Кіріспе

Румындық белсенді Марсель Паукер (орысша Марцел Паукер, Марцел Паукер; 6 желтоқсан 1896, Бухарест – 16 тамыз 1938, Бутово, Мәскеу маңы) – румын коммунистік қозғалыс белсендісі және болашақ румын коммунистік көшбасшысы Ана Паукердің күйеуі. Өмірі бойы Паукер көптеген псевдонимдерді қолданды, олардың ішінде ең көп қолданылғандары: Бургезуль, Герман Гугенхайм, Пол Лампарт, Люксимин, Пуиу, Приу, Семионович Марин, Степан және Пол Вайс.

Ерте өмір

Марсель Паукер дінге бейжай еврей отбасында дүниеге келді, көп тілді білді және эсперанто тілін жақсы меңгерген сөйлеуші еді. 1916 жылы (Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде) Цюрихте қысқа ғана уақыт инженерлік білім алғаннан кейін артиллерия курсанты болып тіркеліп, екінші лейтенант атағын алды. 1919-1921 жылдары ол Швейцарияда екінші рет тұрып, инженерлік дипломын алды.

Ұрыстық белсенділік

1921 жылдың желтоқсанында Паукер Румыния Коммунистік партиясының Уақытша комитетінің мүшесі болып тағайындалды. 1922 жылы Орталық Комитет пен Политбюроның мүшесі болды және Софияда (1922 жылдың маусымы) және Берлинде (1923 жылы) өткен Балқан коммунистік федерациясы конференцияларына делегат ретінде жіберілді. Оның қызметі румын билігінің назарына ілікті: ол тұтқындалып, алдымен он жылға бас бостандығынан айырылды, кейін өмір бойына еңбекке жіберілді. Бірақ ол 1925 жылы қашып, КСРО-ға өтті, ал 1929 жылы Румынияға қайтып келді. Ол келген соң қайта түрмеге қамалды, бірақ амнистия шарты бойынша босатылды. 1929 жылдың тамызында Жиу аңғарындағы кеншілер ереуіліне қоздырушы болғандығы үшін Петрошаниде тағы да тұтқындалды.

Соңғы жылдары және өлімі

Марсель Паукер Виталий Голостенкомен саяси күреске тартылды, бұл Бухарест бөлімі мен Украина КСР-і арасындағы күресті көрсетеді, бұл партияның 4-ші съезінің Харьковтағы мәселелері төңірегінде Кеңес Одағындағы партиялық қанатын басып алған еді. Кеңес Одағында Паукерге де Коминтерн ескерту жасады. Саяси қызметтен шеттетілген ол Магнитогорск (Батыс Сібірде) қаласының өнеркәсіптік кеңейтуіне инженер ретінде көмектесуге жіберілді, бұл жұмысты 1930-1932 жылдар аралығында атқарды. Сол кезде Иосиф Сталиннің басымдығы бағынышты партияларының арасында "бірлік" имиджін көрсету болды, сондықтан ол Голостенконы лауазымынан алды. 1935 жылы Паукер Румыния Коммунистік партиясының хатшылығына мүше болып тағайындалды. Ол 1937 жылға дейін Прагада болды, содан кейін Кеңес Одағына қайтып келді. Ол Ұлы тазалаудың құрбаны болды: 1937 жылдың 21 наурызында НКВД-мен қамалып, танымал Таганка түрмесіне қамалды. Марсель Паукер бір жылдан кейін алғаш рет сұраққа тартылып, Румынияның пайдасына тыңшылық жасады деген айып тағылды. Мұрағаттарда көрсетілгендей, ол ақыры айыпты мойындады (көп жағдайда азаптауларға ұшырағаннан кейін). Осыдан кейін оған сот процесі жасалып, өлім жазасына кесіліп, атылды.

Оңалту

Марсель Паукер 1957 жылы кеңес билігі тарапынан ақталуға ие болды (Никита Хрущевтің сталинизмнен бас тарту процесінің бір бөлігі ретінде). Георге Георгиу-Деждің жаңа кеңестік саясатты қабылдамауы осы және осындай басқа да жағдайлардың коммунистік Румынияда қайталанбауына себеп болды. Георгиу-Деж қоғамға бақылауды жұмсартып, босаңсытса да, өткен он жылдық ішінде өзінің билігін нығайтуға қызмет еткен сталиндік шаралардың көпшілігін күмәндануға дайын болған жоқ. Бұл мәселе Николае Чаушескудің одан әрі алыстау саясаты шеңберінде қайта қарастырылды. Паукердің аты ақталды, бірақ оның қызметі мен өміріне қатысты мәліметтер құпия күйде сақталды.

Отбасы

Ана Паукер жағдайлардың арқасында күйеуінің құлдырауынан аман қалды, тіпті келесі жылдары саяси мансабының шыңына жетті. Олардың үш баласы болды: Танио (1921–1922), Влад (1926–2016) және Татьяна (1928–2011). Влад Францияға көшті. 1931 жылы Марсельдің Роза Эльбертпен қарым-қатынасынан Яков есімді ұлы дүниеге келді. Ол сонымен қатар Елена Филиповичимен де ұзақ қарым-қатынаста болды.