Кіріспе

Британдық кәсіпкер және саясаткер (1916–1979)

Джон Эмерсон Хардинг Хардинг Дэвис (8 қаңтар 1916 – 4 шілде 1979) – 1960 жылдары Британдық өнеркәсіп конфедерациясының бас директоры қызметін атқарған британдық кәсіпкер. Кейін ол саясатқа қатысып, Эдвард Хиттің кабинетінде сауда және өнеркәсіп жөніндегі бірінші мемлекеттік хатшы болып қызмет етті, бұл лауазымды 1970 жылдың қазанынан 1972 жылдың 4 қарашасына дейін атқарды. Дэвис Сауда кеңесінің төрағасы болды және 1970 жылдың шілдесінен қазан айына дейін Технология министрі болды. Ол Құпия кеңесші болды және 1972 жылы Ланкастер герцогтігінің канцлері болып тағайындалды, оның міндеті Еуропалық қауымдастықтарға қатысты британдық саясатты үйлестіру болды. 1979 жылы Дэвиске өмірлік пэр ретінде Хардинг Дэвис бароны атағы берілмек болған, бірақ пэрлік құрылғанға дейін қайтыс болды. 1980 жылғы 27 ақпандағы Корольдік жарлық бойынша Елизавета II оның жесірі Вера Георгинаға Хардинг Дэвис ханымы атағын берді, ал оның балалары Франк Дэвис және Розамонд Энн Метереллге өмірлік пэрлердің балалары мәртебесі берілді.

Отбасы және ерте өмірі

Дэвис 1916 жылғы 8 қаңтарда Лондонның Блэкхит қаласында, Фолкстондағы тікелей есепші Арнольд Томас Дэвистің (1882–1966) екінші ұлы болып дүниеге келді. Оның әйелі Эдит Минни Хардинг (1880–1962) – Капитан Фрэнсис Даллас Хардингтің (1839–1902) жалғыз қызы, сондай-ақ Калькутталық Минни Мэри Малхустың қызы. Дэвис Суссекстегі Уиндлшем Хаус мектебінде және Оксфордтағы Сент-Эдвард мектебінде оқыды. 1934 жылдан бастап ол әкесінің ізін басып, тікелей есепшілікке оқушы ретінде кірді. 1939 жылы ол елдегі ең жас тікелей есепші ретінде кәсіби біліктілікті алды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Корольдік армиялық қызмет корпусына қатысты. Дэвис екінші лейтенант болып тағайындалды және соғыстың көп бөлігін Біріктірілген операциялар штабында өткізді. 1945 жылдан бастап ол Біріктірілген операциялар тәжірибелік мекемесінде (COXE) жұмыс істеді және 1946 жылы демобилизация кезінде MBE орденін алды. 1943 жылғы 8 қаңтарда ол Барраттс аяқ киім компаниясының бас директоры Джордж Уильям Бейтстің жалғыз қызы Вера Георгина Бейтске және оның әйелі Эльвина Роза Тейлорға үйленді. Осы некеден екі бала дүниеге келді: қызы Розамонд Энн және ұлы Фрэнсис Уильям Хардинг Дэвис (Фрэнк Дэвис).

Іскерлік мансап

Ол "Англо-Иран мұнай компаниясына" маркетинг бөлімінде бухгалтер болып жұмысқа түсті. 1949 жылы ол Chartered Accountants институтының дипломанты атанды. Дэвис Лондон, Стокгольм және Парижде компанияда жұмыс істеді; 1954 жылы компания British Petroleum деп қайта аталды. 1956 жылы Дэвис BP компаниясының Базарлар бойынша бас менеджері болып тағайындалды, ал 1960 жылы ол BP Trading директоры болды. Келесі жылы Дэвис Shell Mex & BP компаниясының вице-президенті және басқарушы директоры болып тағайындалды, бұл лауазымды ең жас адам иеленді. Бұл лауазым оны ұлттық бензин станциялары желісіне жетекшілік етуге мүмкіндік берді. Ол сонымен қатар Hill Samuel компаниясының директоры болды. Лауазымының арқасында ол Британдық өнеркәсіп федерациясының бас кеңесіне мүше болып сайланды және техникалық заңнама комитетін төрағалық етті. Оның сол комитеттегі қызметі өте әсерлі деп есептелді.

