Кіріспе

Рим консулы б.з.д. 495 жылы Апий Клавдий Сабин Региленсис немесе Инрегиленсис (шамамен 505 – 480 жж.) – Рим Клавдий әулетінің құрметті негізін қалаушысы, б.з.д. 495 жылы консул болған. Ол ерте Рим Республикасының аристократиялық партиясының басты тұлғасы еді.

Римге көшіп келу

Апий Клавдий "Региллум" деп аталатын қаладан шыққан бай сабин болатын. Ливийдің кейбір қолжазбаларында "Inregillum", ал басқаларында "Regillum"; Дионисий Галикарнасс және Суетоний еңбектерінде "Regillum" деп келіп, ол қаланың маңызды болмағанын, орнының қазір жоғалып кеткенін, бірақ атауы мен тегі Регилл көлімен байланысты екенін көрсетеді. Клавдийдің тегі көлден шыққан болуы мүмкін, немесе ол Регилл көлінің шайқасына қатысқандықтан осылай аталған болуы мүмкін. Ливийге сәйкес, оның бастапқы аты Аттус Клаус немесе Аттий Клаус болды; Суетоний Атта Клаудийді, ал Дионисий Галикарнасс Тит Клаудийді айтады. Фасти консулаларынан Клавдийдің әкесінің аты Марк екені белгілі. Оның кем дегенде екі ұлы болды: б.з.д. 471 жылы консул болған Апий Клавдий Сабин Регилленсис және б.з.д. 460 жылы консул болған Гай Клавдий Сабин Регилленсис. Апий Клавдий Красс, десемвир, оның немересі болды. Оның ізбасарларына Анионың арғы жағында жер берілді және басқа сабиндермен бірге "Ескі Клаудиан" тайпасының негізін құрады. Клавдий мен Сервилийдің консулдығы Римнің соңғы патшасы Таркиннің Регилл көлінің шайқасынан кейін қашқан Кумадағы өлімі туралы қуанышты хабармен белгіленді. Алайда, Римдегі әлеуметтік топтарды біріктірген қауіптің аяқталуы патриций аристократиясын өзінің позициясын пайдаланып, ордерлердің қақтығысын күтуге итермеледі. Жаңа қоныстанушылар Синьгияға жіберілді, онда ескі патша колония құрды; Клаудий тайпалары ресми түрде Рим мемлекетіне қосылды; және Меркурийдің жаңа ғибадатханасы аяқталды. Сол уақытта вольскілер соғысқа дайындық бастады, герниктердің көмегін алып, латындықтарға жақындады. Регилл көліндегі жеңілістен кейін латындықтар соғысқа дайын болмады, сондықтан олар вольск өкілдерін Римге жеткізіп, Сенатқа әскери қауіп туралы ескертті. Алғыс ретінде алты мың латын тұтқыны босатылды, ал Сенат латындықтармен бұрын бас тартқан келісімді қарастыруға келісті. Бірақ қаланың назары вольскілермен соғыс қатерінен ауысты, өйткені қарызға түсіп, несие берушілеріне тапсырылған тізгінделген адамдар пайда болды, олардың арасында Сабина соғысында ел үшін соғысып, үйі мен мүлкін жоғалтқан ескі солдат болды. Көп ұзамай көшелерде әділдікке шақырулар көтерілді, ал консулдар сенатты шақыруға асықты, бірақ көптеген сенаторлар өз өмірлері үшін қорқып жасырынды. Клавдий, егер басшыларынан үлгі алса, халық қорқады деп ойлап, алауыздық туғызғандарды тұтқындауға шақырды. Сервилий сенатты дағдарысты шешу үшін плебейлермен келіссөздер жүргізуге шақырды. Сенат талқылап жатқанда Лацийден вольскілер шабуылға шыққаны туралы хабар келді. Халықтың пікірі бойынша, патрицистер өздерінің соғысын плеббтердің көмегінсіз жүргізген жөн; сондықтан Сенат консул Сервилийдің осы төтенше жағдайда плебейлердің сенімін арттыратынын сезініп, оны татуласуға шақырды. Сервилий халыққа жалпы қауіпке қарсы бірігу керектігін және Сенат әрекетіне мәжбүрлеу арқылы ештеңе