Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
АҚШ сотының Filártiga v. Peña Irala, 630 F.2d 876 (2d Cir. 1980) ісі АҚШ және халықаралық құқықтағы маңызды кезеңдік іс саналады. Ол АҚШ федералдық соттарының АҚШ-тан тыс жерде жасалған, халықаралық құқықты (ұлттар құқығын) немесе АҚШ-тың тарапы болған кез келген шартты бұзуға байланысты құқық бұзушылықтар үшін американдық емес азаматтарды жазалауға қатысты прецедент құрды. Осылайша, АҚШ соттарының құзыреті әлемнің кез келген жерінде жасалған құқық бұзушылықтарға дейін кеңейтілді. Іс АҚШ-тың екінші апелляциялық округінің судьялары Уилфред Файнберг, Ирвинг Кауфман және Амалия Лайл Кирс кіретін судьялар алқасымен шешілді.
United States court case
Filártiga v. Peña Irala, 630 F.2d 876 (2d Cir. 1980), was a landmark case in United States and international law. It set the precedent for United States federal courts to punish non American citizens for tortious acts committed outside the United States that were in violation of public international law (the law of nations) or any treaties to which the United States is a party. It thus extends the jurisdiction of United States courts to tortious acts committed around the world. The case was decided by a panel of judges from the United States Court of Appeals for the Second Circuit consisting of judges Wilfred Feinberg, Irving Kaufman, and Amalya Lyle Kearse.
Оқиғалар
Филартига отбасы 1976 жылғы 29 наурызда олардың он жеті жасар ұлы Жоэлито Филартиганы Амэрико Норберто Пенья Ирала ұрлап, азаптап өлтірді деп мәлімдеді. Барлық тараптар сол кезде Парагвайда тұрды, ал Пенья Парагвайдың астанасы Асунсьондағы полицияның бас инспекторы болған. Сол күні полиция Жоэлитоның әпкесі Долли Филартиганы денесін көруге алып келді, оның үстінде қатысты азаптау іздері анық көрінді. Филартигалар Жоэлитоның әкесі Жоел Филартиганың саяси қызметі мен сенімдері үшін кек алу мақсатында азапталғанын айтты. Филартига Пенья мен Парагвай полициясына қарсы кісі өлтіру ісін қозғатты, бірақ іс қозғалмады. Кейін Филартигалардың адвокаты тұтқындалып, түрмеге қамалып, өліммен қорқытылды. Кейіннен ол негізсіз түрде адвокаттық қызметтен шеттетілді. 1978 жылы Долли Филартига және (жеке) Америко Пенья Ирала АҚШ-қа келді. Долли саяси пана сұрады, ал Пенья туристік визамен елге келгеннен кейін заңсыз тұрып, жұмыс істеді. Долли Пеньяның АҚШ-та екенін біліп, Иммиграция және натурализация қызметіне хабарлады, олар оны визасының мерзімі өткендіктен тұтқындап, елден шығарып салды.
The Filártiga family contended that on March 29, 1976, their seventeen year old son Joelito Filártiga was kidnapped and tortured to death by Américo Norberto Peña Irala. All parties were living in Paraguay at the time, and Peña was the Inspector General of Police in Asunción, the capital of Paraguay. Later that same day, police brought Dolly Filártiga (Joelito's sister) to see the body, which evidenced marks of severe torture. The Filártigas claimed that Joelito was tortured in retaliation for the political activities and beliefs of his father Joel Filártiga. Filártiga brought murder charges against Peña and the police in Paraguay, but the case went nowhere. Subsequently, the Filártigas' attorney was arrested, imprisoned, and threatened with death. He was later allegedly disbarred without just cause. In 1978, Dolly Filártiga and (separately) Américo Peña Irala came to the United States. Dolly applied for political asylum, while Peña had stayed living and working illegally after entering under a visitor's visa. Dolly learned of Peña's presence in the United States and reported it to the Immigration and Naturalization Service, who arrested and deported Peña for staying well past the expiration of his visa.
