Кіріспе

Американдық сәулетші Филип Хьюберт Фрохман (16 қараша 1887 – 30 қазан 1972) – американдық сәулетші, ең көп танымал жұмысы Вашингтондағы «Санкт-Петр және Сент-Пол кафедральді шіркеуі» деп аталатын Вашингтон ұлттық соборындағы жұмыстары. Ол 1921 жылдан бастап 1972 жылы қайтыс болғанға дейін ағылшын готика стиліндегі соборда жұмыс істеді.

Туған жері мен тегі

Фроман 1887 жылы Нью-Йоркте оның әкесі Филипп Генгембр Хьюберт жобалаған Челси қонақ үйінде дүниеге келді. Оның анасы француз католигі, ал әкесі еврей. Фроманның сәулет және инженерлік салаларындағы танымал әулеті болды. 1849 жылы оның атасы Филипп Генгембр Хьюберт және туысы Чарльз Антуан Колумб Генгембр Америкаға көшіп келді. Нью-Йоркте сәулетші болып жұмыс істеген кезде Хьюберт Челси қонақ үйін жобалады, ол кейіннен актерлер, жазушылар, музыканттар және басқа да суретшілер үшін танымал тұраққа айналды. 1883 жылы салынған бұл ғимарат 1899 жылға дейін Нью-Йорктегі ең биік ғимарат болып саналды. Бастапқыда пәтерлер үйі ретінде салынған, ол бүгінге дейін қонақ үй ретінде жұмыс істеп келеді. Оның туысы Чарльз Антуан Колумб Генгембр, архитектор және инженер, Ливерпуль мен Манчестер арасындағы алғашқы темір жол құрылысын қадағалаған. Оның арғы атасы Филипп Жоахим Жозеф Генгембр болды, ол 19 ғасырдың басында Франция королі Людовик Филипптің құрылыс жөніндегі директоры қызметін атқарды. Генгембр Франциядағы алғашқы бу кемесін және Парижде газ шамдары бар алғашқы үйді жобалады.

Білім және ерте мансап

Фроманның сәулет өнеріне деген қызығушылығы ерте жылдарынан-ақ көрініс берді. Он бір жасында ол Калифорния штатының Пасадена қаласындағы Тхруп политехникалық институтына оқуға түсті, онда бастауыш және орта мектепті бітірді. (Кейін Тхруп бастауыш және орта мектептерін Политехникалық мектепке бөліп шығарды, ал Тхруп өзі Калифорния технология институтына айналды.) Ол өзінің алғашқы үйін он төрт жасында жобалады. 1907 жылы бітіріп, штаттық сәулетшілік емтиханын тапсырған ең жас адам атанды. Келесі жылы, жиырма бір жасында, ол Пасаденада жеке кеңсесін ашты. Алғашқы тәжірибесінде шіркеулер мен үйлерді жобалауға ерекше назар аударды. Фроманның алғашқы жобалаған шіркеулерінің қатарында 1909 жылы Калифорния штатының Ориндж қаласындағы Троица епископтық шіркеуі, сондай-ақ 1909 мен 1917 жылдар аралығында Калифорния штатының Санта-Барбара және Инглвуд қалаларындағы басқа да приход шіркеулері бар. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Фроман Армияның қару-жарақ құрылыс бөлімінде қызмет етті және Вашингтон, округтер аймағында орналасты. Абердин полигонындағы сәулет бөлімінің басшысы болып тағайындалды, онда және Рок-Айленд арсеналында ғимараттарды жобалады. Осы кезде ол Ұлттық собордың деканымен, кейіннен Вашингтонның епископымен танысты.

Мансап

Фроманның ұзақ қызмет жолында АҚШ-та елу шамасындағы шіркеулерді жобалаумен байланысты еңбектері тіркелді.

