Кіріспе

Символды негіздеу мәселесі – жасанды интеллект, танымдық ғылым, сана философиясы және семантика салаларындағы ұғым. Ол сөздер немесе абстрактілі бейнелер сияқты символдарды олар көрсететін нақты әлемдегі нысандар немесе түсініктермен байланыстыру қиындығын қарастырады. Анығында, бұл символдардың физикалық әлеммен байланысты мағынаға қалай ие болатыны туралы мәселе. Ол сөздердің (жалпы алғанда, символдардың) мағынасын қалай алатынымен байланысты, сондықтан мағынаның өзінің мәні қандай деген сұрақпен тығыз байланысты. Мағына мәселесі, өз кезегінде, психикалық күйлердің мағыналы болуының қалай екендігі мәселесімен, демек, сана мәселесімен байланысты: белгілі бір физикалық жүйелер мен жеке тәжірибелердің мазмұны арасындағы байланыс қандай.

Символдар жүйесі

1990 жылғы мақаласында Харнад өзі анықтаған символдық негіздеу мәселесіне қатысты "символдық жүйе" деген ұғымды түсіндіреді. Харнадтың айтуынша, "символдық жүйе" – қағаздағы кездейсоқ "физикалық белгілер", перфокартадағы тесіктер, цифрлық компьютердегі оқиғалар сияқты, "анық ережелер" негізінде өңделетін нысандар. Осы ережелер де физикалық белгілер мен белгілер тізбегінен тұрады.

Символдардың формалдылығы

Харнад символдарды негіздеу мәселесін Джон Р. Сёрлдің «Қытай бөлмесі» аргументі арқылы мысал келтіргендей, ресми символдарға қатысты «формалды» ұғымын ресми символдар жүйесіне қатысты Джон Р. Сёрлдің 1980 жылғы «Ақылдар, милар және бағдарламалар» мақаласынан түсінуге болады, осы мақалада «Қытай бөлмесі» аргументі сипатталған.

Анықтама

Референт – сөздің немесе сөз тіркесінің сөз мағынасынан өзгеше, нақты білдіретін нәрсе. Бұл, ең алдымен, нақты тұлғалардың жеке есімдерінде анық байқалады, бірақ бұл заттардың түрлеріне және абстрактілі қасиеттерге де қатысты: (1) "Тони Блэр", (2) "2004 жылы Ұлыбританияның премьер-министрі", және (3) "Шери Блэрдің күйеуі" – бәрінің бірдей референты бар, бірақ мағыналары әртүрлі.

Анықтамалық процесс

19 ғасырда философ Чарльз Сандерс Пирс кейбір адамдардың пікірінше, ұқсас модель ұсынды: оның триадикалық белгі моделі бойынша мағынаны (1) түсіндіруші, (2) белгі немесе өкілдік, (3) объект қажет етеді және (4) семиоз деп аталатын шексіз регресс пен прогрестің нақты өнімі болып табылады. Кейбіреулер Пирсті семиотикалық процестерді түсіну үшін негіздеме, сезімдер және мақсаттылық мәселесін қарастырған деп түсіндірді. Соңғы жылдары Пирстің белгілер теориясы, символдарды негіздеу мәселесі аясында, көбірек жасанды интеллект зерттеушілері тарапынан қайта жаңғыртылды.

Жерге қосу процесі

Егер бұл ниеттерді өздерінің ішкі құралдары арқылы таңдап алатын сана болмаса, жазулы символдар мен кез келген мақсатталған нысан арасында ешқандай байланыс болмас еді. Сондықтан, беттегі бір сөздің мағынасы "негізсіз" болып табылады. Сөздікте іздеу де көмектеспейді: егер адам түсінбеген сөздің мағынасын өзі түсінбеген тілдің сөздігінен іздеуге тырысса, ол бір мағынасыз анықтамадан екіншісіне үздіксіз айналып жүреді. Мағынаны іздеуі негізсіз болады. Керісінше, адамның санасындағы сөздердің мағынасы – сол сөздерді адам түсінетін болса – "негізделген". Сөздердің мағыналарының санадағы негізделуі, оқыған (түсінген) кез келген сыртқы беттегі сөздер мен сол сөздердің сілтеме жасайтын сыртқы нысандар арасында делдалдық қызмет атқарады.

