Кіріспе
Жапондық патенттік құқық бірінші болып тіркеу принципіне негізделген және негізінен Жапонияның Патент заңымен (特許法) реттеледі. Заңның 2-бабы өнертабысты "табиғат заңдарын қолдана отырып, техникалық идеялардың жоғары деңгейдегі туындысы" деп анықтайды.
Japanese patent law is based on the first to file principle and is mainly given force by the Patent Act (特許法) of Japan. Article 2 defines an invention as "the highly advanced creation of technical ideas utilizing the law of nature".
Ағылшынша аудармасы
Жапон заңдарының түпкілікті нұсқасы – жапон тіліндегі мәтін. Заңның ресми ағылшын тіліндегі аудармасы жоқ, бірақ Жапония Әділет министрлігінің "Japanese Law Translation" веб-сайтында жапон заңдарын және олардың ресми емес ағылшын тіліндегі аудармаларын іздеуге болады. Онда патент туралы заң, авторлық құқық туралы заң, тауарлық белгі туралы заң, дизайн туралы заң және бәсекелестікті шектеу туралы заң сияқты зияткерлік меншік (ЗМ) заңдары кіреді. Сонымен қатар, Индустриялық меншік цифрлық кітапханасы (IPDL) Жапония патенттік кеңсесінің (JPO) ЗМ бюллетеньдеріне интернет арқылы тегін қол жеткізуді ұсынады. Жапон ЗМ заңнамасы туралы ағылшын тіліндегі сенімді ақпаратты Интеллектуалды меншік жоғары соты, Жапония патенттік кеңсесі, "Жапон заңнамасының ашықтығы жобасы", Еуропалық патенттік кеңсесі және Жапонияның зияткерлік меншік институты (IIP) веб-сайттары да қамтамасыз етеді. Қосымша мәліметтер үшін осы беттің төменгі жағындағы "Сыртқы сілтемелер" бөлімін қараңыз.
Өнертабыстың анықтамасы
Жапонияның Патент заңының 2-бабының 1-тармағы өнертабысты «табиғат заңын пайдаланатын техникалық идеялардың жоғары деңгейдегі туындысы» деп анықтайды. Бұл анықтама 1959 жылы неміс құқықшысы Йозеф Колердің анықтамасына сәйкес енгізілді. Анықтаманың мазмұны көбінесе қабылдануға жақын болғанымен, «өнертабыс» терминін жазбаша заңда анықтауға қарсылықтар бар (көптеген басқа патенттік жүйелерде өнертабыс тікелей анықталмайды). Көптеген түсіндірмелерде «жоғары деңгейдегі» сөз тіркесі өнертабыс деңгейінің болуын міндетті етпейді, себебі өнертабыс деңгейі мәселесі 29-бабының 2-тармағында қарастырылады. Бұл анықтама Жапонияның Пайдалы модель заңымен байланысты болуы мүмкін, онда құрылғы «табиғат заңын пайдаланатын техникалық идеялардың туындысы» ретінде анықталған.
Қолдану
Патент алуға ниетті адам Жапонияның Патент кеңсесі комиссарына өтініш, сипаттама, талаптар, қажетті суреттер мен мазмұндаманы ұсынуы тиіс (36-бап). 36bis-бап шетел тілінде (қазіргі уақытта тек ағылшын тілінде) өтініш беруге мүмкіндік береді, егер өтініш беруші өтінішті тіркеу күнінен бастап екі ай ішінде жапон тіліне аудармасын тапсырса. Дегенмен, өтініш беруші шетел тіліндегі материалды өзгерте алмайды (17-баптың 2-тармағы). 2007 жылы Жапонияның Патент заңына түзетулер енгізілді. Заңға 2007 жылы енгізілген түзетулерге сәйкес, шетел тіліндегі өтінімге жапон тіліндегі аударманы ұсыну мерзімі өтінішті тіркеу күнінен немесе басымдық күнінен бастап 14 айды құрайды.
Өтінішті жариялау
Патенттік өтінімдер тіркеу күнінен бастап 18 ай өткен соң іздестіру есебізсіз жарияланады (64-бап). Өтініш беруші мерзімінен бұрын жариялау туралы өтініш бере алады (64bis-бап).