Вашингтон ұлттық соборы

Алайда, Фроманның өмірі мен еңбектерінің көп бөлігі Вашингтон ұлттық соборының құрылысына арналды, онда ол елу жылдан астам уақыт жұмыс істеді. 1914 жылы Вашингтонға сапар жасағанда, Фроман 1912 жылы аяқталған Бейтлехем капелласына барды. Ол оны былай деп сипаттады: «Шетелде көргендерімнің ішінде ең әдемі крипт, Америкадағы шіркеу архитектурасының ең қанағаттандырарлық үлгісі». Соборға қатты әсер еткендіктен, ол келушілер тізіміне кіріп, құпия түрде шағын дұға жазды. Ол дұғасында собордың архитекторы болу ниетін білдірді. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әскери қызметтен кейін Фроман өзінің архитектуралық тәжірибесін жалғастыру үшін Пасаденадан Бостонға көшті. 1919 жылы Вашингтон епископы, Әмір Альфред Хардингтің шақыруымен Фроман Бодлидің жобаларын қайта қарау үшін алдын ала эскиздер жасауды бастады. Келесі екі жыл ішінде ол Э. Дональд Робб пен Гарри Б. Литтлмен серіктестік құрды және 1921 жылдың қарашасында «Фроман, Робб және Литтл» фирмасы ресми түрде собор архитекторы болып тағайындалды. Робб 1942 жылы, Литтл 1944 жылы қайтыс болғаннан кейін Фроман собордың жалғыз архитекторы болды. Атап айтқанда, Фроман крипттың бастапқы дизайнын қайта қарап, кеңейтті, амбулаториялар мен қосымша капелла салды. Оның ең айқын және көзге түсетін өзгерісі – собордың батыс фасадын қайта жобалауы, собордың басты кіреберісі. Ол «Фроманның генийінің шыңы – оның ең жақсы жұмысы және ең өзгеше дизайны» деп есептеледі. Фроманның ізбасары оны: «[архитектуралық алып] – ең жақсы нәрсенің өзінен де кемге келіспейтін адам» деп сипаттады. Собор құрылысы кесіп өтуге жеткенде және кеме аяқталуы керек пе, әлде орталық мұнара салынуы керек пе деген маңызды мәселе туындағанда, Фроманның мұнараны салуды жалғастыру туралы ұсынысы шешуші болды.

Басқа шіркеулер

Вашингтон ұлттық соборын салуға назар бөлгеніне қарамастан, Фроман басқа да көптеген шіркеулерді, оның ішінде екі соборды жобалауға уақыт тапты. Балтимордағы Инкарнация соборы және Флорида штатының Орландо қаласындағы Әулие Лук соборы – Фроманның жобалауымен салынған, бірақ соңғысы 1987 жылға дейін аяқталмады. Сонымен қатар, Балтимордағы Құтқарушы шіркеуі; Хартфордтағы Троица колледжінің шапкіші; Балтимордағы Христиан-лютеран шіркеуі; Сан-Диегодағы Әулие Павел соборы; Вашингтондағы Троица шіркеуі; Вашингтондағы Әулие Павел епископалдық шіркеуі; Батыс Вирджиния штатының Моргантаун қаласындағы Троица шіркеуі және Техас штатының Абилин қаласындағы Көктегі тыныштық шіркеуі – бәрі де Фроманның туындылары деп есептеледі. 1920 жылдардың басында бір епископ Фроманға Вашингтон ұлттық соборын бес жылда салуға ниеттенгенін айтса да, Фроман өзі байқағандай: «Архитектор өмірінде аяқталмайтынына көз жеткізіп, ғимараттың жобасын дайындамайды». Фроманның болжамы епископтың болжамынан дәл болды. Фроман 1972 жылдың 30 қазанында, 7 тамызда болған оқиғадан кейін қайтыс болды, сол күні собордың жанындағы жолда оны автокөлік қағып кеткен. Собордың негізгі бөлігі 1976 жылға дейін аяқталмады. Тек 1990 жылдың қыркүйегінде ғана ол қайта жобалаған батыс жағы салтанатты түрде ашылды, соның арқасында шіркеудің ішкі және сыртқы құрылысының барлық маңызды элементтерінің құрылысы аяқталды, бірақ ұсақ-түйек безендіру жұмыстары тағы бірнеше жылға созылуы мүмкін. Рим католигі болған Фроманның денесі Вашингтон архиепископиясының арнайы рұқсатымен Ұлттық собордың криптасындағы Ариматиялық Жозефтің шапкішіне жерленді.