Кіріспе
Париж операсы – Францияның басты опера және балет труппасы. Ол 1669 жылы Людовик XIV-ші Опер академиясы ретінде құрылды, одан кейін Жан Батист Лулли басшылығымен Корольдік музыка академиясы деп аталды, бірақ «Опера» деген атауымен танымал болды. Қазіргі кездегі классикалық балет Париж операсының ішінде Париж операсының балеті ретінде қалыптасып, компанияның ажырамас және маңызды бөлігі болып қала берді. Қазіргі уақытта Ұлттық Париж операсы деп аталады. Ол негізінен операларды 1989 жылы ашылған 2723 орындық Opéra Bastille театрында, ал балеттер мен кейбір классикалық операларды 1875 жылы ашылған ескі 1979 орындық Palais Garnier-де қояды. Опера Бастилияның 500 орындық амфитеатрында кішкентай және заманауи туындылар қойылады. Компанияның жылдық бюджеті шамамен 200 миллион евроны құрайды, оның 100 миллион евросы Франция мемлекетінен, ал 70 миллион евросы билет сатудан түседі. Осы қаражатқа компания екі театрды басқарып, 170 музыканттан тұратын оркестрді, 110 адамнан тұратын хорды және 150 бишіден тұратын балет труппасын қамтитын үлкен штаттық қызметкерлерді ұстайды. Жыл сайын Париж операсы опера, балет және басқа концерттерден 380-ге жуық қойылымды ұсынады, оларға барлығы 800 000-ға жуық адам келеді (олардың 17%-ы шетелден), ал орындықтардың орташа толу деңгейі 94% құрайды.
The Paris Opera (, opeʁa də paʁi) is the primary opera and ballet company of France. It was founded in 1669 by Louis XIV as the Académie d'Opéra, and shortly thereafter was placed under the leadership of Jean Baptiste Lully and officially renamed the Académie Royale de Musique, but continued to be known more simply as the Opéra. Classical ballet as it is known today arose within the Paris Opera as the Paris Opera Ballet and has remained an integral and important part of the company. Currently called the Opéra national de Paris, it mainly produces operas at its modern 2,723 seat theatre Opéra Bastille which opened in 1989, and ballets and some classical operas at the older 1,979 seat Palais Garnier which opened in 1875. Small scale and contemporary works are also staged in the 500 seat Amphitheatre under the Opéra Bastille. The company's annual budget is in the order of 200 million euros, of which €100M come from the French state and €70M from box office receipts. With this money, the company runs the two houses and supports a large permanent staff, which includes the orchestra of 170, a chorus of 110 and the corps de ballet of 150. Each year, the Paris Opera presents about 380 performances of opera, ballet and other concerts, to a total audience of about 800,000 people (of whom 17% come from abroad), with an average seat occupancy rate of 94%.
Пьер Перрен
Поэт Пьер Перрен француз операсының мүмкіндігі туралы 1655 жылы ойлана бастады және жаза бастады, бұл Париж операсының ресми түрде құрылуына он жылдан астам уақыт бұрын болды. Ол француз тілінің музыкаға жат деген заманадағы басым пікірді мүлдем дұрыс емес деп есептеді. XVII ғасырдағы Франция Перринге өзінің арманын іске асыру үшін негізінен екі ұйымдық модель ұсынды: патша академиясы немесе қоғамдық театр. 1666 жылы ол министр Колберге «патшаның поэзия және музыка академиясын құру туралы жарлық шығаруын» ұсынды, мақсаты – француз тілі мен француз музыкасын жаңа лирикалық формаға біріктіру. Перриннің бастапқы идеясы француз операсын талқылайтын академия болғанымен, корольдің ниеті – корольдік академия мен қоғамдық театрдың ерекше үйлесімі болды, бірақ орындау институты ретінде қоғамдық театрға көбірек мән берілді. 