алуға болмайтынын айтды. Ол вольскиандық шабуылға қарсы ерікті түрде қызмет еткен ешкім тұтқындалмайды немесе несие берушілерге берілмейді, ешқандай несие беруші кез-келген сарбаздың отбасылары мен мүлкіне қол сұқпауы керек және бұғауланғандар алдағы шайқаста қызмет ету үшін босатылуы керек деп мәлімдеді. Волскилердің күтпеген шабуыл жасағанын байқағаннан кейін, консул Сервилий, оның авангардында босатылған борышкерлердің көбі болды, ол вольскілерге табысты шабуыл жасады, олар бұрылып, қашып кетті. Сервилий вольск лагерін басып алды және вольск қаласының Суэса Пометияға қарай жалғасты, оны да алды. Сабиндар консулдың жоқтығынан пайдаланып, Рим аумағына кірді, бірақ оларды бұрынғы диктатор Аулус Постумий Альбус Регилленсис қуды, бірақ Сервилий оған қосылып, екеуі сабиндарды жойды. Олар бұл әрекетті жасамай-ақ, Аурунциядан елшілер келіп, римдіктер вольсктер аумағынан кетпесе, соғыс басталатынын айтады. Рим қорғанысын дайындап жатқанда Сервилий Аурунцияға қарсы аттанды және оларды Арикия маңындағы шайқаста жеңілді. Римде Клавдий бұрынғы қақтығыстан 300 вольскті тұтқынға алып, оларды жұрт алдында дүре соқтырды да, содан кейін басын шауып өлтірді. Консул Сервилий оралып, жеңістеріне байланысты жеңіске жетуді сұрағанда, Клавдий оған қатты қарсылық білдірді, Сервилий бүлік шығаруға шақырды және мемлекетке қарсы плеббпен бірге болды деп дәлелдеді; ол әсіресе Сервилийдің өз сарбаздарына қазынаға салудың орнына, Суэса Пометиядағы жеңістерінің олжасын сақтауға рұқсат еткеніне өкініш білдірді. Сенат Сервилийдің өтінішіне қарсы шықты; бірақ халықтың құрмет сезіміне сүйене отырып, консул Сенаттың бұйрығына қарамастан, жеңіске жетті. Әскерлерінің табысынан кейін римдік борышкерлер жеңілдік күтті; бірақ консул Клавдий ең қатал шараларға жүгінді, соғыс Рим мемлекетінің өмір сүруіне қауіп төндіргенде әріптесі жасаған уәделерді елемеді. Өзінің мақтанышымен және Сервилийді жоққа шығару ниетімен, ол бұрын несие берушілеріне берілгендерді қайтарды және бұрын бос болғандарды құлдыққа кесті. Халық Сервилийге қайтадан көмек сұрады, бірақ ол Клавдий мен оның Сенаттағы қолдаушыларына қарсы ештеңе жасай алмайтынын сезініп, аз ғана көмек көрсетті, сондықтан ол әріптесі сияқты жек көрілді. Консулдар Меркурийдің ғибадатханасын кім қасиеттейтіні туралы келісе алмағанда, Сенат шешімді плеббке берді, олар Сервилийді өз чемпиондары деп таңдайды деп күтті; бірақ олар консулдардың екеуінен де жоғары дәрежедегі центурион Марк Лаеторийді таңдады, бұл Сенатты және Клавдийді ашуға итерді. Плебейлердің көтерілісі көп ұзамай қарызға түскендердің атынан араласып, оларды босатып, несие берушілерін ұрып, консулдың бұйрықтарын басып тастады және оның жарлықтарын елемеді. Клавдий содан кейін плебейлердің басшыларының бірін тұтқындауға бұйрық берді, ол тізгіндейтін ликторлар оны сүйреп әкеткенде консулдың үкімінен шағымдануға тырысты. Бастапқыда Клавдий шағымды елемеуді ойлады, бұл барлық римдік азаматтарға шағымдану құқығын берген Валериус заңына қайшы келеді; бірақ наразылық соншалықты күшті болды, ол адамды босатуға мәжбүр болды. Жыл аяқтамас бұрын плебейлердің топтары жасырын түрде әрекет ету бағытын талқылау үшін жинала бастады.

