Кіріспе

1858 жылы Техас рейнджерлерінің команч және киова халықтарына қарсы әскери науқаны. Антилопа таулары экспедициясы – 1858 жылдың қаңтар-мамыр айларында Техас рейнджерлері мен басқа да одақтас үнді руларының мүшелері команч және киова ауылдарына қарсы жүргізген науқаны. Ол батыс Техаста басталып, қазіргі Оклахома штатындағы Канад өзенінің саласы – Кіші Роб өзені жанындағы Антилопа төбелері деп аталатын жерде 1858 жылдың 12 мамырында команч тайпасымен болған шайқастармен аяқталды. Бұл төбелер Канад өзенін қоршағандықтан, "Оңтүстік канадалықтар" деп те аталады. 1858 жылдың 12 мамырындағы шайқас көбінесе Кіші Роб-Крик шайқасы деп еске алынады.

Экспедицияның себептері

Техас шекарасындағы 1856-58 жылдар, әсіресе, қатыгез және қанды болды, себебі қоныс аударушылар Команшерияға енуді жалғастырды. Олар құнды аулау алқаптарын жыртып, команчтар жылқыларын жаюға арналған жерлерін жоғалтты. Бұған қоса, АҚШ команчтардың дәстүрлі түрде Мексикаға жасаған шабуылдарын тоқтатуға көп күш салды. Соңында, команчтар қоныс аударушыларға қарсы қатыгез және қанды шабуылдар жасады. Әскер зорлық-зомбылықты тоқтатуға мүлдем шамасы келмеді. Ғалымдар ғана емес, сонымен қатар федералды заңдар мен көптеген шарттар армияға Үндістан аумақтарындағы үндістерге шабуыл жасауға тыйым салды. Көптеген үндістер, мысалы, черокилер, егіншілікпен айналысып, қоныс аударушылар сияқты өмір сүруге тырысқанмен, команчтар мен киовалар дәстүрлі Команшерия саналған Үндістан аумақтарында өмір сүруді жалғастырды, сонымен бірге Техасқа шабуылдар жасады. Америка Азамат соғысы жақындаған сайын, федералды күштер одан да көп жылжыды, ал 2-ші кавалерия Техастан Ютаға ауыстырылды (кейіннен АҚШ армиясы 2-ші кавалерияны таратып жіберді, өйткені ол 1860 жылы соғыс басталғанда ыдырады).

Үндістандық одақтастарды жалдау

Команчтардың дәстүрлі жауларының арасында сол кезде Техастағы Бразос өзенінің бойындағы резервацияда тұратын Тонкава үндістері болды. 1858 жылдың 19 наурызында Форд қазіргі Форт-Уорт қаласының жанында орналасқан Бразос резервациясына барып, Тонкаваларды өзіне қосылуға шақырды. Үнді агенті, болашақ Техас губернаторы Лоуренс Салливан Росс әкесі капитан Л. С. Росс, Тонкава басшысы Пласидоны әскери кеңеске шақырды, онда Росс Пласидоның ортақ жауына деген ашуын қоздырды. Ол осы науқанда 120-ға жуық үндіні сапына қосты, олардың 111-і басшысы Пласидо болған Тонкавалар, олар "ақтардың адал және толық сенімді досы" деп есептелді, ал қалғандары – Анадарко және Шоуни тайпаларынан болды. Олар шамамен бірдей сандағы Техас рейнджерлерімен бірігіп, Команчтарға қарсы жорыққа шықты. Фордтың Раннелден алған бұйрықтарында кез келген және барлық жауынгерлік және күдікті жауынгерлік үнділердің ізін қуу, ең қатал жаза қолдану (оларды және олардың отбасыларын өлтіру, үйлерін және азық-түлік қорларын жою) және "ешқандай тараптан" (АҚШ, оның армиясы мен үнді агенттері Оклахомадағы үнді территорияларына басып кіруге қарсы федералдық келісімдер мен заңдарды орындауға тырысуы мүмкін) араласуға жол бермеу делінген.