1669 жылдың 28 маусымында Людовик XIV «музыкадағы опера академиясын құруға Сер Перринге берілген артықшылық туралы келісімге» (Privilège accordé au Sieur Perrin pour l'établissement d'une Académie d'Opéra en musique, & Vers François) қол қойды. Артықшылықтың мәтіні, Перриннің өзінің жазбаларына сүйене отырып, оған Францияның кез келген жерінде 12 жыл бойы француз тілінде опера қойылатын опера академияларын құруға эксклюзивті құқық берді. Ол өзі қалаған бизнес серіктестерін таңдауға және билет бағасын белгілеуге еркін болды. Корольдік сарай мүшелері де, басқа ешкім де тегін кіруге құқылы емес еді, сондай-ақ осындай мекеме құруға ешкімнің құқығы болмады. Бұл қоғамдық театр болғанымен, корольдік академия мәртебесін сақтап, онда корольдің билігі басты мүдделі тарап ретінде шешуші болды. Бастапқыда кәсіпорынды даму кезеңінде бәсекелестіктен қорғау мақсатындағы монополия, француз революциясының алғашқы кезеңіне дейін артықшылық алғандар үшін жаңарып тұрды. Виктория Джонсон атап көрсеткендей, «опера өзінің өндірісінде соншалықты сәнді және қымбат болғандықтан, оның тірі қалуы қаржылық қорғау мен артықшылықтарға тікелей байланысты болды». Перрин Рю де Фоссе де Несль (қазіргі 42 Рю Мазарин) көшесінде орналасқан Бутейль теннис кортын, сахналық жабдықтар мен декорацияларды алмастыруға мүмкіндік беретін және шамамен 1200 көрерменге арналған төртбұрышты алаңға айналдырды.
Жан-Батист Лулли
Бұл мекеме "Корольдік музыка академиясы" деп аталып, Францияда жай ғана "Опера" деп танылды. Бір ай ішінде Лулли француз және итальяндық комедия актерінің санын екі әншіге және алты музыкантқа шектеу арқылы патшаны артықшылықты кеңейтуге көндірді, бұрынғысында алты әнші және он екі музыкант болған. Заңдық қиындықтарға байланысты Лулли Salle de la Bouteille-ді пайдалана алмады, сондықтан Карло Вигарани Рю де Вогирардағы Бель-Эйр теннис кортында жаңа театр салды. Кейіннен Лулли және оның ізбасарлары провинциялардағы кәсіпкерлерден артықшылықты толығымен немесе жартылай алу үшін қатаң келіссөздер жүргізді: 1684 жылы Пьер Готье Марсельде музыка академиясын ашуға рұқсат алды, ал келесі жылдары Лион, Руан, Лилль және Бордо қалалары да соған ешті. Луллидің қызмет ету кезеңінде тек оның өзінің шығармалары ғана қойылды. Алғашқы қойылымдар – пасторальдық "Махаббат пен Бакхус мерекелері" (1672 жылдың қарашасы) және оның алғашқы лирикалық трагедиясы "Кадмус және Гермиона" (27 сәуір 1673 ж.) болды. Ришелье театры Жаку Ле Мерсье салып, 1641 жылы ашқан, ал Тюильри сарайындағы үлкен театрдан айырмашылығы, ол 6000-нан 8000-ға дейін көрерменді қабылдай алатын, жақсы акустикаға ие болды. Лулли жақсырақ театрды қатты қалады және патшаны Корольдік сарайдағы театрына тегін пайдалануға көндірді. Корольдік сарай театры 1660 және 1671 жылдары жаңартылды, бірақ Лулли патшадан алған 3000 ливрмен Вигараниге 1674 жылы тағы да өзгерістер енгіздірді. Луллидің Операдағы қызмет ету кезеңінде, спектакльдер жыл бойы, тек қана шілде айында үш апта ғана тоқтатылды. Тұрақты спектакльдер сейсенбі, жұма және жексенбі күндері өтті. Сарайда көрсетілген премьералар көбінесе карнавал кезінде өтіп, шілде айынан кейін Корольдік сарайға көшірілді, онда ашылу бейсенбі күні болды. Жыл сайын шамамен екі-үш жаңа қойылым қойылды. Барлығы, Луллидің он үш музыкалық трагедиясы осында орындалды (Жан Батист Луллидің шығармаларының тізімін қараңыз).