CBI бас директоры

Федерация 1965 жылы Британдық жұмыс берушілер федерациясымен және Британдық өндірушілердің ұлттық қауымдастығымен бірігіп, Британдық өнеркәсіп конфедерациясын құрды. Дейвис сол жылдың шілде айынан бастап оның бас директоры болып тағайындалды, ол ұйымның бұрынғыларына қарағанда әлдеқайда жоғары беделге ие болғанын қалады. Ол экономиканы талқылау үшін үкімет, жұмыс берушілер мен кәсіподақтар бас қосқан Ұлттық экономикалық даму кеңесі сияқты бастамаларды қолдады және CBI TUC бірлескен комитетінің құрылуын қолдады. Ол сондай-ақ 1967 жылы үкімет өтініш берген кезде Ұлыбританияның Еуропалық экономикалық қауымдастыққа кіруін қолдады. Дэвис 1967 жылы мамыр айында Калифорнияда сөйлеген сөзінде жалақы мен бағаны төмен ұстау бойынша Лейбористік үкіметтің шаралары нәтежелі болып жатқанын айтқанда, кейбіреулерін таң қалдырды; Пауэлл мұны ғана емес, сонымен қатар "капитализмнің өкілдері" социалистердің жұмысын істеп жатқан ынтымақтастықтың мысалы деп есептеді. CBI басшысы ретінде Дэвис Британдық өнімділік кеңесінің, Британдық ұлттық экспорт кеңесінің және өнеркәсіптік дизайн кеңесінің мүшесі ретінде бірнеше мемлекеттік қызметке тағайындалды. Ол қысқа мерзімге Мемлекеттік мектептер комиссиясының мүшесі болды. Алайда, Дэвис табиғатынан консерватор болды және 1967 жылы қарашада фунт стерлингтің құнсыздануынан кейін үкіметті күштірек сынады. Ол теледидарда Лейборист министрлерін жиі сынады, бірақ министрлермен жеке жұмысын жалғастырды. Дэвис 1969 жылы бас директорлық қызметін Кемпбел Адамсонға тапсырды.

Саяси мансап

1969 жылы Эдвард Хит Дэвисті келесі сайлауда жеңіске жеткеннен кейін үкіметінде жұмыс істеуге шақырды. Хит «іскерлікпен» басқарылатын үкімет құруды көздеді және жоғары лауазымдардағы іскер адамдардың тәжірибелі басқаруды қамтамасыз ететініне сенді. Дэвис үкімет пен ТКК арасындағы «қиын және міндетті» келісімді (In Place of Strife жобасы сәтсіз аяқталғаннан кейін) тек қана дәретханада қолдануға болатындай деп сынға алды, содан бері оның сөздері жиі тілге тиді. Ол 1969 жылғы Лоуттағы қосымша сайлауда консерваторлардың кандидаттығына ие бола алмады, сондай-ақ Лондон және Вестминстер қалалары үшін өткен жалпы сайлауда да сәттілікке жете алмады. Бірақ Орталық кеңсесінің көмегімен Дэвис Чеширдегі Кнутсфорд округінен орын тапты және 1970 жылғы 18 маусымда өткен жалпы сайлауда оңай жеңіске жетті.

Сауда және өнеркәсіп

Сол қазанда Дэвис Сауда және өнеркәсіп жөніндегі мемлекеттік хатшы болып тағайындалды, бұл Хит құрған жаңа департамент. Ол консервативті партияның конференциясында Хиттің сайлау алдындағы саясатын қайталап, өнеркәсіпке араласудан бас тартты. Оған ең жақын сөз тіркесі 4 қарашада Парламент палатасында айтылған: "Біз елдің ең басты қажеттілігі – саясатты көпшілік халыққа бағыттау деп санаймыз, олар 'мүңкігендер' емес, қолға мұқтаж емес, өз мүдделерін қорғауға толыққанды қабілетті және оларға соны ғана қажет", – деді. (Хансард, 5-ші серия, 805-ші том, 1211-ші баған) "Мүңкігендер" термині Дэвистің есімімен байланысты болды. Алайда, 1971 жылдың басында Rolls Royce (маңызды қорғаныс мердігері) қаржылық қиындықтарға тап болғанда, үкімет оны құтқару арқылы көмектесуге шешім қабылдады. Тиісті шаралар көмектеспеген соң, компания банкротқа ұшырамас үшін мемлекеттік меншікке алынды. 1971 жылдың маусым айында Upper Clyde Shipbuilders компаниясы 6 миллион фунт стерлингтік несиеден бас тарту салдарынан банкротқа ұшырады. Коммунистік ұйымдық комитеттердің жетекшілігімен кемежай жұмысшылары кемежайды басып алып, өндірісті жалғастыра отырып, "жұмысты тоқтатудан" бас тартты. Бұл әрекет кәсіподақтардың жұмыстан қашуға бейім екендігі туралы айыптауларды жоққа шығарды және үкімет үшін ұятты жағдай тудырды. 1971 жылдың 31 шілдесінде Ашулы бригада Дэвистің Лондондағы үйін өртке тоғытты. 1972 жылдың ақпан айында үкімет саясатын өзгертіп, төрт кеме жасаушылық зауыттың үшеуін 35 миллион фунт стерлинг көлемінде сақтап қалуға шешім қабылдады, бірақ Дэвис олардың коммерциялық негізде ешқашан жұмыс істемейтінін білген.