Техастан Оклахомаға дейін

Команчериядағы Қызыл өзеннің солтүстігіндегі команч лагерьлерін анықтау үшін барлаушылар жіберілді. 1858 жылдың сәуір айында Форд бұрын Белкнап қаласы болған жерге Runnels лагерін орналастырды. Форд пен Пласидо команчтер мен киоваларды Канада өзенінің төбелері мен Уичита тауларына дейін қуып жететін, мүмкіндігі болса, олардың жауынгерлерін өлтіріп, азық-түлік қорларын азайтып, үйлері мен отбасыларына шабуыл жасап, соғыс жүргізу қабілеттерін жоятын еді. Техас Команчериясына терең енгеннен кейін Форд заңмен немесе заңсыз одан әрі ілгерілеуді ниеттенді. 15 сәуірде оның рейнджерлері мен Бразос үнді резервациясының үнділері Қызыл өзеннен өтіп, Оклахомадағы Үнді аумақтарындағы Команчерияның бір бөлігіне қарай жылжыды. Форд федералды заңдарды және көптеген шарттарды бұзатынын жақсы білді, бірақ кейіннен өзінің міндетінің "индейлерді табу және олармен күресу, географияны зерттеу емес" екенін мәлімдеді.

Литтл Роб сағасындағы шайқас

12 мамыр күні таңда Форд Антилопа тауларымен шектесетін Канада өзені аңғарындағы кішкентай команч ауылына шабуыл жасады. Сол күні олар екінші ауылға да шабуылдады, бірақ бұл ауыл күшті қарсылық көрсетті, оның басшысы Темір Жакет (Iron Jacket) қаза тапқанға дейін. Оның ұлы Пета Нокона (Peta Nocona) күшейте келді, нәтижесінде Техас әскері мен команчтер арасында үшінші жеке шайқас болды. Күн батқанда Рейнджерлер мен олардың одақтастары Техасқа қайтып келді; команчтер де шегініп жатқанмен, олардың тайпасының қалған бөлігі, сондай-ақ киова және киова-апачи одақтастары келген кезде күш жинады. Рейнджерлерден төрт адам және оннан астам тонкава қаза тапты, ал олар 76 команчті өлтіріп, 16 тұтқын мен 300 жылқыны қолға түсірді. Темір Жакеттің ауылы мен олар алғаш шабуыл жасаған кішкентай ауылды өртеп жіберді. Тарихи деректер шектеулі, Фордтың ресми есептерінде мұндай ақпарат жоқ, бірақ 12 мамыр түні тонкавалар өздерінің өлген команч жауыздарын жегендігі айтылады, бұл оқиға "қорқынышты той" деп сипатталған.

Салдары

Форд Техасқа оралып, губернатордан дереу оған қосымша рейнджерлер жинауға және солтүстікке қайтып, Команшерияның ортасындағы науқанды жалғастыруға рұқсат беруді сұрады. Бірақ Раннелс жылдық қорғаныс бюджетін толығымен жұмсап, рейнджерлерді таратып жіберді. Форд бұл науқанды жалғастыра алмаса да, ол жазықтықтағы үндістермен күрестің сипатын өзгертті және команчтер мен киовалар үшін соңының басталуын қадағалады. Азамат соғысы ғана болмағанды кейінге шегерді. Алғаш рет техас немесе американдық әскерлер Команшерияның ортасына еніп, команч ауылдарына тосқауылсыз шабуыл жасап, қауіпсіз үйлеріне оралды. АҚШ армиясы Фордтың көптеген тактикаларын, оның ішінде әйелдер мен балаларға, сондай-ақ жауынгерлерге шабуыл жасау және олардың азық-түлік қорын – бизонды жою тактикаларын, Азамат соғысынан кейін жазық тайпаларына қарсы науқандарында қолданды.