Луллиден кейін
Лулли қайтыс болғаннан кейін (1687 жылы) жылына жаңа шығармалар саны шамамен екі есеге артты, себебі оның ізбасарлары (Паскаль Коллассе, Анри Десмарец, Андре Кампра, Андре Кардинал Дестуш және Марин Марас) көпшіліктің қызығушылығын сақтап тұруда қиындыққа тап болды. Луллидің шығармаларын қайта қою кең таралған. Француз композиторлары көбінесе жаңа либреттоларға музыка жазатын, олар компания директорларынан бекітуді қажет ететін. Италиялықтардың қолданыстағы либреттоларға жаңа музыка жазу тәжірибесі даулы саналды және шамамен 1760 жылға дейін Парижде кеңінен қабылданалмады. Осы кезеңдегі маңызды жаңа туындылардың бірі – 1697 жылы көрсетілген Кампраның «L'Europe galante» опера-балеті болды. 1680 жылдан Лулли қайтыс болғанға дейін, бидің бес позициясын қалыптастырған Пьер Бошамп басшылық етті. Лулли 1672 жылы Операны басқарғанда, ол Бошамппен бірге театрлық балетті компанияның өндірісінің маңызды бөлігіне айналдырды. Сол кездегі балет операның бір бөлігі ғана болды, ол әлі дербес театр өнері түріне жетілмеген. Бірақ маңыздылығы арта келе, компанияның би бөлімі Париж операсының балеті деп атала бастады. 1713 жылы аталған балет мектебі ашылды, бүгінде ол Париж операсының балет мектебі деп танылады. Корольдік би академиясы дербес болды және 1789 жылы монархия құлағаннан кейін таратылды.
Компанияның революциядан кейінгі атаулары
Француз төңкерісі мен Республиканың құрылуымен компания бірнеше рет атын өзгертіп, патша отбасымен байланысын үзіп, (толық тізім үшін ресми компания атауларына қараңыз), ал 1794 жылы Théâtre National de la rue de la Loi (2800 орындық) театрына көшіп, онда Théâtre des Arts деп аталды. 1797 жылы Théâtre de la République et des Arts деп өзгертілді. 1814 жылы Реставрация кезінде компания Académie Royale de Musique деп қайта аталды. 1816 жылы ол Академияның құрамына кірді. 1821 жылы компания 1900 көрерменге арналған Salle Le Peletier залына көшіп, ғимарат 1873 жылы өртенгенге дейін сонда қалды. 19 ғасырдың екінші жартысында, 1851 жылы Наполеон III билікке келген кезде Académie Impériale de Musique атауы қайта жаңғыртылды, ал 1870 жылдан кейін Үшінші Республика құрылғаннан соң Théâtre National de l'Opéra деп өзгертілді. 1908 мен 1914 жылдар аралығында Анри Бенжамин Рабо Palais Garnier-де дирижерлік етті. Рабо сонымен қатар Opéra Comique-де тұңғыш рет көрсетілген, бірақ кейін Palais Garnier-де орындалған бірнеше шығарманың авторы болды. 1939 жылы Опера Opéra Comique-пен біріктіріліп, компания Réunion des Théâtres Lyriques Nationaux деп аталды. Opéra Comique 1972 жылы Рольф Либерманның Париж опера театрының (1973–1980) бас әкімшісі болып тағайындалуымен жабылды, бірақ 1976 жылы Opéra Comique қайта ашылды. 1990 жылы Опера өзінің негізгі орнын жаңа Opéra Bastille-ге көшіріп, Opéra de Paris атанды, бірақ Palais Garnier-де, әсіресе балет қойылымдарын жалғастырды; ал Opéra Comique дербестігін қайта алды. 1994 жылы Opéra de Paris Opéra National de Paris болып өзгерді. "Ресми" атауының барлық өзгерістеріне қарамастан, компания мен оның театрлары көбінесе "Опера" деп аталатын. Қазіргі уақытта Операның бас директоры – 2020 жылдың қыркүйегінен бері Александр Ниф. Операның бұрынғы бас дирижерлері мен музыкалық директорларының қатарында Мёнхун Чунг, Джеймс Конлон және Филипп Джордан бар. 2021 жылдың сәуірінде Опера Густаво Дудамельді келесі музыкалық директоры етіп тағайындағанын хабарлады, ол 2021 жылдың 1 тамызынан бастап 6 маусымдық алғашқы келісімшарт бойынша қызмет етеді. 2023 жылдың мамырында Дудамель 2023 жылдың тамызынан бастап Операның музыкалық директоры лауазымынан кетуін жариялады.
