Жюль Масснетің "Дон Сезар де Базан" операсы – төрт актілі комедиялық опера. Либреттосы француз тілінде, алғаш рет 1872 ж. Парижде қойылған. Опера, тарихы, сюжеті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жюль Массенең төрт актілі комедиялық операсы.
Opéra comique in four acts by Jules Massenet
Дон Сезар де Базан – Адольф д’Энери, Филипп Франсуа Пинель “Дюманоар” және Жюль Шантепидің француз либреттосына жазылған, Жюль Массенең төрт актілі комедиялық операсы. Операның негізінде Дюманоар мен д’Энеридің пьесасы жатыр, алғаш рет 1844 жылы Théâtre de la Porte Saint Martin театрында қойылған. Бұл пьеса, өз кезегінде, Виктор Гюгоның 1838 жылғы “Руй Блас” драмасындағы Дон Сезар де Базанның танымал кейіпкерінен шабыттанды, бірақ Гюгоның драмасының сюжетімен тікелей байланысы жоқ. Массенең операсы алғаш рет 1872 жылдың 30 қарашасында Париждегі Опера Комик театрында орындалды. Бұл Массенең толық көлемді алғашқы операсы болды, ал бір актілі “La grand'tante” операсы осы компания тарапынан бес жыл бұрын қойылған еді. Дон Сезар де Базан аса сәтті болған жоқ, және Массенең өз заманының ең көрнекті композиторларының қатарына енгенге дейін тағы бес жыл өтті, 1877 жылы “Ле король де Лахор” операсының премьерасы болды. Дон Сезар де Базан бастапқыда Опера Комикте 13 рет орындалды. Саль Фаварттағы өрт салдарынан ноталар жоғалғаннан кейін, Массене вокалдық партиясынан жаңа нұсқасын жасады, ол 1888 жылы Женевада, содан кейін Антверпенде, Брюсселде, Францияның провинцияларында, 1912 жылы Гаите Лирикте және 1925 жылы Гаагада орындалды. 3-ші актінің оркестрлік интермедиясы, “Sévillana” деп аталатын музыкалық шығарма, 1895 жылы Жюль Руэллдің арнайы жазған сөздерімен (“À Séville, Belles Señoras”) соло колоратура сопрано үшін бейімделді. Бұл ән бүгінгі күнге дейін жиі орындалса да, опералық партитураның бөлігі емес. 1901 жылы Лондонда Дон Сезарға негізделген екі пьеса қойылды. Джеральд дю Мориер осы оқиғаны жеңілдетілген диалогпен “Саралық қарсыласы” (A Royal Rival) деп өзгертті, оны Уильям Фэвершем сахналады. Виктор Мапес сюжетті кеңейтіп, Джеймс К. Хакетттің қатысуымен “Дон Сезардың қайтып оралуы” (Don Caesar's Return) деп аталатын, табиғирақ диалогтар қосты. 2016 жылы Францияның бірнеше қаласында заманауи қайта жандану өтті, сол кезде Frivolités Parisiennes Mathieu Romano басшылығымен Théâtre de la Porte Saint Martin театрында жаңа қойылымды ұйымдастырды.
Don César de Bazan is an opéra comique in four acts by Jules Massenet to a French libretto by Adolphe d'Ennery, Philippe François Pinel "Dumanoir" and Jules Chantepie, based on the play by d'Ennery and Dumanoir, which was first performed at Théâtre de la Porte Saint Martin in 1844. This in turn drew on the popular character of Don César de Bazan, in the 1838 drama Ruy Blas by Victor Hugo, though it has little connection with the plot of Hugo's drama. Massenet's opera was first performed at the Opéra Comique in Paris on 30 November 1872. It was the first full length opera by Massenet to be produced, the one act La grand'tante having been mounted five years earlier by the same company. Don César de Bazan was not a success and it would be another five years, with the premiere of Le roi de Lahore in 1877, before Massenet rose to his place among the most prominent composers of his time. Don César de Bazan was initially performed 13 times at the Opéra Comique. After the fire at the Salle Favart when the parts were lost, Massenet constructed a new version from the vocal score, and this was performed in Geneva in 1888, then Antwerp, Brussels, the French provinces and the Gaîté Lyrique in 1912, and the Hague in 1925. The orchestral Entr'acte to Act 3, entitled "Sévillana", was in 1895 adapted as a showpiece for solo coloratura soprano, to words specially written by Jules Ruelle ("À Séville, Belles Señoras"). Though this song is still regularly performed, it does not form part of the operatic score. In 1901, two different plays based on Don César were staged in London. Gerald du Maurier adapted the story with simplified dialogue as A Royal Rival, which was produced by William Faversham. Victor Mapes expanded the plot and added more natural sounding dialogue in his version, titled Don Caesar's Return, which starred James K. Hackett. A modern revival took place in several French cities in 2016, when the Frivolités Parisiennes staged a new production including an appearance at the Théâtre de la Porte Saint Martin, conducted by Mathieu Romano.
