Кіріспе

Оқу жолы – Гунтер Кресс «Жаңа медиа дәуіріндегі сауаттылық» (2003) кітабында қолданған термин. Лондон университетінің ағылшын тілі пәнінің профессоры Кресске сәйкес, оқу жолы – мәтіннің, немесе мәтін мен басқа да элементтердің біз оны қалай оқитынымызды анықтауы немесе реттеуі. Сызықтық жазуда оқырман мәтінді сөздердің грамматикалық және синтаксистік орналасуы арқылы түсінеді. Мұндай оқу жолы мәтінге белгілі бір уақыт ретімен қарай оқу мүмкіндігін береді. Ал сызықтық емес мәтінде, мысалы компьютер экранындағы мәтін, онда мәтін көбінесе визуалды элементтермен үйлеседі, оқу жолы сызықтық емес және реттіліксіз болады. Кресс визуалды бейнелерді қамтитын оқу жолдары интерпретацияға және оқырманның мағынаны құрастыруына көбірек мүмкіндік беретінін айтады. Бұл оқырман ретінде атқаратын «семиотикалық жұмыстың» бір бөлігі.

Сызықтық оқу жолы

Сызықтық оқу жолының мысалы – суреттері немесе себеп-салдар байланыстарын түсінуге жетелейтін абзацтары бар оқулық болуы мүмкін. Кресстің сөзіне қарағанда, сөйлеу де сызықтық жол, себебі оның бағыты алдын ала анықталған.

Сызықтық емес оқу жолы

Сызықтық емес оқу жолының мысалы – мәтіннің қасында суреттердің болуы мүмкін. Кресс бұл әртүрлі тәсілдің өзгеше мүмкіндіктер ұсынатынын айтады; көрінетін сурет ашық түсіндіруге жол береді. Қағаздағы нақты мысал – ағын схемасы немесе графикалық ұйымдастырушылар сияқты диаграмма болуы мүмкін. Мұндай көп түрлі мәтіндерде оқу жолы әлдеқайда сызықтық емес, оқырманның түсіндіруіне көбірек бейім. Оқу жолдарының әртүрлі мәтіндерге қарай өзгеруі, жаңа сауаттылық зерттеулерінің, визуалды риториканың және көпсауаттылық тұжырымдамасының құрамында болады.