Компанияның ресми атауларының тізімі
Күні Ресми атауы Ескертулер Ref 28 маусым 1669 Академия д'Опера Перрин Людовик XIV лицензия берді 29 маусым 1791 Музыка академиясы Людовик XVI Парижге оралады (25 маусым) 2 ақпан 1797 Республика және өнер театры 10 тамыз 1830 Музыка корольдік академиясы шілде монархиясы 14 қаңтар 1939 Лирикалық театрлар ұлттық операсының жиналысы Опера комикінің бақылауын алады, соңында бұзылды. Саль-дю-Бел-Эйр 10? 1672 жылдың қарашасы – 1673 жылдың маусымы Вогирард көшесінде орналасқан; сондай-ақ Jeu de Paume de Béquet деп аталды; Salle du Palais Royal (1-ші) 16 маусым 1673 – 6 сәуір 1763 1641 жылы салынған; 1660, 1671 және 1674 жылдары өзгертілген; 1763 жылдың 6 сәуірінде өрттен жойылды. Salle des Tuileries 24 қаңтар 1764 – 23 қаңтар 1770 Суффлот алғашқыда әлдеқайда кіші театрға қайта жаңартылды. Salle du Palais Royal (2-ші) 26 қаңтар 1770 – 8 маусым 1781 8 маусым 1781 күні өрттен жойылды. Salle des Menus Plaisirs 14 тамыз – 23 қазан 1781 Бержере көшесінде орналасқан; Фойр Сент-Лоранның Опера Комикінің бұрынғы театры; соңында бұзылды. Театр де ла Порте Сент-Мартен 27 қазан 1781 – 7 наурыз 1794 Мари Антуанеттаның өтініші бойынша Самсон Николас Леноар екі айда салдырды. Salle Louvois 25 мамыр – 15 маусым 1821 1791 жылы салынған; компания 3 рет өнер көрсетті: 25 мамыр және 1 және 15 маусым. Palais Garnier 5 қаңтар 1875 – 29 маусым 1936 Шарль Гарнье жобалаған; Place de l'Opéra-да орналасқан. Théâtre des Champs Élysées 30 қараша 1936 – 17 ақпан 1937 Палас Гарнье қайта жаңартылып жатқанда осы театрда өнер көрсетілді.
Басқарушы директорлардың тізімі
Басталу күні Аты Администрация 28 маусым 1669 Пьер Перрен Король үйі 30 наурыз 1672 Жан Батист Лүлли 27 маусым 1687 Жан Никола де Франсин 30 желтоқсан 1688 Жан Никола де Франсин, Гиасинт де Гороаль Дюмон 7 қазан 1704 Пьер Гюине 12 желтоқсан 1712 Жан Никола де Франсин, Гиасинт де Гороаль Дюмон 8 ақпан 1728 Андре Кардинал Дестуш 1 маусым 1730 Максимилиан Клод Грюер 18 тамыз 1731 Клод Лекомт (Опера директоры) Лебёф 30 мамыр 1733 Эжен де Тюре 18 наурыз 1744 Жан Франсуа Берже 3 мамыр 1748 Жозеф Гено де Трефонтен 25 тамыз 1749 Луи Базиль де Бернаж, Маркиз д’Аржансон, содан кейін Франсуа Ребелан Франсуа Франкёр Париж қаласы 1754 Жозеф Никола Панкрас Руайер 1755 Бонтемпс, Левассер 13 наурыз 1757 Франсуа Ребель, Франсуа Франкёр Король үйі 9 ақпан 1767 Пьер Монтан Бертон, Жан Клод Триаль 9 қараша 1769 Пьер Монтан Бертон, Жан Клод Триаль,Антуан Довернь, Жоливу Париж қаласы 18 сәуір 1776 Король комиссарларының басшылығымен Басқару Король комиссарлары 18 қазан 1777 Жак де Визм 19 ақпан 1779 Париж қаласы 19 наурыз 1780 Пьер Монтан Бертон Король есепшісі 27 мамыр 1780 Антуан Довернь, Франсуа Жозеф Госсек 8 сәуір 1790 Париж қаласы 8 наурыз 1792 Луи Жозеф Франкёр, Жак Селье (Ж.