1-ші акті
Испания королі Карл II көшеде ән салайтын Маританаға ғашық, бірақ оның қазақ болып туғаны мен қарапайым тегінің кесірінен оған жақындаса алмайды. Оның бас кеңесшісі Дон Хосе де Сантарем, әміршісіне оның махаббатын жеңуге көмектесуге уәде береді. Дон Сезар, Базан графы, кедей болғанымен, өткір ойлы және мейірімді испан ақсұлуы, қатыгез әскер капитанынан бала Лазарильді түрмеден құтқару үшін жекпе-жекке шығады. Қасиетті аптада жекпе-жекке тыйым салынғандықтан, Дон Сезар тұтқындалып, дарға асылуға үкім шығарылады.
King Charles II of Spain is enamoured of Maritana, a street singer, whom he cannot approach because of her gypsy birth and low station. His chief minister Don José de Santarém promises to help his master win her love. Don César, Count de Bazan, a poor but witty and good hearted Spanish grandee, fights a duel to save the boy Lazarille from imprisonment by a cruel army captain. Since a royal edict forbids duelling during Holy Week, Don César is arrested and condemned to death by hanging.
2-ші акті
Түрмедегі камерасында Дон Сезарға Дон Хосе келеді. Екіншісі Патшайымға ғашық, ал ол өз кезегінде Патша оған адал емес екені дәлелденбесе, оның махаббатын қабылдамайды. Дон Хосе Маритананы өлім жазасын орындауға дейін сотталған адамға үйлендіруді жоспарлайды, осылайша оны Базан графинясы етіп, Патшаның болуы мүмкін сүйіктісіне айналдырады. Ол жоспарын түсіндірмей, Маританаға байлық уәде етеді, ал досы Дон Сезар ату арқылы жазадан (жалпы асылудың орнына) және Лазарил деген баланың қауіпсіздігінен құтылады. Той өтеді, содан кейін Лазарил өзінің қожайынын құтқаруға ант етеді, және одан кейін өлім жазасы орындалады.
In his prison cell, Don César is visited by Don José. The latter is in love with the Queen, who in turn refuses his love unless the king is proved to have been unfaithful to her. Don José plots to have Maritana marry the condemned man before his execution, thus making her Countess de Bazan, and thus the potential mistress of the King. Without explaining his plan, he promises Maritana riches, while his friend Don César will gain commutation to death by firing squad (instead of a common hanging) and protection for the boy Lazarille. The marriage takes place and then, after Lazarille vows to save his master, the execution is carried out.
3-ші акт
"Жесір" Маритана енді Сан-Фернандо сарайында тұрып, сарай әдептерін үйренуде, ал Дон Хосе оның күйеуінің көңіл толудан жақын арада оралатынына сендіреді. Патша оны аралап, Дон Сезар екенін мәлімдейді, бірақ Маритана оған сезім білдіре алмайтынын айтады. Карл II оған күшпен қысым жасамас бұрын, нағыз Дон Сезар кіріп келеді, себебі Лазарилл ату отрядының мылтықтарынан оқты ақырып алған еді. Дон Сезар Дон Хосенің қастандығын біліп, патша жұбының ар-намысын сақтау үшін патшаның жеке бөлмесінде сатқынды тауып, оны өлтіреді. Патша оны Маритананың абыройын қорғау үшін Мадридтен шалқап жатқан Гранаданың губернаторы етіп тағайындайды, және барлығы оның сұлу жас әйелімен бақытты өмір сүретініне үміттенеді.
The "widowed" Maritana is now living at the San Fernando palace to be taught courtly manners, being assured by Don José that her husband will soon return from exile. The King comes to visit her, claiming to be Don César but Maritana says she cannot love him. Before Charles II can force his attentions on her, the real Don César comes in, for Lazarille had cunningly removed the shot from the execution squad's muskets. Don César has already discovered Don José's plot, and finding the traitor in the Queen's private apartments he has killed him, in order to save the honour of the Royal couple. He is appointed Governor of Granada (a long way from Madrid, to ensure Maritana's honour) by the King, and all look forward to the hero's happy life with his beautiful young wife.
Жазу
Лоран Наури, Эльза Дрейсиг, Марион Лебег, Кристиан Хелмер, Томас Беттингер, Ensemble Aedes және Orchestre des Frivolités Parisiennes, дирижерлік Матье Романо. 2020 жылдың маусым айында жарық көрді. CD: Naxos Cat: 8660464 65.
Laurent Naouri, Elsa Dreisig, Marion Lebègue, Christian Helmer, Thomas Bettinger, Ensemble Aedes, and Orchestre des Frivolités Parisiennes, cond. Mathieu Romano. Released June 2020. CD: Naxos Cat:8660464 65.