Кіріспе

Денсаулық сақтауды сақтандыру жүйесі
Ұлттық денсаулық сақтауды сақтандыру (NHI), кейде міндетті денсаулық сақтауды сақтандыру (SHI) деп аталады, – денсаулық сақтау қызметтерінің құнынан халықты сақтандыратын денсаулық сақтауды сақтандыру жүйесі. Оны мемлекеттік сектор, жеке сектор немесе олардың үйлесімі басқара алады. Қаржыландыру механизмдері нақты бағдарламаға және елге байланысты өзгереді. Ұлттық немесе міндетті денсаулық сақтауды сақтандыру мемлекеттік басқарылатын немесе мемлекеттік қаржыландырылатын денсаулық сақтауға тең емес, бірақ әдетте ұлттық заңнамамен белгіленеді. Мысалы, Австралияның Medicare жүйесі, Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау қызметі және Оңтүстік Кореяның Ұлттық денсаулық сақтау қызметі сияқты кейбір елдерде жүйеге жарналар жалпы салық арқылы төленеді, сондықтан олар оның қаржыландыратын денсаулық сақтау жүйесін пайдаланудан бас тартуға мүмкіндік бермейді. Көбінесе NHI-ге жарна төлейтін адамдар оған қосылады. Егер Ұлттық денсаулық сақтауды сақтандыру жүйесінде бірнеше сақтандыру қорынан таңдау мүмкіндігі болса, жарна ставкалары әртүрлі болуы мүмкін және адам қай сақтандыру қорына қатысуды таңдауы керек.

Тарих

Германияда әлемдегі ең көне ұлттық әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі бар, оның бастауы 1883 жылғы Отто фон Бисмарктің Ауру сақтандыру заңына дейін жетеді. Ұлыбританияда 1911 жылғы Ұлттық сақтандыру заңы бастапқы медициналық көмек (мамандандырылған немесе стационарлық көмек емес) үшін ұлттық әлеуметтік медициналық сақтандыруды қамтыды, бастапқыда халықтың шамамен үштен бірі – еңбекші жалақылы жұмысшылар, бірақ олардың тәуелділері емес. Бұл сақтандыру жүйесі 1948 жылы Ұлттық денсаулық сақтау қызметі құрылғанға дейін күшінде болды, ол барлық заңды тұрғындарға медициналық қызметтерді жалпы салықтар есебінен, сақтандыру негізінде емес, тегін ұсынды.

Бағдарламалардың түрлері

Ұлттық денсаулық сақтану бағдарламалары жарналарды жинау және қызметтерді ұсыну тәсілдері бойынша ерекшеленеді. Канада сияқты елдерде үкімет тікелей салық түсімдерінен төлем жасайды, бұл бір төлеуші денсаулық сақтану жүйесі деп аталады. Қызметтерді мемлекеттік немесе жеке меншікке тиесілі денсаулық сақтану ұйымдары арқылы ұсынуға болады. Францияда да міндетті жарналар жүйесі бар, бірақ жинақтауды осы мақсатта құрылған коммерциялық емес ұйымдар басқарады. Балама қаржыландыру тәсілі – елдердің ұлттық денсаулық сақтануды заңнама арқылы іске асыруы, ол бәсекелес сақтандыру қорларына міндетті жарналар төлеуді талап етеді. Бұл қорлар (оларды мемлекеттік органдар, жеке коммерциялық компаниялар немесе жеке коммерциялық емес компаниялар басқарады) ең төменгі қамтамасыз ету стандартын ұсынуға міндетті және жасқа, кәсібіне немесе бұрынғы денсаулық жағдайына (бар денсаулық мәселелеріне) байланысты науқастарға әртүрлі тарифтер белгілеп, кемсітуге құқығы жоқ. Пациенттердің және сақтандыру компанияларының мүдделерін қорғау үшін үкімет түрлі қорлар арасында тәуекелдерді бөлу үшін теңестіру қорын құрады. Үкімет сондай-ақ денсаулық сақтануға субсидия ретінде теңестіру қорына үлес қосуы мүмкін. Бұл Нидерландыда қолданылатын модель. Басқа елдер негізінен жұмыс берушілер мен жұмыскерлердің ауру қорына жарналары арқылы қаржыландырылады. Бұл бағдарламаларға қаржыны үкімет немесе жеке тұлғалар тікелей төлемейді. Бұл жүйе Германия мен Бельгия сияқты елдерде қолданылады. Бұл қорлар әдетте тек мүшелерінің мүддесі үшін жұмыс істейтін коммерциялық емес мекемелер болып табылады. Бұл жүйелерде қаржы көздерінің үш түрлі араласуы тән: жеке қаржы, жұмыс берушілер мен жұмыскерлердің жарналары және ұлттық/аумақтық салықтар. Тікелей медициналық шығындардан басқа, кейбір ұлттық сақтандыру жоспарлары денсаулыққа байланысты жұмыстан айырылған жағдайда өтемақы төлейді немесе зейнетақы, жұмыссыздық, кәсіптік қайта оқыту және студенттерге қаржылық қолдау сияқты мәселелерді қамтитын кең ауқымды әлеуметтік сақтандыру жоспарларының бөлігі болуы мүмкін. Ұлттық жүйелердің артықшылығы – жарна төлеушілердің жиынтығы кең және ұлттық халықтың құрамын көрсетеді. Денсаулық сақтану шығындары жас ересектерде және өмірдегі басқа да ерекше оқиғаларда, мысалы жүктілік пен босану кезінде жоғары болады. Ұлттық денсаулық сақтану жүйесінде бұл шығындар адамның өмірі бойына жинаған жарналары арқылы жабылады (яғни, табыс табу қабілеті жоғары болған кезде жоғары жарна төлеу арқылы, табыс табу қабілеті төмен немесе болмаған кезде туындайтын шығындарды жабу үшін). Бұл жеке сақтандыру жүйелерінен өзгеше, онда жарна ставкалары жыл сайын жасқа, отбасы тарихына, бұрынғы ауруларға және бой мен салмақ арақатынасына байланысты өзгереді. Осының салдарынан, кейбір адамдар ауырған кезде немесе төлей алмайтын жағдайда денсаулық сақтану үшін көп төлеуге мәжбүр болады. Мұндай мәселелер ұлттық денсаулық сақтану жүйелерінде болмайды.