Ж. Леру басшылығымен құрылған комитет астында) Париж коммунасы (Францияның Бірінші Республикасы) 17 қыркүйек 1793 Коммуна комитеті (Франсуа Лэйспен бірге) 1 мамыр 1797 Коммуна комитеті 12 қыркүйек 1799 Жак Девизм (бұрынғы Жак де Визм дю Вальгай), Жозеф Боне де Трейш 13 наурыз 1800 Жак Девизм 25 желтоқсан 1800 Жозеф Боне де Трейш 19 желтоқсан 1801 Жак Селье 26 қараша 1802 Префект Этьен Морель де Шефдевиль, содан кейін Жозеф Боне де Трейш Директор Префектуралар 1 қараша 1807 Луи Бенуа Пикар Императорлық Басқарушылар 3 сәуір 1814 Корольдік Басқарушылар 18 қаңтар 1816 Денис Пьер Жан Папийон де ла Ферте 30 наурыз 1817 Александр Этьен Хорон 30 қазан 1819 Джованни Баттиста Виотти 1 қараша 1821 Франсуа Антуан Габене 26 қараша 1824 Рафаэль Дюпланти 12 шілде 1827 Эмиль Тимоте Люббер 2 наурыз 1831 Луи Дезире Верон Мемлекеттік субсидиямен жеке кәсіпкерлік 15 тамыз 1835 Анри Дюпоншел 15 қараша 1839 Анри Дюпоншел, Эдуард Монне 1 маусым 1840 Анри Дюпоншел, Эдуард Монне, Леон Пилле 1 маусым 1841 Анри Дюпоншел, Леон Пилле Қазан 1841 Леон Пилле 1 тамыз 1847 Леон Пилле, Анри Дюпоншел, Нестор Рокплан 24 қараша 1847 Анри Дюпоншел, Нестор Рокплан 21 қараша 1849 Нестор Рокплан 1 шілде 1854 Императорлық үй (Азаматтық тізім) 11 қараша 1854 Франсуа Луи Кросние 1 шілде 1856 Альфонс Руайер 20 желтоқсан 1862 Эмиль Перрин 11 сәуір 1866 Мемлекеттік субсидиямен жеке кәсіпкерлік 1 қазан 1870 Мемлекеттік басқару 28 қазан 1870 Мемлекеттік субсидиямен Суретшілер қоғамы 9 мамыр 1871 Эжен Гарнье 3 шілде 1871 Эмиль Перрин 9 шілде 1871 Гиасинт Галанзье 1 қараша 1871 Мемлекеттік субсидиямен жеке кәсіпкерлік 16 шілде 1879 Огюст Вокорбей 1 желтоқсан 1884 Эжен Ритт, Педро Гайяр 1 қаңтар 1892 Эжен Бертран, Эдуард Колонн 1 сәуір 1893 Эжен Бертран, Педро Гайяр 31 желтоқсан 1899 Педро Гайяр 1907 Педро Гайяр, Пьер Бартхелеми Гёзи 1 қаңтар 1908 Леймистин Бруссан, Андре Мессаже 1 қаңтар 1915 Жак Руше 14 қаңтар 1939 Мемлекеттік басқару:Réunion des Théâtres Lyrique Nationaux (Опера және Опера Комик біріктіріліп, бір басқаруға бағынған, RTLN) 1940 Жак Руше (RTLN), Филипп Гобер (Опера) 1942 Жак Руше (RTLN), Марсель Самюэль Руссо (Опера) 21 ақпан 1945 Рене Гадав (уақытша әкімші) 27 маусым 1945 Морис Леман (RTLN), Рейнальдо Хан (Опера) 12 мамыр 1946 Жорж Хирш (RTLN), Анри Бюссер (Опера) 17 қараша 1951 Морис Леман (RTLN), Эммануэль Бондвиль (Опера) 30 қыркүйек 1955 Жак Ибер (RTLN), Эммануэль Бондвиль (Опера) 13 сәуір 1956 Жорж Хирш (RTLN), Эммануэль Бондвиль (Опера) Тамыз 1959 А. М. Жюльен (RTLN), Эммануэль Бондвиль (Опера) 19 сәуір 1962 Жорж Орик (RTLN), Эммануэль Бондвиль (Опера) Қыркүйек 1968 Андре Шабо (уақытша директор) 1 қазан 1969 Рене Николи 23 мамыр 1971 Жан Ив