Кіріспе
Сөйлеу қателігі, көбінесе тілдің сырғанауы (лат. lapsus linguae, немесе кейде өзін-өзі көрсететін, lipsus languae) немесе қате айту деп аталады, бұл айтылған сөздің көрінеу мақсатталған түрінен (саналы немесе санасыз) ауытқу болып табылады. Оларды спонтанды және бейсалы жасалған сөйлеу қателіктеріне, сондай-ақ қасақана жасалған сөз ойындарына немесе қалжыңдарға бөлуге болады. Тағы бір ерекшелік – сөз жасау және түсіну қателіктері арасындағы айырмашылық. Сөз жасау және қабылдау кезіндегі қателер орындалу қателіктері деп те аталады. Сөйлеу қателіктерінің мысалдарына дыбыстардың орнын ауыстыру немесе дыбысты күту қателіктері жатады. Дыбыстардың орнын ауыстыру қателіктерінде екі жеке морфеманың реті кері ауыстырылады, ал дыбысты күту қателіктерінде келесі буыннан дыбыс алдыңғы буыннан дыбысты алмастырады. Тілдің сырғанауы – қалыпты және жиі кездесетін құбылыс. Бір зерттеу көрсеткендей, көптеген адамдар күніне 22 ретке дейін тіл сырғанауына тап болады. Сөйлеу қателіктері балалардың арасында жиі кездеседі, олар әлі де сөйлеуін жетілдіруде, және ересек жасқа жеткенде де жалғасуы мүмкін. Егер қателер 9 жастан кейін де жалғаса берсе, олар "қалдық сөйлеу қателіктері" немесе РСЕ деп аталады.
A speech error, commonly referred to as a slip of the tongue (Latin: lapsus linguae, or occasionally self demonstratingly, lipsus languae) or misspeaking, is a deviation (conscious or unconscious) from the apparently intended form of an utterance. They can be subdivided into spontaneously and inadvertently produced speech errors and intentionally produced word plays or puns. Another distinction can be drawn between production and comprehension errors. Errors in speech production and perception are also called performance errors. Some examples of speech error include sound exchange or sound anticipation errors. In sound exchange errors, the order of two individual morphemes is reversed, while in sound anticipation errors a sound from a later syllable replaces one from an earlier syllable. Slips of the tongue are a normal and common occurrence. One study shows that most people can make up to as much as 22 slips of the tongue per day. Speech errors are common among children, who have yet to refine their speech, and can frequently continue into adulthood. When errors continue past the age of 9 they are referred to as "residual speech errors" or RSEs.
Евфемистік қателік
1980 жылдан бері «қате айту» деген сөз саясатта жиі қолданылып, спикердің қателіктерінің жай ғана оқиға болғанын және фактілерді жалған көрсету әрекеті деп қарастыруға болмайтынын білдіреді. Осы себепті, оның қолданылуы БАҚ-та қызығушылық тудырды, әсіресе фактілерді білмеу немесе жалған көрсету ниеті мүмкін екенін ескермеуге болмайтын жағдайларда бұл термин тым жоғары бағаланады деген пікірдегі сыншылардың арасында. Аталған терминді қолданғандардың қатарында американдық саясаткер Ричард Блюментал да бар, ол Вьетнам соғысы кезінде Вьетнамда қызмет еткенін бірнеше рет қате айтқан.