Кіріспе
Шындық, сұлулық және игілік – барлықтың трансценденттік қасиеттері. Трансцендентальдар (трансценденталия, "асып өтуден" шыққан термин) – "барлықтың қасиеттері", қазіргі кезде олар шындық, бірлік, сұлулық және игілік деп есептеледі. Бұл тұжырымдамалық идея ортағасырлық схоластикадан, әсіресе Аквиннен пайда болды, бірақ Батыста Платон, Августин және Аристотельден бастау алды. Бұл йога доктриналарын түсіндіретін ежелгі индуистік классикалық "Бхагавадгитада" алдын ала бейнеленген деп саналады. Онтологиялық тұрғыдан қарағанда, трансцендентальдар барлық нәрсеге/заттарға/топтамаларға ортақ, ал барлық нәрсе (теологиялық, метафизикалық, нормативтік) бағалануы, талдануы мүмкін, немесе біздің санауымызша, туа біткен қасиеттер мен сипаттамаларға ие деп айтуға болады: шындық (ой және логика), сұлулық (эстетикалық және көркемдік), және игілік (мораль және іс-әрекет). Аристотельге дейінгі танымдық және "алғашқы принциптер" тұрғысынан, олар "алғашқы" ұғымдар болып табылады, себебі оларды логикалық немесе дедуктивтік жолмен олардың рационалдық ашылуы мен көрінуінен бұрынғы "алдын ала метафизикаға" қайтаруға болмайды. Аристотельдің ежелгі, заманауи емес субъективтік түсінігінде трансцендентальдар адамның Ақылы арқылы немесе ойлайтын субъект арқылы жұмыс істейді. Бәрін шындыққа дейін тоғыстырудың орнына, трансцендентальдар әрқайсысы өзінің қолданылатын Ақыл аймағындағы үйлесімді немесе толық бірліктің бөлігі болып табылады, ол мүмкін жоғары бірлік – Жан аймағында. Платонның тұжырымдамасы көбірек түсініксіз болуы мүмкін, бірақ ол Аристотельді және кейіннен Аквинды алдын ала сезген. Адам санасының ағарту дәуірінен бұрын бұл салалар/домендер рационалдылықпен немесе рационалдылықтың бейімділіктерімен синоним болды. Теориялық Ақыл (мен түсінетінім), Практикалық Ақыл (мен істейтінім) және Эстетикалық Ақыл (мен бағалайтыным) абстракция ретінде емес, олардың істегендері үшін түсінілді. Шындықты математика, ғылым және метафизика арқылы эмпирикалық тұрғыдан дәлелдеуге болады. Сұлулықты эстетика мен өнерде эмпирикалық тұрғыдан көруге болады. Игілікті практикалық Ақыл арқылы этика мен саясатта эмпирикалық тұрғыдан көруге болады. Ақырында, Ақыл олардың әрқайсысының негізгі жалпылауы болып табылады. Әрбір объектінің домені жалпыдан белгілі бір деңгейге дейін, жалпыдан ерекшеге емес, ерекше жалпылау арқылы алға жылжиды. Трансцендентальдар – бөлек, өзара әрекеттесетін және потенциалды үйлестірілген толық домендер, түпкілікті ерекшеленеді, трансцендентальға зиян келтірмей азайтылмайды және олар кең, бірақ өздеріне қарай кеңейеді. Говард Гарднер игілікті қарым-қатынастардың қасиеті, шындықты мәлімдемелердің қасиеті, ал сұлулықты тәжірибелердің қасиеті деп тұжырымдайды. Алтын ереже жергілікті деңгейдегі қарым-қатынастарды тұрақтандырады, бірақ Гарднердің айтуынша, жаһандық қарым-қатынастар (рольдер этикасы) азаматтық пен жұмыстан тұрады. Біз жақсы азаматтар, жақсы адамдар және жақсы жұмысшылар болуымыз керек. Азаматтар мен жұмысшылар ортақ ортада этикалық тәжірибелерді бөлісу үшін бірлесіп жұмыс істейді. Сұлулық – табиғат пен өнерге қатысты тәжірибелер мен дәмділік. Сұлу тәжірибелер қызықты, есте қалады және қайтадан келуге шақырады. Кейбір дәмдер жалпыға ортақ, ал басқалары әртүрлі болып көрінеді. Шындық әлемі үнемі өзгеріп отырады, біз постмодернистік түйсіктерді шешуге тырысамыз. Алайда, шындық осы дәуірде де қалыптасуы мүмкін. Ақиқаттар жалпы алғанда жақындасады. Гарднер үміт бар деп ойлайды. Шындық пен жалғандықты шындықтың түрін және заңдылықты алу үшін қолданылатын әдістерді атап өту арқылы көруге болады. Шындықтың екі түрі бар: академиялық пәндерден (тарих, ғылым) шығатын шындықтар және күнделікті өмірден (кәсіптер, қолөнер) шығатын шындықтар. Бұл салалардағы сөйлемдер мен мәлімдемелер