Даниель Лесур (RTLN), Бернар Лефор (Опера) 1 қаңтар 1972 Рольф Либерманн (Опера Комик жабылды) 7 ақпан 1978 Théâtre National del'Opéra de Paris 31 шілде 1980 Бернар Лефор Қыркүйек 1982 Уақытша комитет: Поль Пюо [fr] Жан Пьер Леклерк [fr], Ален Ломбар, Жорж Франсуа Хирш 1 тамыз 1983 Массимо Боджианкино 24 қыркүйек 1985 12 ақпан 1986 Жан Луи Мартиноти 13 шілде 1989 (Опера Бастиль ашылды) 1 қыркүйек 1989 Жан Альберт Картиэ (Пале Гарнье бас администраторы) 2 сәуір 1990 Пьер Берже (президент) Opéra de Paris (Опера Комик қайта ашылды) 15 мамыр 1991 Жорж Франсуа Хирш (Пале Гарнье бас администраторы) 1 қыркүйек 1992 Брижит Лефèvre (Пале Гарнье бас администраторы) 5 ақпан 1994 Opéra National de Paris 15 ақпан 1994 Жан Поль Клюзель (қаражатты тексеруші) 1 тамыз 1995 Юг Галл Қыркүйек 2004 Жерар Мортье 1 тамыз 2009 Николас Жоэль 1 тамыз 2014 Стефан Лисснер 1 қыркүйек 2020 Александр Ниф
Пайдаланған дереккөздер
Астиер, Режин (1998а). "Académie Royale de Danse" Коэнде (1998), 1-том, 3–5-беттер. Астиер, Режин (1998б). "Бёшамп, Пьер" Коэнде (1998), 1-том, 396–397-беттер. Чарлтон, Дэвид, редактор (2003). "Гранд Операға Кембридж серігі". Кембридж, Ұлыбритания: Кембридж университетінің баспасы. Чарлтон, Дэвид (2014). "Париждегі буффондарға жаңа көзқарас (1752–1754)", "XVIII ғасыр музыкасы", 11-том, 1-сан, 31–54-беттер. Кристоут, Мари Франсуаза (1998). "Париж опера балеті" Коэнде (1998), 5-том, 86–100-беттер. Коэн, Сельма Жанн, редактор (1998). "Бидің халықаралық энциклопедиясы". Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы. (қатаң мұқаба). (2004 жылғы кітапшалық басылымы). Костонис, Морин Нидхэм (1992). "Бёшамп [Бёшамп] Пьер" Сэди (1992), 1: 364. Крэйн, Дебра; Макрелл, Джудит (2000). "Бидің Оксфорд сөздігі". Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы. Фаузер, Аннегрет, редактор; Эверист, Марк, редактор (2009). "Музыка, театр және мәдени алмасу". Париж, 1830–1914 жылдар. Чикаго: Чикаго университетінің баспасы. Фонтейн, Жерар (2003). "Мәрмәр және қола беттер: Гарнье сарайының бюстер жинағы". Париж: Monum, Éditions du patrimoine. Фулчер, Джейн (1987). "Ұлттың бейнесі: француздық Гранд Опера саясат және саясиландырылған өнер ретінде". Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. Герхард, Ансельм (1998). "Операның қалалануы: XIX ғасырдағы Париждегі музыкалық театр". Мэри Уитталдың француз тілінен ағылшын тіліне аудармасы. Чикаго: Чикаго университетінің баспасы. Гурре, Жан (1985). "Париж операсы залдарының тарихы". Париж: Guy Trédaniel. Гест, Айвор (2008). "Париждегі романтикалық балет". Алтон, Хэмпшир, Ұлыбритания: Dance Books. Джонсон, Виктория (2008). "Революция сахнасының артында: Париж операсы ескі режимнің соңынан қалай аман қалды". Чикаго: Чикаго университетінің