Іс
Пенья Бруклин әскери-теңіз базасына депортация күтіп отырғанда алып кетілген кезде, Филартига АҚШ соттарына Жоэлитоның азаптау арқылы заңсыз өліміне қатысты азаматтық шағым түсірді, бұл шағымды Конституциялық құқықтар орталығы көтерді. Ол 10 миллион доллар көлемінде өтемақы талап етті. Бастапқы аудандық сот халықаралық құқықтың функциясын мемлекеттер арасындағы қатынастармен шектейтін бұрынғы сот шешімдерін келтіре отырып, шағымды қабылдаудан бас тартты. Бірақ апелляциялық сот шешімінде, халықаралық дәстүрлі құқық бойынша азаптаудан қорғалу кепілдік берілгендігі айтылды. Бұл іс бойынша заң Құрама Штаттарда да, одан тыс жерлерде де жасалған құқық бұзушылықтар бойынша талаптарды қарау құзыретін береді деп түсіндірілді.
When Peña was taken to the Brooklyn Navy Yard pending deportation, Filártiga lodged a civil complaint in U. S. courts, brought forth by the Center for Constitutional Rights, for Joelito's wrongful death by torture, asking for damages in the amount of $10 million. After an initial district court dismissal citing precedents that limited the function of international law to relations between states, on appeal, the circuit ruled that freedom from torture was guaranteed under customary international law. This case interpreted that statute to grant jurisdiction over claims for torts committed both within the United States and abroad.
Үкім
АҚШ соттары ақырында Филартигалардың пайдасына шешім шығарып, оларға шамамен 10,4 миллион доллар өтемақы берді. Азаптау халықаралық құқықтың айқын бұзушылығы екені мәлім болды, және екі тарап та АҚШ-та болған кезде талап берілгендіктен, АҚШ-тың осы іс бойынша юрисдикциясы болды. Бұған қоса, Пена істі форумдық жағдайдың қолайсыздығы (forum non conveniens) негізінде қараудан бас тартуға тырысып, Парагвай сотталу үшін ыңғайлырақ орын екенін мәлімдеді, бірақ ол сәтті болмады.
U. S. courts eventually ruled in favor of the Filártigas, awarding them roughly $10.4 million. Torture was clearly a violation of the law of nations, and the United States did have jurisdiction over the case since the claim was lodged when both parties were inside the United States. Additionally, Peña had sought to dismiss the case based on forum non conveniens, arguing that Paraguay was a more convenient location for the trial, but he did not succeed.
Кейінгі оқиғалар
Филартигадағы сот шешімінен кейін АҚШ-тың халықаралық құқық бұзушылықтар бойынша талаптарды қабылдайтын орынға айналуы мүмкін деген алаңдаушылық туды. Кадич пен Караджич (1995) ісінде Босния соғысы кезінде Боснияда жасалған қылмыстардың құрбандары Сербияға қарсы соғыс қылмыстары үшін американдық ішкі сотта іс қозғады, ал Радован Караджич сол кезде АҚШ-та болды. Екінші апелляциялық округтік соты АТС талаптарының ауқымына қатысты мәселелерді қарастырды, атап айтқанда мемлекеттік емес тұлғалардың сотталушы ретінде болуы және геноцид, соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстар мемлекеттік әрекетті талап ете ме деген сұрақтарды қарады. Апелляциялық сот федералдық соттардың АТС бойынша сотқа жүгіну құқығына ие екенін, тіпті сотталушылар «мемлекеттік заңның қорғауымен» әрекет етпеген жағдайда да, егер айыптаулар геноцидке, жазалау жазаларына, азаптауларға және соғыс қылмыстарына қатысты болса, растады. Караджич ісінен кейін Соса v. Альварес Мачайн (542 U.S. 692, 2004) шешімімен Конгресс шетелдік құқық бұзушылық туралы заңмен тек ең ауыр халықаралық қылмыстар үшін ғана аумақтан тыс юрисдикцияға рұқсат бергенін мәлімдеді. Бұл Киобель v. Royal Dutch Petroleum Co. ісінде одан әрі шектелді, онда экстерриториалдылыққа қарсы презумпция бар екендігі және АҚШ-тағы «жалғыз корпоративтік қатысу» барлық құқықбұзушылық әрекеттер шетелдік корпоративтік жауапкер тарапынан АҚШ-тан тыс жерде жасалған жағдайларда осы презумпцияны жеңу үшін жеткіліксіз екені расталды. АТС-тың қолданылу аясы шетелдік корпоративтік жауапкерлерді тараптар ретінде қабылдамау үшін Джеснер v. Arab Bank, PLC ісінде қатаң шектелді. АТС талаптары тек шетелдік азаматтарға қатысты және шетелдік