шындықты талап етудің негізі болып табылады. Мәлімдемелер мен сөйлемдер: шын, жалған немесе белгісіз. Енді жалғыз шындық жоқ, қазір көптеген шындықтар және мета-танымдық шындықтар бар. Біз ешқашан толық шындықты таба алмаймыз, бірақ осы салалардағы біліміміз бізді дұрыс бағытта жетелейді. Орта ғасырдың жоғары кезеңіндегі Альбертус Магнус кезінен бастап трансцендентальдар метафизиканың тақырыбы болды. Олардың саны туралы келіспеушіліктер болғанымен, негізгі ұғым – барлықтың өзі (ens), бірлік (unum), шындық (verum) және игілік (bonum) трансценденталь отбасының бөлігі екендігінде консенсус болды. Содан бері, мән (res), ерекшелік (aliquid) және, соңғы кезде, сұлулық (pulchrum) қосылды. Бүгінде оларды теологияда, әсіресе католик ойлауында бірлік, шындық, игілік және сұлулық ретінде табуға болады.
the transcendental properties of being
The transcendentals (transcendentalia, from transcendere "to exceed") are "properties of being", nowadays commonly considered to be truth, unity (oneness), beauty, and goodness. The conceptual idea arose from medieval scholasticism, namely Aquinas but originated with Plato, Augustine, and Aristotle in the West. It is believed to be prefigured in the Bhagavadgita, an ancient Hindu classic, which illuminates the doctrines of Yoga. Viewed ontologically, the transcendentals are understood to be what is common to all beings/things/identities, and all things that exist (theologically, metaphysically, normatively) can be judged, or appraised, or may be said to be or possess the innate qualities and characteristics which we consider or deem True (Thought and Logic), Beautiful (Aesthetic and Artistic) and Good (Morals and Action). From a cognitive and "first principles" horizon, going all the way back to Aristotle, they are the "first" concepts, since they cannot be logically or deductively traced back to "a prior metaphysics" preceding their Rational unfoldment and display. In the ancient, premodern subjective understanding of Aristotle, the transcendentals operate via man/woman's Reason, or the reasoning subject. Seen as a whole, rather than reducing everything to Truth, the transcendentals are part of a harmonious or complete unity each within its applied domain of Reason, which is within the domain of a possibly higher unity: Soul. Plato's conception may be more intangible but it certainly anticipated Aristotle, and later, Aquinas. Prior to the Enlightenment Era of human consciousness, these spheres/domains were synonymous with rationality, or dispositions of rationality. Theoretical Reason (what I understand), Practical Reason (what I do), and Aesthetic Reason (what I appreciate) were understood for what they did rather than as mere abstractions. The True, can be demonstrated empirically within: Mathematics, Science, and Metaphysics. Beauty can be seen empirically within: Aesthetics and Art. The Good, via Practical Reason can be seen empirically within: Ethics and Politics. Finally, Reason is an underlying generalization in each. Each object domain makes strides by uniquely generalizing from a particular level to the general concepts, rather than from the generals to any particular. The transcendentals are, lastly separate, mutually interacting, and potentially coordinated whole domains, are ultimately distinct, cannot be reduced without serious harm to the transcendental in question, and are vast but expansive unto themselves. Howard Gardner conceptualizes the Good as Goodness a property of relationships, the true as a property of statements, and the beauty as a property of experiences. The Golden rule stabilizes relationships at the local level, but according to Gardner, global relationships (the ethics of roles) consists of citizenship