Тексеру
Өтінішті қарау үшін тексеруді сұрау және тексеру ақысын төлеу қажет (48-а бап). Өтініш беруші немесе үшінші тарап өтініш берген күннен бастап үш жыл ішінде сараптамадан өтуді сұрауы мүмкін (48-ter бап) (бұл мерзім 2001 жылдың 1 қазанынан кейін берілген патенттік өтініштер үшін қолданылады), егер олар сараптамадан өту үшін алым төлесе (195-баптың 2-тармағы). Өтінішті білікті сарапшы қарайды (47-бап). Сарапшы патент беруден бас тарту туралы шешім қабылдамас бұрын өтінім берушіге бас тарту себептерін хабарлайды (50-бап), патент алудың жоғарыда аталған шарттарының кейбіреуі орындалмағандығын көрсетеді. Өтінім беруші сарапшы белгілеген мерзімде бас тарту себептеріне қарсы мәлімдеме немесе түзетулер ұсына алады (17-а және 50-баптар). Жапонияда тұратын өтінім берушілер үшін хабарлама берілген күннен бастап 60 күн, ал шетелде тұратын өтінім берушілер үшін үш ай мерзім беріледі. Егер сарапшы өтінім берушіге хабарланған бас тарту себептерінің кейбіреуі өтінім берушінің мәлімдемесімен немесе түзетуімен жойылмағанын анықтаса, сарапшы патент беруден бас тарту туралы шешім шығарады (49-бап); әйтпесе сарапшы патент беру туралы шешім шығарады (51-бап). 2003 жылы сарапшының патент беру туралы шешіміне қарсылық білдіру рәсімі тоқтатылды; оның орнына (123-бап) жарамсыздыққа шағымдану сот процесі қолданылады. Егер өтінім берушіге белгілі бір өтінімнің талаптарын, сипаттамасын және суреттерін өзгертуге рұқсат берілсе, өтінім беруші сол өтінімнен жаңа өтінім тудыра алады (44-бап). Бұл "өтінішті бөлу" деп аталады. Өтінім беруші сарапшының патент беру туралы шешімінің көшірмесін алғаннан кейін өтінішті бөлуге рұқсат етілмейді. Жапондық патенттік ведомствоның сараптама рәсіміне қатысты патенттік заңды түсіндіруі "Жапониядағы патенттер мен пайдалы модельдерді сараптау бойынша нұсқаулықтарда" ағылшын тілінде келтірілген.
Сарапшының бас тарту туралы шешіміне қарсы іс жүргізу
Бас тарту туралы шешімге наразы болған өтініш беруші шешімнің көшірмесін алған күннен бастап 3 ай ішінде сот отырысын талап ете алады (121-бап). Сот отырысын талап еткен кезде түзетулер енгізуге рұқсат етіледі (17а баптың 1-тармағы). Егер түзетулер жасалса, өтінішті сарапшы қайта қарастырады (162-бап). Әдетте, бас тарту туралы шешім шығарған сарапшы қайта қарауға тағайындалады. Сарапшы содан кейін патент беру туралы шешім шығарады немесе түзетулермен жойылмаған бас тарту себептері болса, Комиссарға туралы хабарлайды (164-бап). Егер түзетулер енгізілмесе немесе сарапшы бас тарту себептері әлі де күшінде екенін хабарласа, үш немесе бес білікті сарапшыдан тұратын топ (136-бап) өтініш берушімен хат алмасып сот отырысын жүргізеді (145-баптың 2-тармағы). Сот отырысының нәтижесіне наразы болған адам қайта сот отырысын талап ете алады (171-бап) немесе патент алу үшін Жапония патент бюросының комиссарын сотқа шақыруға құқылы (178-бап және 179-бап).
Айыптылықты жою туралы іс
Кез келген адам патент иесіне қарсы патентті жарамсыз деп тану туралы сот отырысын патент кеңсесінің комиссарынан талап ете алады (123-бап). Үш немесе бес сарапшыдан тұратын топ (136-бап) сот отырысын жүргізеді, тараптарды патент кеңсесіне шақырып алады (145-баптың 1 және 3-тармақтары). Патент иеленуші патентті жарамсыз деп тануды болдырмау үшін талаптарды шектеуді немесе қателерді немесе түсініксіздіктерді түзетуді талап ете алады (2003 жылы қосылған 134bis бап). Патентті бұзу туралы сот ісі патент кеңсесінің шешімі түпкілікті және күшіне енгенге дейін тоқтатыла алады (168-баптың 2-тармағы).
Патенттеуге қабілеттілік
Патентке қолдану шарттарының қысқаша мазмұны төменде келтірілген. Толығырақ ақпаратты "Жапонияда патенттер мен пайдалы модельдерді саралау ережелерінен" табуға болады.