Көпшіліктің бөлінуі

Келесі жылы Авентин және Эскилин төбелерінде түнде жиналатын плебейлер тобы туралы хабар Сенатқа жетті. Сенаторлар Апий Клавдий сияқты адамның қатаң жауап беруін қалады және консулдарға тәртіпсіздікті басу үшін, сондай-ақ Экви, Вольски және Сабин тайпаларының қаупіне тойтарыс беру үшін әскер жинауға бұйрық берді. Бірақ плебейлер қарыздары жеңілдетілмесе және ауыр қарыздан азат болмаса, шақыруға жауап бермеді. Консулдар өз тапсырмаларын орындай алмағандықтан, отставкаға кетуге шақырылды, бірақ сенаторлардың олармен бірге әрекет етуін талап етті. Олардан бас тартқаннан кейін Сенат үш ұсынысты талқылады: консул Аул Вергиний Трикост Келиомонтан қарызды толық жеңілдетуге қарсы болды, бірақ Сенаттың өзінің алдыңғы жылғы консулының Вольски, Аурунци және Сабин тайпаларына қарсы күрескендерге берген уәделерін орындауын ұсынды. Клавдий кез келген жеңілдетуге қарсы болды, ол халықтың заңға және шағымдану құқығына немқұрайлы қарауы тәртіпсіздіктің нағыз себебі екенін, бұл консулдардың заңды билігін жоғалтуына әкелгенін мәлімдеді: «Сондықтан сіздерді диктатор тағайындауға шақырамын, оның шешіміне шағымдануға болмайды. Осылай істесеңіз, отты тез сөндіресіз. Ликторға қарсы күш қолдануға батыл кім болады, оның қамшымен соғу немесе өлтіру билігі оның қадір-қасиетін қорлауға батыл болған адамның қолында екенін білгенде!» Бұл шара көптеген сенаторларға тым қатал көрінді, бірақ Клавдий жеңіске жетті және тіпті диктатор болып тағайындалуға жақын болды. Бірақ Сенат Публийдің інісі Маний Валерий Максимді тағайындады, ол Рим халқына шағымдану құқығын берген заңдарды қабылдаған еді. Валериус, қазірдің өзінде сенімді тұлға, консул Сервилийдің өткен жылы берген қарыздан жеңілдету және жазаларды азайту уәделерін қайталады және он легион жинады. Ол екі консулмен бірге Экви, Вольски және Сабин тайпаларын жеңді. Жеңіспен оралғаннан кейін Валериус халыққа берген уәделерін орындау үшін Сенатқа келді. Бірақ Сенат оның өтінішін қабылдамады, ал Валериус сенаторларды олардың кешірімсіздігі үшін айыптады және қызметтен кетті. Біраз уақыттан кейін Сенат әскерге Экви тайпасының шамадан тыс күшіне тойтарыс беру үшін далаға шығуға бұйрық берді, сарбаздардың консулдарға бағынуға ант бергеніне сенді. Бірақ сарбаздар бүлік көтеріп, қасиетті тауға қашты. Қала қорғансыз қалды, тұрғындары бір-бірінен қорқып, б.з.д. 503 жылы консул болған Агриппа Менений Ланат Сенатты плебейлермен келісуге шақырды. Валериус оны қолдады, ол Клавдийді «халық жауы және олигархияның жақтасы» деп сипаттады, ол Рим мемлекетін құлдырауға алып келеді. Бірақ Клавдий Валериус пен Мененийді олардың әлсіздігі мен сын-ескертпелері үшін айыптады және халыққа келіссөздер жүргізуге немесе қандай да бір жеңілдіктер жасауға қарсы күшті пікір білдірді, оларды жануарлар деп сипаттады. Ұзақ талқылардан кейін Сенат плебейлермен келіссөздер жүргізу үшін он елшіні жіберуге келісті. Олардың арасында Менений мен Валериус, өткен жылы консул болған Сервилий, Лартий және халықтың сенімін жеңген бірнеше бұрынғы консулдар болды. Конфликт ақыры шешілді, өйткені Сенат Клавдийдің қарсылығына қарамастан, қарыздарды жеңілдетуге және плебей трибундарын құруға келісті. Трибундар Сенат пен консулдардың әрекеттеріне вето құқығына ие болды және өздері қасиетті саналды, плебейлердің барлығы оларды кез келген шабуылдан қорғауға міндетті болды. Жаңа лауазымдарға тағайындалғаннан кейін сарбаздар қалаға оралуға келісті, бұл «Плебейлердің бірінші бөлінуі» аяқталды. «Тәртіптердің қақтығысы» тағы екі ғасырға созылды, өйткені плебейлер үнемі үлкен құқықтар мен саяси теңдік үшін күресті, ал патрицийлер мемлекеттің бақылауын сақтауға тырысты. Клавдий және оның ұрпақтары жылдар бойы осындай реформаларға қарсылық көрсетті, консулдың өзі көрсеткен мақтаныш пен тәкаппарлықпен.

