Кіріспе

Өкініштің немесе өкініш сезімін ауызша немесе жазбаша білдіруі

Кешірім – бұл жасалған іс-әрекеттер үшін өкініштің немесе өкініш сезімінің білдірілуі, ал кешірім сұрау (британдық ағылшын тілінде – apologizing) – өкініштің немесе өкініш сезімінің білдірілу әрекеті. Лайықты емес жағдайларда, мұны «кешірім сұрау» деп атауға болады. Кешірім сұраудың мақсаты әдетте кешірім алу, татуласу және дау-жанжалға қатысқан адамдар арасындағы қарым-қатынасты жақсарту болып табылады. Атрибуция теориясына сәйкес, мүмкіндігінше ертерек кешірім сұрау, пікір алмасу кезіндегі қақтығыстарды азайтады және коммуникациялық қанағаттандыруды арттырады. Кешірім қалай білдірілсе, соның нәтижесі мен кешірім беру процесіне де әсер етеді. Мысалы, шын ниетпен кешірім сұрау, дауларды жылдам шешуге және жағымсыз эмоциялардан тез құтылуға көмектеседі. Дағдарысқа жауап қайырғанда, ұйымдар мен топтар сақтауы тиіс көптеген салдарлар мен этикалық нормалар бар.

Ұйымдастырушылық және топтық кешірім

Байланыс дағдарысында кешірім сұрау үшін кең ауқымды процедура бар. Категория деген риторикалық ұғым, қоғамның жеке адам немесе ұйымды әлеуметтік заңдылық дағдарысына алып келетін бұзық мінез-құлықта айыптауымен байланысты. Сенім бұзылған әрекеттермен жоғалады және адамдар әлеуметтік-мәдени тәртіпті қайта орнату үшін кешірім беру үшін кешірім күтеді. Дағдарыс жағдайында кешірім сұрау уақтылы, ерікті түрде, контекстке сай, шынайы және ақиқатты этикалық стандарттарға сәйкес болуы керек. Коммуникация мазмұнына жасалған қателікті түзету туралы ұсыныс, кешірім сұрау, өкініш білдіру, толық жауапкершілікті мойындау және мәселенің нақты баяндамасы кіруі керек. Көшбасшы өзін кінәлі санаудан қашу үшін кешірім сұраудан бас тартуы мүмкін.

Ерікті және мәжбүрлі кешірім сұрау

Кешірім сұрауға мәжбүрлеу, яғни кінәлі деп саналатын адамның кешірім сұрауына қысым жасау, ұзақ тарихқа ие. 18 ғасыр философы Иммануил Кант бұл әдісті мақұлдаған. Канттың пікірінше, жоғары әлеуметтік статусы бар бай адамның төмен статустағы адамды қорлағаны үшін ақшалай айыппұл лайықты жаза емес, себебі төмен статустағы адамға кешірім сұраудың әлеуметтік құны айыппұлдың қаржылық құнынан әлдеқайда жоғары. Оның орнына, Кант кінәлі тарапты кедей немесе төмен статустағы адам алдында қорлау үшін жаза ретінде мәжбүрлеп кешірім сұраудың заңды түрде дұрыс екенін айтқан, өйткені ол өзін қорлаған адамды өзінің қорлануымен жазалайды. Бұл формальды кешірім сұрау болуы мүмкін, мысалы, ірі компанияның кішкентай тапсырысқа қанағаттанбағандықтан өкініш білдіретін стандартты хаты. Мұндай жағдайда, алушы кез келген қызметкерден ерекше сезім күтпеуі мүмкін. Ғалымдар кешірім сұрауда шындық болуы қажеттілік емес, бірақ қажетті қасиет екеніне келіседі, бірақ мұндай жағдайларда шын жүректен кешірім сұраудың міндетті талап екендігіне қатысты пікірлер әртүрлі. Қайталама немесе жиі кешірім сұрау, кешірім сұрамаудан да жағымсыз болуы мүмкін.