Кіріспе

Lubavitch World Headquarters

770 Eastern Parkway, сондай-ақ "770" ("Жеті Жетпіс") деп те аталады, – бұл Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданындағы Crown Heights елді мекеніндегі Eastern Parkway көшесінде орналасқан Хабад Любавич Хасидтік қозғалысының Дүниежүзілік штаб-пәтерінің мекенжайы. Бұл ғимарат Хабад-Любавич әлемдік қозғалысының орталығы болып саналады және көптеген адамдар оны иудаизмдегі ерекше орын деп біледі.

Тарих

Колледждік готика стиліндегі үй 1920 жылы Эдвин Клайн жобалаған және бастапқыда медициналық кабинет ретінде пайдаланылды. 1940 жылы Якоб Рутштейн мен оның ұлы Натан Ротштейннің көмегімен, ғимарат Хабад-Хазидей Хабад қозғалысы атынан, 1940 жылы Америка Құрама Штаттарына келген раввин Йосеф Ицхак Шнеерсонға үй ретінде сатып алынды. Раввин Шнеерсон коляскада отырғандықтан, оған үй және синагог ретінде пайдалану үшін лифті бар ғимарат қажет болды. Көп ұзамай 770 деп аталған бұл ғимарат 1940 жылдары Хабадтың орталық мекеніне айналды. Ол Хабадтың басты синагогасы, ешива және Меркос Л'Иньоней Чинух кеңсесі болды. Раввин Йосеф Ицхак Шнеерсон екінші қабаттағы пәтерде тұрды. Йосеф Ицхактың әйелі қайтыс болғанға дейін екінші қабаттағы пәтерінде тұрды. Оның екі қызы оны пәтерінде жиі көріп тұратын, ал оның өмірінде жаңа ребе отбасымен және мерекелерде шақырылған қонақтармен жартылай жеке тамақ өткізетін. Бүгінде бұрынғы ребедің пәтері мен кабинеті жұртшылыққа жабық. 1994 жылдан бері бірінші қабаттағы раввин Менахем Мендельдің кабинеті Шаббат күндері мен еврей мерекелерінде дұға уақытында қосымша дұғахана ретінде пайдаланылады. Синагога құрылғаннан бастап үш мақсатқа қызмет етіп келеді: күнделікті дұғалар оқылатын орын, жоғары деңгейдегі студенттерге арналған оқу залы және Хабад жиындары, яғни Фарбренгендер өткізілетін жиналыс залы. Мұнда Лубавичер ребе немесе егде жастағы хасидтер хасидтерге және басқа да келушілерге Тораны сақтау, хасидтік философия мен тәжірибе туралы лекция оқитын. Лубавич қозғалысы Америка Құрама Штаттарында өскен сайын, бастапқы синагога дұға етуге және оқуға келген хасидтер мен студенттерді қабылдауға тым кішкентай болып қалды. Синагога бірнеше кезеңде кеңейтілді. Бірінші қосымша 1960 жылы салынды, ал келесі кеңейтулер 1960 жылдардың соңында және 1970 жылдардың ортасында жүзеге асты. Содан кейін синагога қазіргі көлеміне жетті. Бастапқы синагога апта ішінде рабби студенттері пайдаланатын шағын оқу залы болып қала береді. 1988 жылы раввин Шнеерсон ағымдағы жөндеу жобасының іргетасын салды. 1991 жылы 770-ші үй-жайда православиелік яһудилер мен афроамерикалықтардың арасында "Краун-Хайтс" көтерілісі болды.

Қолданылуы

Бастапқы ғимарат Агудас Хазидей Хабад ұйымы күтіп ұстаған үлкен кешеннің бір бөлігі болып табылады. Бұл кешенге үлкен синагога, Коллель (Коллель Тиферес Зекейнім) және қауым кітапханасы кіреді. Сонымен қатар, Любавич қозғалысы хатшылығының кеңселері мен басқа да кеңселер де осы кешенде орналасқан. 770 – Хабад қозғалысының мүшелері қасиетті санайтын танымал орын. Жыл сайын оған әлемнің түкпір-түкпірінен мыңдаған зыяратшылар келеді. Ғимарат православиелік яһудилер синагогасы ретінде танылған және ол барлық адамдарға ашық. Оның бірінші қабатында ерлерге арналған бөлім, ал екінші қабатында әйелдерге арналған бөлім орналасқан. Шаббат күндері мен мерекелерде кішігірім дұға тобын ғимараттың ішінде, соның ішінде 770 ғимаратында Ребе пайдаланған вестибюль мен кеңседе кездестіруге болады. Синагоганың ресми атауы – «Агудас Хазидей Хабадтың Любавич қауымы».