баспасы. Левин, Алисия (2009). "Париждегі музыкалық театрлардың деректі шолуы, 1830–1900" Фаузер (2009), 379–402-беттер. Питу, Спир (1983). "Париж операсы: опера, балет, композиторлар және орындаушылар энциклопедиясы. Жаратылыс және даңқ, 1671–1715 жылдар". Вестпорт, Коннектикут: Greenwood Press. Питу, Спир (1985). "Париж операсы: опера, балет, композиторлар және орындаушылар энциклопедиясы. Рококо және романтизм, 1715–1815 жылдар". Вестпорт, Коннектикут: Greenwood Press. Питу, Спир (1990). "Париж операсы: опера, балет, композиторлар және орындаушылар энциклопедиясы. Өсім және ұлылық, 1815–1914 жылдар". Нью-Йорк: Greenwood Press. Пауэлл, Джон С. (2000). "Франциядағы музыка және театр 1600–1680". Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы. Сэди, Стэнли, редактор (1992). "Операның жаңа Гроув сөздігі" (4 том). Лондон: Macmillan. Сэди, Стэнли, редактор; Джон Тиррелл; бас редактор (2001). "Музыка және музыканттардың жаңа Гроув сөздігі", 2-басылым. Лондон: Macmillan. (қатаң мұқаба). (электрондық кітап). Уолтон, Уильям (1899). "Париж ерте заманнан қазіргі уақытқа дейін", 3-том. Филадельфия: George Barrie & Son. Google кітаптарында қараңыз. Уайлд, Николь (1989). "XIX ғасырдағы париждік театрлар сөздігі: театрлар мен музыка". Париж: Aux Amateurs de livres. (көркем кітап). WorldCat-те форматтар мен басылымдарды қараңыз. Вольф, Стефан (1962). "L'Opéra au Palais Garnier (1875–1962)". Париж: L'Entr'acte журналына тапсырылған. Париж: Slatkine (1983 жылғы қайта басылымы).
Басқа дереккөздер
Шоке, Густав (1873). Histoire de la musique dramatique en France (француз тілінде), 309–425-беттер. Париж: Дидот. Google кітаптарда қараңыз. Дюрей де Ноинвилль, Жак Бернард (1753–1757). Франциядағы опера театрының тарихы (2 томдық). Париж: Жозеф Барбу. 1 және 2 томдары Google кітаптарда. Гуррет, Жан (1982). Париж операсы әншілерінің сөздігі. Париж: Альбатрос. WorldCat-та форматтар мен басылымдарды қараңыз. Гуррет, Жан (1987). Париж операсы әнші қыздарының сөздігі. Париж: Альбатрос. Лаярте, Теодор (1878). Опера театрының музыкалық кітапханасы, 1-том [1671–1791]. Париж: Кітап сүйер қауым кітапханасы. Google кітаптарда қараңыз. Лаярте, Теодор де (1878). Опера театрының музыкалық кітапханасы, 2-том [1793–1876]. Париж: Кітап сүйер қауым кітапханасы. Google кітаптарда қараңыз. Ласалль, Альберт де (1875). Операның он үш залы. Париж: Сарториус. Internet Archive-та қараңыз. Google кітаптарда қараңыз. Нюиттер, Чарльз; Тоинан, Эрнест (1886). Француз операсының бастауы (француз тілінде). Париж: Э. Плон, Нурит және Компания. Google кітаптарда 1 және 2-көшірмелері бар. Пугин, Артур (1881). Француз операсының нағыз жасаушылары, Перрин және Камберт. Париж: Шаравей Фререрлер. Gallica-дан алуға болады.