үкіметтерге қарсы сот процесін бастауға юрисдикция бермеді. Филартигадан он бір жыл өткен соң Конгресс Азаптау құрбандарын қорғау туралы заңды қабылдады, ол бұрынғы ортақ құқықта болған іс-әрекет себептерін құрды, бірақ бұл да азаптау немесе соттан тыс өлтіру жасаған адамдармен ғана шектелді, сондай-ақ Палестинаны азат ету ұйымы сияқты корпорациялармен немесе саяси бірлестіктермен байланысты емес (Мұхамад v. Палестина билігін қараңыз). Жеке тұлғалардың мұндай жағдайларда үлкен өтемақы төлеуге мүмкіндігі шектеулі болғандықтан, жетінші округтік сот Боим v. Quranic Literacy Institute ісінде FTO-ны қаржылайтын ұйымдар мен мемлекеттерге қарсы талаптарды қабылдау «ақша ағынын қауіпке ұшыратады және террористік әрекеттерді қаржыландыруды тиімсіз етеді» деген пікірді білдірді. Филартигадан кейін қабылданған басқа да Конгресс заңдары шетелдік үкіметтерге қарсы талаптарды орындау үшін басқа да мүмкіндіктерді жасады, мысалы, Терроризмге қарсы заң және шетелдік егемендік иммунитеті туралы заңға енгізілген түзетулер, олар FSIA-ның терроризмге қатысты ерекшелігі бойынша сот шешімдерін орындау үшін қолданылатын мүліктің түрлерін кеңейтті.
Following the judgment in Filártiga, there was a concern that the U. S. would evolve into a haven for international tort claims. In Kadic v Karadžić (1995), victims of atrocities committed in Bosnia during the Bosnian War commenced proceedings against Serbia for war crimes in an American domestic court, with Radovan Karadžić being in the U. S. at the time. The United States Court of Appeals for the Second Circuit then considered issues as to the scope of ATS claims, specifically concerning non state actors as defendants and the related question of whether genocide, war crimes and crimes against humanity require a state action. The Court of Appeals found that federal courts have subject matter jurisdiction under ATS even where defendants were not acting under "color of state law", when the allegations touched upon genocide, summary executions, torture and war crimes. Following the Karadžić judgment, it was ruled in Sosa v. Alvarez Machain 542 U. S. 692 (2004) that Congress intended with the Alien Tort Statute that extraterritorial jurisdiction was allowed for only the most egregious international crimes. This was further limited in Kiobel v. Royal Dutch Petroleum Co., where it was affirmed that there was a presumption against extraterritoriality and that "mere corporate presence" in the United States was not enough to overcome that presumption in cases where all the alleged wrongful acts were committed outside the United States by a foreign corporate defendant. The scope of ATS was more strictly limited to preclude foreign corporate defendants as parties in Jesner v. Arab Bank, PLC. ATS claims have been limited to foreign national plaintiffs and did not provide jurisdiction for lawsuits against foreign governments. Eleven years after Filartiga, Congress enacted the Torture Victims Protection Act, creating a cause of action which, until then, had existed in the common law, however this too has been restricted in scope to individuals who torture or commit extrajudicial killings, and not to corporations or political associations like the Palestine Liberation Organization (see Mohamad v. Palestinian Authority). Because individuals often don't have the means to pay large damage awards in these kinds of cases, the Seventh Circuit in Boim v. Quranic Literacy Institute gave voice to the idea that allowing claims to proceed against organizations and states that finance FTOs would "imperil the flow of money and discourage the financing of terrorist acts" by making it unprofitable. Other Congressional statutes enacted post Filartiga have created other avenues to pursue claims against foreign governments like the Anti Terrorism Act and amendments to the Foreign Sovereign Immunities Act that have broadened the scope of the types of property against which execution can be sought to satisfy judgments under FSIA's terrorism exception).