Кейінгі мансап

Келесі жылы Римде астық тапшылығы болды, және байлар азық-түлікті сақтап алып отыр деген айыппен патрицилер мен плебейлер арасындағы тартыс қайта жаңғырды. Клаудий тағы да Сенатты бүлікшілерге және оларды қолдағандарға қатаң шара қолдануға шақырды. Бірақ, ақырында, Аристодем Кумскийден (Аристодем төлем ретінде бірнеше кемелерді өзінде қалдырды) және Этруриядан азық-түлік әкелінді. Екі жыл өткен соң, б.з.д. 491 жылы Рим әлі де аштықтан көтеріліп жатқан еді, ал астық бағасы тым жоғары болды. Гай Марций Кориолан, Вольскиден Кориоли қаласын басып алуға көмектесіп, содан кейін шайқаста даңққа ие болған жас сенатор, Рим аристократиясының жақтасы, Апий Клавдийді плебейлерге қарсы тұрғаны үшін мақтады және Сенат халықтың қиын жағдайын жеңілдетпеуін, егер плеб өздерінің трибундарын сайлау құқығынан бас тартса ғана талап етті. Содан кейін, Кориолан Сенатты халықты аштықтан өлтіріп бағындыруға мәжбүрлейтіні туралы айыптаулар көтерілді, және ол трибундардың оны қамауға бұйырғанда ғана бүлік-наразылықтан құтылды. Өзін ұзақ уақыттан бері "плебейлердің ең жауалы жауы" деп таныстырған Клаудий Кориоланды қорғауға асықты, халықты опасыздық пен алғыссыздыққа айыптады, және оларды Республика үкіметіне қарсы құлық жасаумен айыптады. Маний Валерий қайтадан қарсылық білдіріп, халықтың Кориоланды сотқа тартуға құқығы бар екенін, және оған қарсы іс қозғалса, оны ақтауға немесе жеңіл жазалауға болады деді. Кориолан сотқа берілді және жиырма бір тайпаның он екісінің дауысымен билікке таласуға тырысқандығы үшін кінәлі деп танылды, бірақ мемлекетке жасаған бұрынғы қызметтерін ескере отырып, тек жер аударылды. 486 жылы консул Спурий Кассий Вецеллин герниктермен келісім жасады және плебейлер мен одақтастар арасында мемлекеттік жердің пайдаланылмаған бөлігін бөлу мақсатымен алғашқы аграрлық заңды ұсынды. Клаудий тағы да Сенаттағы қарсылықтың алдына шығып, халықтың еңбек етуге жарамсыз екенін, ал Кассий бүлікке шақырады деп айыптады. Кассийдің жоспары қабылданбады, ал келесі жылы патрицилер оны патшалық билікке таласумен айыптап сотқа берді. Сотталғаннан кейін, оны қамшылап өлтірді, үйін қиратты, мүлкін мемлекетке қайтарды, ал үш кішкентай ұлы өлімнен құтылды. 480 жылы плебтердің трибуны Тит Понтифиций плебейлерді аграрлық реформалар жүргізілгенге дейін әскери қызметке тіркелуден бас тартуға шақырғанда, Клаудий Сенатты Понтифицийге қарсы шығуға көндіріп, басқа трибундардың қолдауын алды, және ешқандай реформа жасалмады.