Кіріспе

Оңтүстік және Орталық Африканың этникалық тобы – чева (немесе ачева) халқы. Бұл Малави, Замбия және Мозамбикте кездесетін банту этносы. Чева халқы Тумбука және Нсенга сияқты көршілес аймақтардың тұрғындарымен тығыз байланыста. Тарихи тұрғыдан алғанда, олар Бемба халқымен де байланысты, олардың Конго Демократиялық Республикасынан бірдей тегі шыққан. Нсенга және Тумбука сияқты, чева жерінің бір бөлігі зулу немесе Наталь/Трансваалдық нгонилердің ықпалына ілікті. "Чева" атауымен бірдей қолданылатын тағы бір атау – нянджа. Олардың тілі – чичева тілі. Әлемдік деңгейде чева халқы маскаларымен, Ньяу деп аталатын құпия қоғамдарымен, сондай-ақ егіс шаруашылығы техникаларымен танымал. Чева (нянджа, тумбука, сенга, нсенга, манганжа сияқты) – Марави (Малави) халқының немесе империясының қалдығы. Ірі чева тайпалары екі – Фири және Банда, олардың саны 1,5 миллион адамды құрайды. Фири тайпасы патшалар мен аристократиямен байланысты, ал Банда тайпасы – емшілер мен мистиктермен.

Тарих

Шева тайпасының ауызша хабарлары оларды Конго Демократиялық Республикасының Луба аймағындағы Маламбо аймағынан шыққан деп жоруға болады, одан олар солтүстік Замбияға, содан кейін оңтүстік және шығысқа Малавидің таулы аймақтарына көшіп келген. Бұл қоныс бірінші мыңжылдық аяқталуына дейін пайда болған. Басқа банту тайпаларынан жерлерді жаулап алғаннан кейін, олар Хомада бірікті, ол Малавидің солтүстігіндегі таумен байланысты жер және Замбияның солтүстік-шығысындағы үстірт. Бұл – шева тайпасының ерте ауызша хабарларының көптеген түсіндірулерінің бірі. Бірінші шева патшалығы 1480 жылға дейін немесе кейін құрылды, ал 16 ғасырда екі үкімет жүйесі болды: біреуі Манкхамбадағы (Нтакатаканың жанында) Банда руының, екіншісі Мантхимбадағы Фири руының билігінде. Фири руы Малавидің Капиринтива тауымен байланысты. 17 ғасырда «Малави» мемлекеті біріккен кезде португалдықтар шева тайпасымен байланыс жасады. Португалдықтар рулық орталыққа жетпесе де, 1608 және 1667 жылдар аралығындағы байланыстар жақсы құжатталған. 1750 жылға қарай бірнеше «Малави» әулеттері Малавидің орталық аймақтарының әртүрлі бөліктерінде өздерінің беделін нығайтты. Алайда, шева тайпасы тіл арқылы, ерекше татуировка белгілерімен (мфини) және нгау құпия қоғамдарына негізделген діни жүйеге ие болу арқылы көршілерінен өзгешеленді. Отарлық кезеңде британдық және португалдық миссионерлер көптеген адамды христиан дініне өткізді, бірақ бүгінде шева тайпасының кемінде бестен бірі (20%) мұсылман. Христиандық пен исламның ықпалына қарамастан, көптеген шева тайпасы әлі де ата-бабаларының сенімдерін сақтап келеді.

Мәдениет

Шева қоғамында әйелдерге ерекше орын беріледі. Олар тектің (Беле) көбеюшілері ретінде танылады, ал тектің өзі – бір ата-бабадан тараған туыстардың кеңейтілген отбасы. Аналық желі бойынша ұйымдасқан қоғам ретінде, мүлік және жер құқықтары ана арқылы мұраға өтеді. Беле сөзі "бір емшекten туған" дегенді білдіреді. Бір ананың немесе әйелдің (Lubele la achite) балалары тәуелді отбасыны, яғни Мбумбаны құрайды. Аналардың ағалары Нхосве деп аталады, олар тектің қамқорлары және әпкелерінің ұлдарына насаятшылар болып табылады. Егер егін сатылса, сатудан түскен табыс үйдің әйеліне тиесілі. Ауылды басқарушы (Мфуму) басқарды, бұл лауазымға әрбір ізгі ниетті ауыл тұрғыны қол жеткізе алатын. Ауыл басшылары мен әйел басшылары аймақтық басшыларға (Мвини Дзику) бағынышты болды, ал олар өз кезегінде Ең жоғары басшыларға бағынышты болды. Бағыныштылық – тұрақты түрде салық төлеуді, сондай-ақ соғыс кезінде әскер беруге дайын тұруды білдіреді.

Халық санының өсуі

Шева этносының саны 9 миллионға жетеді, бұл аймақтағы көптеген басқа тайпалардан артық. Шева халқы – аймақтағы ең ірі этникалық топ. Шева халқының фертильдік көрсеткіші 4,7-ге тең, ал алмастыру деңгейі 2,1 болса, бұл көрсеткіш одан екі есе жоғары. Басқа тайпалардың демографиялық ерекшеліктерімен танысу үшін Малави демографиясы бетіне өтіңіз.