Ланкастер герцогтігінің канцлері

Дейвис 1972 жылы қарашада Ланкастер герцогтігінің канцлері болып тағайындалды, сонымен қатар 1973 жылдың 1 қаңтарында Ұлыбритания қосылған Еуропалық қауымдастығымен британдық қарым-қатынастарға жауапкершілік жүктеліп, арнайы міндеттер берілді. Дэвистің қызметі көбінесе британдық заңның еуропалық заңнамаға сәйкес келуін қамтамасыз етумен айналысты. Министрлер кабинеті отырыстарында Дэвис кәсіподақтарға қатысты қарымтасыздық көзқарасын жақтады, бірақ болашаққа қатысты алаңдады.

Қарсылық

1974 жылы Хит қызметтен кеткеннен кейін Дэвис Парламенттегі өкілдігін сақтап қалды, бірақ оған Көлеңке кабинетінде қызмет тағайындалмады. Ол Hill Samuel компаниясының директоры лауазымын қайта иеленді. Мамыр айынан бастап ол Парламенттің Еуропалық тексеру комитетінің төрағасы болды, заңнаманың егжей-тегжейін зерттеді және ЕО институттарынан шығатын регламенттерді мұқият қарағаны үшін жақсы даңққа ие болды. 1975 жылы Дэвис ЕО-ға мүшелік туралы референдумда «Иә» деп дауыс беруді қолдады. Дэвис Консервативтік партиясынан 1977 жылы басталатын мерзімге Еуропалық комиссарлыққа ұсынылды, бірақ Лейбористік үкімет оны мақұлдамады. Алайда, 1976 жылдың қараша айында Маргарет Тэтчер Реджинальд Модлингті Көлеңке Сыртқы істер министрі лауазымынан босатып, оның орнына Дэвисті тағайындады. Тэтчердің естеліктері Дэвистің осы лауазымдағы жұмысының тиімділігін жоғары бағалайды. Дэвис монетаризмді жақтамайтын, бірақ Тэтчердің кеңестік экспансияға қатысты көзқарасына келісетін. Консервативтік партия ішіндегі басты дау Родезия және Иан Смит үкіметіне қатысты санкцияларды сақтау мәселесі болды: Дэвис Смит келіссөздер арқылы бейбітшілікке толыққанды бейім емес деп санды және осы себепті санкциялар күшінде болуы керек деп есептеді.

Ауру және өлім

1978 жылы Дэвис қатерлі ми ісігімен ауырғаны анықталды және ол дереу Көлеңкелік Кабинеттен және Парламенттен қанағаттанды. 1978 жылғы 6 қарашада Дэвиске Норстстед имелігінің басқарушысы лауазымы берілді. 1979 жылғы Королеваның туған күні құрметіне оған өмір бойына граф титулы берілді, бірақ ол 1979 жылғы 4 шілдеде, патент ресми түрде бекітілмес бұрын қайтыс болды. 1980 жылғы 27 ақпандағы Король жарлығымен оның жесірі Вера Георгина Сент-Меллонс бароннасы Хардинг Дэвис атағымен марапатталды, бұл Дэвистің алуды жоспарлаған титулы еді. Оның балалары Фрэнсис Уильям Хардинг Хардинг Дэвис және Розамонд Энн Метереллге өмірлік графтардың балаларына берілетін дәреже берілді.