Ұрып-соғу оқиғасы

2014 жылдың 9 желтоқсанында, сағат 1-ден асса, психикалық денсаулығына қатысты мәлімделген мәселелері бар адам синагогқа кіріп, бір студентті пышақтап жарақаттады. Оқиға куәгері болған тағы бір студент, шабуыл жасаған адам оқиға барысында угрозалар айқайлағанын мәлімдеді. Оқиға орнында болған полиция қызметкері шабуыл жасағанды ұстау үшін араласты. Нәтижесінде полиция қызметкері бір рет оқ атып, шабуыл жасаған адам қаза тапты.

Меншік даулары мен заңсыз туннельдің ашылуы

2000 жылдан бері 784 және 788 Шығыс Парквейде орналасқан синагога Агудас Хазидей Хабад (әлемдік Хабад Любавич қозғалысының бас ұйымы) мен Габбайм арасындағы даудың нысаны болды. Габбайм – мессиандық хасидтер, және олар синагогтың күнделікті жұмысын басқарады. 2006 жылғы сот шешімі 770-тің толық меншігі Агудас Хазидей Хабадқа тиесілі екенін анықтаса да, жалғасып жатқан сот даулары екі тараптың да ғимарат құрылымын өзгертуіне кедергі келтірді. The New York Times газетінің хабарлауынша, туннель 770-ті кеңейту әрекетінің бір бөлігі болған. 2024 жылдың 8 қаңтарында жұмысшылар туннельді толтыруға тырысқанда, туннельді толтыруға қарсылық көрсеткен Хабад мессиандары мен Нью-Йорк қалалық полиция департаменті (NYPD) арасында қақтығыс болды. Содан кейін ғимарат құрылымдық қауіпсіздікті тексеру үшін уақытша жабылды. 8 қаңтардағы оқиғаның видеосы және туннельдің суреті әлеуметтік желілерде кеңінен тарады.

Негізгі мәжілісхана

Ғимаратта негізгі синагогаға апаратын баспалдақ бар. Синагога жер астында орналасқан және 770-тің бір бөлігі деп есептеледі, бірақ техникалық тұрғыдан алғанда көбінесе 784 және 788 үйлердің астында жатыр.

Орталық Любавицке иешівасы

Ғимаратта шамамен 1000 студент оқитын ешива бар. Бұл ешива, Любавичтің 5-ші Хабад ребесі Шолом Довбер Шнеерсон құрған Томчей Тмимим деп аталатын ешивалар тобының бір бөлігі.

Көшірмелері

Любавиц хассидтері Рабби өмірінде рөл атқарған барлық нәрсеге үлкен мән береді; сондықтан Любавиц хассидтері бүкіл әлемде осы ғимараттың көшірмелерін немесе оған ұқсас ғимараттарды салған. Олардың ішінде Иерусалимдегі Рамат-Шломо және Израильдегі Кфар-Хабадтағы көшірмелер бар. Басқа көшірмелер: UCLA Chabad House (UCLA, Лос-Анджелес, Калифорния); Moshiach Center (Форт-Лодердейл, Флорида); Rutgers University-дегі Chabad House (Нью-Брансуик, Нью-Джерси); Congregation Ahavat Shalom (Оушен-Сити, Мэриленд); Лос-Анджелес, Калифорния; Мельбурн қаласының маңындағы Сент-Килда-Ист, Виктория, Австралия; Милан, Италия; Бразилия; Аргентина; Чили; Камианск, Украина; Монреальдегі Гань Израиль лагері, Квебек және соңғы кезде Балтимор, Мэриленд. The Forward газеті 2021 жылы 770-нің шамамен 35 көшірмесі бар екенін, олардың көпшілігі Хабад үйлері екенін жазды.