941 жылы Бетти Парсонс Мёрчтің алғашқы жеке көрмесін Нью-Йорктегі Уэйкфилд галереясында ұйымдастырды. 1940 жылдардың ортасында Парсонс жеке галереясын ашқанда, Мёрч онымен бірге көшіп, 1967 жылы қайтыс болғанға дейін екі жылда бір рет жеке көрмелер өткізді. 1950 жылдан кейін ол Пратт институтында, содан кейін Нью-Йорк университетінде, Колумбия университетінде және Бостон университетінде сабақ берді. 1966 жылы Мёрч Лихай университетінде Франсис Квирктің қолдауымен жеке көрме өткізді. Сол жылы Род-Айленд дизайн мектебіндегі Дэниел Роббинс Мёрчтің алғашқы ірі ретроспективасын ұйымдастырды, ол 1967 жылдың 11 желтоқсанында жүрек талмасынан қайтыс болғанға дейін бір жыл бұрын өтті. Мёрчтің стилін анықтау қиын, оны түрліше сипаттаған: «сиқырлы реалист», «сюрреалист», «романтикалық реалист» немесе жай ғана «реалист». Ол көбінесе қозғалтқыштар, құралдар және ғылыми жабдықтар сияқты заттарды суреттеді, олар көбінесе жеміс, нан және тас сынықтары сияқты дәстүрлі натюрморт элементтерімен үйлеспейтін. Мұндай құпиялы және ерекше жағдайлар поэтикалық байланыстарды білдіреді, бірақ Мёрч өзі мұндай интерпретацияларды қабылдамай, суреттеген заттарының сурет салуға себеп болғанын айтқан. Бұл жауап өте орынды, өйткені оның жұмысының бұзылған беті виртуалды бейнеге (суреттелген заттарға) теңдей көрінеді, ал олар өздері бұрмаланбаған айқындықпен және геометриялық дәлдікпен бейнеленген. Бұл қызықты екіұштылық тудырады, және Клемент Гринберг айтқандай, «екіұштылық – өнердегі ләззаттың ең үлкен көздерінің бірі». (Клемент Гринберг, «Сезанн: Қазіргі суретке кіреберіс», «Жинаған эсселер мен сын», 3-том, Джон О'Брайан редакциясы, Чикаго университетінің баспасы, Чикаго және Лондон, 1995, 117-бет). 2009 және 2010 жылдары Игорь Холубицкий мен Билл Джеффрис «Уолтер Тэнди Мёрч: Заттардың рухы» атты көшпелі көрме ұйымдастырды. Көрмені Роберт МакЛафлин галереясы таратты және Канада үкіметінің Мәдени мұра департаменті, Мұражайларға көмек көрсету бағдарламасы арқылы ішінара қаржыландырылды. Көрме 2009 жылдың 4 шілдесінен 30 тамызына дейін Торонтодағы (Онтарио) Роберт МакЛафлин галереясында, 2010 жылдың қаңтарында Шарлоттаундағы (Принц-Эдуард аралы) Конфедерация орталығы өнер галереясында, 2010 жылдың 26 ақпанынан 18 сәуіріне дейін Саквиллдегі (Нью-Брансуик) Оуэнс өнер галереясында және 2010 жылдың 11 қыркүйегінен 30 қазанына дейін Ванкувердегі (Британдық Колумбия) Саймон Фрейзер университетінің галереясында көрсетілді. Көрменің каталогы «Уолтер Тэнди Мёрч: Заттардың рухы» деген атпен жарық көрді және сатылымға шығарылды. Оның шығармаларының монографиясы 2021 жылдың қыркүйек айында «Paintings and Drawings, 1925–1967» деген атпен Риццоли баспасында жарық көрді. Авторлар қатарында Джордж Лукас, Уолтер Скотт Мёрч, Джуди Коллисхан, Роберт Сторр және Уинслоу Майерс бар.