Кіріспе

Хабадтың екінші ребесі (1773–1827)

Довбер Шнеури (13 қараша 1773 – 16 қараша 1827 ескі стиль бойынша) Хабад-Лубавич хасидтік қозғалысының екінші ребесі (рухани көшбасшысы) болды. Раввин Довбер – осы хасидтік әулеттің атымен аталатын Любавичи қаласында (қазіргі Ресейде) тұрған алғашқы Хабад ребесі. Ол Хабад көшбасшыларының бірінші үш буынының екіншісі болғандықтан, "Орталық Ребе" (идиш тілінде Миттелер Ребе) деп те белгілі.

Өмірбаян

Раввин Шнеури қазіргі Белоруссияның Лиозна қаласында 5534 жылы 9 Кислев күні дүниеге келген. Оның әкесі, Лиади раввині Шнеур Залман, сол жердегі қауымның және Ақ Ресей мен Литвадағы, сондай-ақ Ресейдің басқа да аймақтарындағы көптеген хасидтердің ребесі болды. Әкесі оған өзінің ұстазы, хасидтік қозғалыстың негізін қалаушы Баал Шем Товтың шәкірті және ізбасары Мезерич раввині Дов Бердің есімін берді. Идиш тіліндегі דוב בער Dov Ber есімінің мағынасы "аю, аю" дегенді білдіреді, бұл еврейше "дов" (аю) және немісше "Бэр" (аю) сөздеріне байланысты. Осылайша, бұл екі тілді таутологиялық атаудың мысалы. Шнеури өте қабілетті оқушы болды және жеті жасында Талмудты оқуға кірісті. Әкесі оған Зохарды үйретті және Баал Шем Товтың ілімдерін жеткізді. Шнеури әкесінің есімімен "Шнеури" тегін қабылдады, бірақ кейінгі ұрпақтар оны "Шнеерсон" деп өзгертті. 1788 жылы ол жергілікті раввиннің қызы Реббетзин Шейнаға үйленді. 1790 жылы раввин Довбер хасидтердің Машпиасы (рухани жетекшісі) болып тағайындалды. Шнеури 39 жасқа келгенде, Кременчуг қаласында оқып жүргенде әкесі қайтыс болды. Содан кейін ол Любавичи деген шекара маңындағы кішкентай қалаға көшіп барды, осы қаланың атымен қозғалыс аталды.

Өлім

1827 жылы 16 қарашада, еврей күнтізбесі бойынша 9 кіслевте Нижин қаласында қайтыс болды. Өмірінде көптеген оқиғалар болды. Ол "Зохарға" түсіндірме жазып, оны "Би'урей Хазохар" деп атады. Хасидтік философия Каббалаға негізделген, бірақ оны хасидтік ойлау тұрғысынан түсіндіреді. Ол Каббаланың ішкі "жанын" адам санасымен байланыстырып, ашуға тырысады. Бұл еврей мистикасын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Хасидизмнің мистикалық жаңаруы мен таралуы еврей мистикалық дәстүрін Каббала тілінен тыс, еврей дінінің басқа аспектілерін біріктіріп, руханиландыра отырып жеткізуге мүмкіндік берді. Дегенмен, хасидтік мәтіндер Каббалалық идеяларды кеңінен түсіндіріп, оларды жеке рухани тәжірибемен байланыстырады. Хасидтік ойдың әртүрлі мектептері хасидтік мистиканың әртүрлі түсіндірмелерін ұсынады. Хабадтың негізін қалаушы Шнеур Зальман Лиади, жалпы хасидизмнен өзгеше, сананы жүрекке жетелейтін жол деп қарастырды. Хасидтік қозғалыстағы ойшылдық еңбектердің көпшілігі Тораға қатысты үйретілген нәрселер мен түсіндірмелерді қамтиды, көбінесе ауызша жеткізіліп, шәкірттер жинақтайды. Хабад хасидизмді жүйелі философия ретінде көрсетуге тырысқандықтан, оның жазбалары әдетте басқа мектептерге қарағанда құрылымдырақ. Шнеури Хабад философиясын кеңейтіп түсіндірді, осылайша оның ізбасарлары оның руханилығын түсініп, бойына сіңіре алады. Хабад жолы сыртқы эмоционалдық құштарлықтан гөрі ішкі тереңдік пен тазалықты бағалайды. Хабадта дұға қызметі өзін-өзі өзгертудің орталық уақыты болды, дұға кезінде Хасидтік философия бойынша терең интеллектуалды медитация (Хисбоненус) арқылы Хабадтың ерекше тәсілімен жүзеге асырылды. Кәсіпкерлер апта ішіндегі дұға міндеттемелерін қалыпты жағдайда орындай алса, Хабадтың алғашқы буындарында сенбі күні адамдарға дұғаларын мистикалық шабытпен ұзарта білуге мүмкіндік береді деп күтілді. Хабадта хасидтердің, сағаттап жеке дұғаға берілген, медитациямен және хасидтік әуенмен (Ниггун) сүйемелденген әңгімелері бар. Шнеури өзінің "Kuntres HaHispaalus" (Экстаз туралы трактат) еңбегінде еврей ой-санатындағы маңызды мәселелерді жазды. Яһуди дінінде мистикалық өмір туралы жеке есептер сирек кездессе де, бұл еңбекте Рабби Довбер Хабад медитациясының көптеген интеллектуалдық және эмоционалдық деңгейлері арқылы ізбасарды жетелейді. Ол жалпы хасидизмнің сыртқы эмоционалдық құштарлығы мен Хабадтың дұғадағы ішкі экстаз идеалы арасындағы айырмашылықты көрсетеді. Рабби Шнеур Зальманның дұғалары соншалықты экстаздық болған, ол олардың сыртқы эмоционалдық көрінісін тоқтата алмаған, өзін білмей еденде домалап немесе басқа жерде пайда болып жатқан. Оның ұлы Шнеури, оның киімдері терге малғанша, бірнеше сағат бойы статикалық экстазда дұға ететін. Оның ең танымал еңбектерінің бірі "Шаар хаичуд" (Бірліктің қақпасы) деп аталады, ол қазір ағылшын тіліне аударылған, Каббала бойынша әлемнің жаратылуын және құрамын сипаттайды. Бұл еңбек "Құдайдың мәнінен" басталып, физикалық әлемге дейін ғаламның жаратылуын күрделі мысалдар арқылы түсіндіреді. Кітаптың алғашқы он тарауында бұл Каббалалық идеялар туралы медитация жасаудың дұрыс жолы да сипатталған.