Референттерді таңдау мүмкіндігі

Статикалық қағаздың немесе тіпті динамикалық компьютердің жоқ қасиеттерінің бірі – символдардың сілтемелерін таңдау қабілеті. Бұл біз бұрын талқылаған мәселе, және осы уақытқа дейін анықталмаған «негіздеу» термині осыған қатысты. Символдық жүйе, статикалық немесе динамикалық болсын, өзіндік референттерді таңдау қабілетіне ие бола алмайды (кітаптан артық), себебі референттерді таңдау – тек есептеу (ішкі жұмысына тәуелсіз) қасиет емес; ол динамикалық (ішкі жұмысына тәуелді) қасиет. Символдық жүйеге негіз беру үшін, оны символдық емес, сенсомоторлық қабілеттермен толықтыру қажет – яғни, оның символдары жүйелі түрде (біз үшін) түсіндірілетін объектілер, оқиғалар, әрекеттер, қасиеттер және күйлер әлемімен автономды түрде өзара әрекеттесу қабілетімен жабдықтау керек. Ол өзінің символдарының сілтемелерін таңдап алуға қабілетті болуы керек, сондай-ақ оның әлеммен сенсомоторлық өзара әрекеттесуі символдардың интерпретациясымен үйлесімді болуы керек. Басқаша айтқанда, символдар тікелей өз сілтемелерімен байланысуы керек (яғни, негізделуі керек); бұл байланыс тек біз сияқты сыртқы интерпретаторлардың миы жасаған байланыстарға ғана тәуелді болмауы керек. Тек символдық жүйе ғана, осы тікелей негіздеу қабілеті болмаса, біздің миымызда мәнді ойлар туындаған кезде не болып жатқанын түсінуге лайық емес. Мағынаны нысандардың (объектілердің) мысалдарының танылуы немесе әрекеттердің орындалуы ретінде қарастыратын «Процедуралық семантика» парадигмасы, Филип Н. Джонсон Лэрдтың «Процедуралық семантика» және Уильям А. Вудстың «Мағына және байланыстар» еңбектерінде сипатталған. Вудстың мақаласындағы қысқаша қорытынды былай делінген: «Процедуралық семантика идеясы – табиғи тіл сөйлемдерінің семантикасын абстрактілі процедуралармен сипаттауға болады, оларды компьютер (немесе адам) орындай немесе ойша жүзеге асыра алады. Бұл теория бойынша, есімнің мағынасы – мысалдарды тану немесе жасау процедурасы, сөйлемнің мағынасы – оның рас немесе жалған екенін анықтау процедурасы, ал әрекеттің мағынасы – әрекетті орындау немесе оның орындалғанын анықтау қабілеті».

Ар-ождан

Негізделу қажеттілігі, яғни, бізді таза символдық (есептеулік) жазысқан Тьюринг тесті деңгейінен, символдық/сенсорлы-қимылдық гибридті роботтық Тьюринг тестіне жеткізеді. Мағына сөздер мен сөйлемдердің білдіретін нәрселерді анықтау, жіктеу, тану және оларға қатысты әрекет етуге қабілетті роботтың мүмкіндігіне негізделген (Аффорданс және Категориялық қабылдау жазбаларын қараңыз). Екінші жағынан, егер символдар (сөздер мен сөйлемдер) тікелей олардың электрондық іске асырылуымен байланысты "0" және "1" биттеріне сілтеме жасаса, кез келген компьютерлік жүйе оңай манипуляциялай алатын (осылайша анықтап, жіктеп, танып, әрекет ете алатын) болса, онда робот емес компьютерлік жүйелердің де "сенсорлы-қимылдық" екенін және осы шектеулі сала бойынша символдарды "негіздеуге" қабілетті екенін айтуға болады. Санатқа бөлу – дұрыс нәрсені дұрыс түрде жасау. Санатқа бөлуші, санат мүшелерінің сенсорлы-қимылдық ерекшеліктерін анықтап, оларды санатқа жатпайтын нәрселерден сенімді түрде ажырата білуі керек. Бұл ерекшеліктерді анықтау қабілеті туа біткен немесе оқу арқылы қалыптасуы мүмкін. Оқу, дұрыс және бұрыс санаттаудың салдарынан алынған кері байланыспен басшылыққа алынатын тәжірибе мен қателік арқылы жүзеге асырылуы мүмкін; немесе біздің тілдік түрлерде оқу, ауызша сипаттамаларға немесе анықтамаларға негізделуі мүмкін. Дегенмен, жаңа санаттың сипаттамасы немесе анықтамасы, егер анықтамадағы сөздердің өзі бұрын негізделген санаттардың атаулары болса ғана, санатты жеткізе алады және оның атын негіздей алады. Харнадтың пікірінше, түпкілікті негізделу сенсорлы-қимылдық болуы керек, себебі шексіз регресстен аулақ болу қажет. Харнад сананы екінші қасиет ретінде қарастырады. Категория атауының анықтамасын табысты табу үшін себептік механизмді табу мәселесін когнитивтік ғылым шеше алады. Бірақ сананың мұнда "тәуелсіз" рөл атқаруының қалай түсіндірілетінінің мәселесі, телекинетикалық дуализмге ұшырамайынша, шешілмейді. Мүмкін, символдарды негіздеу (яғни, роботтық ТТ қабілеті) саналы мағынаның болуын қамтамасыз ету үшін жеткілікті, бірақ мүмкін емес те шығар. Қай жағдайда болса да, біз одан да ақылды боламыз деп үміттенуге болмайды – міне, осы Тьюрингтің әдістемелік тұжырымы.