Кіріспе

1999 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының «Кумхо Тейр Ко. против Кармайкл» ісі, 526 U.S. 137 (1999), – ғалым емес сарапшылардың куәліктеріне Daubert стандартын қолданған АҚШ Жоғарғы Сотының ісі.

Өмірбаян

Патрик Кармайкл 1993 жылғы 6 шілдеде минивэнін тізгіндей келе, оң артқы дөңгелегі жарылып кетті. Көліктегі жолаушылардың бірі қаза болып, ал қалғандары ауыр жарақат алды. Үш айдан кейін Кармайклдер дөңгелектің ақаулы екенін және осы ақау апатқа себеп болғанын айтып, дөңгелек өндіруші компанияны сотқа берді. Кармайклдердің ісі көбінесе дөңгелек ақауларын сараптайтын сарапшының куәлігіне негізделді. Сарапшы дөңгелек технологиясының өндіруші компания дауламаған ерекшеліктеріне, сондай-ақ Кармайклдердің минивэніндегі нақты дөңгелек туралы фактілерге сүйенді. Сарапшының дөңгелектің ақаулығы апатқа себеп болды деген қорытындысы Kumho Tire компаниясы күшпен қарсылық білдірген дөңгелек туралы нақты байқауларға негізделді. Kumho сонымен қатар дөңгелек сарапшысының әдістемесімен келіспеді және істі қараған федералды округтік соттан Федералдық сот тәртібінің 702-бабына сәйкес оны қабылдамауды сұрады. Округтік сот Daubert v. Merrell Dow Pharmaceuticals ісінен үлгі алды, ол сарапшы куәліктерін қабылдауда сот судьяларының бақылаушы рөлін бекітті. Daubert бойынша, сарапшы куәлігінің сенімділігіне, демек қабылдануына бірнеше фактор әсер етеді, олардың бірі – сарапшының әдістерінің жалпы жарамдылығы. Округтік сот дөңгелек сарапшысының әдістері ғылыми тұрғыдан дұрыс емес деп тапты және оның куәлігін қабылдамады. Бұл Kumho Tire компаниясының жеңіске жететінін білдірді. Кармайклдер 11-ші апелляциялық сотқа шағым түсірді. 11-ші апелляциялық сот округтік соттың шешімін жойды. Олар Daubert ісінің тек ғылыми сарапшы куәліктеріне ғана қатысты екенін және «білім мен тәжірибеге негізделген байқауларға» қатысты емес екенін түсіндірді. Дөңгелек сарапшысының куәлігі осындай ғылыми емес «байқаулар мен тәжірибеге» негізделген, сондықтан 11-ші апелляциялық сот округтік соттың 702-бап бойынша Daubert ережесін ескермей, басқаша шешім қабылдауы керек деп шешті. Kumho Tire компаниясы Жоғарғы Соттан Daubert ісінің тек ғылыми дәлелдерге ғана қатысты екенін қарауды сұрады.

Көпшілік пікір

Сот 702-баптың мәтінінде Дауберттің кодексі, федералды сот процесінде сарапшы ғылыми куәліктің қабылданғанын анықтауға тиіс федералды сот судьяларының қақпашы функциясын анықтады. Бірақ 702-бап «ғылыми, техникалық немесе басқа да арнайы білімдерге» қатысты. «Бұл тіл „ғылыми“ білім мен „техникалық“ немесе „басқа да арнайы“ білімді ерекшелемейді». Дауберт тек ғылыми біліммен ғана айналысқанмен, бұл істің мәні сондай болды және ол осы істің фактілерінен тысқары шықпады. Сот «ғылыми» және «техникалық» білім арасындағы шекара әрқашан анық бола бермейтінін атап өтті. «Таза ғылыми теорияның өзі дамуы үшін бақылау мен дұрыс жасалған құрал-жабдыққа байланысты болуы мүмкін. Ал екеуін ажыратуға жасалған ұсыныстар нақты жағдайларда қолдануға болатын нақты құқықтық шекараларды тудыруы екіталай». Егер «ғылыми» және «техникалық» білім арасындағы шекара анық болмаса, онда федералды сот судьяларына Дауберттің қақпашы функциясын қашан орындауға және 702-бапты қолдану үшін сот басқа шекті сынақты қашан қолдануға болатынын анықтау қиын болар еді. Сонымен қатар, Сот «ғылыми» және «техникалық» білімді ажыратудың «нақты қажеттілігін» көрмеді, өйткені екі түрлі білім де әдетте орташа қазылар алқасының түсінігінен тыс болады. Осыған сәйкес, Сот Даубертте сипатталған қақпаны күзету функциясы 702-бапқа сәйкес ұсынылған барлық сарапшы куәліктеріне қатысты деп шешті. Дауберт төрт факторды атады: теорияның сынақтан өткендігі, идеяның ғылыми сараптаудан өткендігі немесе ғылыми журналдарда жарияланғандығы, техникадағы қателік деңгейі және дұрыс жағдайда жалпы қабылдану. Басқа сарапшылық білімдер жағдайында басқа факторлар да маңызды болуы мүмкін екенін мойындаған Сот, Дауберттің қарастырған «қақпашы» функциясын орындау кезінде аудандық судьяларға басқа факторларды да ескеруге рұқсат берді. Бұл қосымша факторлар, әрине, нақты жағдайдағы сарапшы куәлігінің нақты түріне байланысты болады. Сонымен қатар, федералды апелляциялық соттар аудандық соттардың дәлелді шешімдерін қарастыратындықтан, соттар сарапшы куәлігінің сенімділігін қалай бағалайтынын анықтау үшін белгілі бір еркіндікке ие екенін қайталады. Осы стандартты Кармихальдердің дөңгелек сарапшысы ұсынған дәлелдерге қолдану арқылы Сот аудандық соттың сарапшының куәлігін қабылдаудан бас тартуы дұрыс деген қорытындыға келді. Аудандық сот дөңгелек сарапшысының әдістері Кармихальдердің фургонындағы дөңгелек жарылуының себебін сенімді түрде анықтай алатынын анықтауы керек еді. Сарапшының дөңгелек инженері ретіндегі тәжірибесі мәселе емес – сарапшы Мишленде он жыл жұмыс істеген. Дөңгелектерді визуалды тексерудің жалпы сенімді әдіс екендігі де мәселе емес, себебі сот алдындағы мәселе Кармихальдердің фургонындағы дөңгелекке қатысты болды. Бірақ сарапшы дөңгелекті тексеру нәтижесінде дөңгелек ақаулығынан жарылғанына келді, себебі ол басқа себептердің дәлелін көрмеді. «Дауберт пен Федералдық дәлелдеу ережелерінің ешқайсысы да аудандық сотты сарапшының өзінің мәлімдемесінен басқа деректермен байланыстырылған пікір дәлелдерін қабылдауға міндеттемейді». Аудандық сот осы мәселелерді ескере отырып, дөңгелек сарапшысы ұсынған дәлелдерді қабылдамау үшін өз құқығын пайдаланды. Осыған байланысты Жоғарғы Сот 11-ші апелляциялық округтік соттың аудандық сот шешімін жоққа шығару туралы шешімін кері қайтарды.