and work. We must be good citizens, good people, and good workers. Citizens and workers collaborate in Commons to share the best ethical practices. The Beautiful consists of experiences, or tastes concerning the natural world and the Arts. Beautiful experiences are interesting, memorable, and they invite returning. Some tastes seem quite universal, while others are divergent. The world of truth is ever evolving, as we seek to overcome postmodern conundrums. However, truth may still be established in this age. Truths generally converge. So Gardner thinks there's hope. Truth and False can be seen by noting the type of truth and the methods that were used to obtain legitimacy preliminary knowledge. There are two types of truth: Truths emanating out of academic disciplines (history, science), and truths emanating from daily life (professions, trade crafts). Within these fields propositions and statements are the basis for making truth claims. Statements and propositions are either True, False, or Indeterminate. There is no longer a singular truth, but now many truths and meta cognitive truth. We may never obtain Truth, but our knowledge in these domains points us in a proper direction. From the time of Albertus Magnus in the High Middle Ages, the transcendentals have been the subject of metaphysics. Although there was disagreement about their number, there was consensus that, in addition to the basic concept of being itself (ens), unity (unum), truth (verum) and goodness (bonum) were part of the transcendental family. Since then, essence (res), otherness (aliquid) and, more recently, beauty (pulchrum) have been added. Today, they are found in theology, particularly in Catholic thought, as unity, truth, goodness and beauty.
Тарих
Парменид ең алдымен болмысқа қатысты қасиеттерді зерттеді. Сократ, Платон арқылы айтылған, одан кейін із келеді (Жақсылық Формасын қараңыз). Аристотельдің субстанция теориясы (субстанция ретінде болу – болмысқа тән) трансценденттіктер теориясы ретінде түсіндірілді. Аристотель тек бірлік ("Бір") туралы нақты айтады, себебі ол болмысқа тікелей байланысты жалғыз трансценденттік, ал шындық пен жақсылық – рационалды жаратылыстарға қатысты. Орта ғасырларда католик философтары трансценденталдардың (transcendentalia) бар екенін және олардың Аристотельдің он санатының әрқайсысынан жоғары тұратынын дамытты. Альберт Ұлы жақсылықтың трансценденттілігі туралы доктринаны қалыптастырды. Оның шәкірті, Ақын Томас, алты трансценденттік ұғымды ұсынды: ens, res, unum, aliquid, bonum, verum; яғни "болмыс", "зат", "бір", "бір нәрсе", "жақсы" және "нағыз". Ақын Томас оларды трансценденттіктер ретінде нақтылайды, бірақ кейбір жағдайларда ол трансценденттіктердің қалыпты тізімін ұстанады, ол Бір, Жақсы және Шыннан тұрады. Трансценденттіктер онтологиялық тұрғыдан біртұтас, сондықтан олар өзгертіледі: мысалы, шындық бар жерде, болмыс пен жақсылық та бар. Христиандық теологияда трансценденттіктер теологияның өзіне, Құдай туралы ілімге қатысты қарастырылады. Христиандық доктрина бойынша, трансценденттіктер – адамның ең жоғалғы тілегі деп сипатталады. Адам ақырында кемелдікке ұмтылады, бұл трансценденттіктерге толық жеткенге деген құштарлық арқылы көрінеді. Католик шіркеуі Құдайды Шындық, Жақсылық және Сұлулық деп үйретеді, бұл Католик шіркеуінің катехизисінде көрсетілген. Олардың әрқайсысы уақыт пен кеңістіктің шектерін асып түседі және болмыста түп тамыр алады. Трансценденттіктер мәдени әртүрлілікке, діни доктринаға немесе жеке идеологияға тәуелді емес, барлық нәрсенің объективті қасиеттері болып табылады. Уилберлік дәстүрдегі қазіргі заманғы "интегралды" немесе холистик философия, сондай-ақ Стив Мактинтош, "Эволюцияның мақсаты" кітабының авторы, Космостағы (дене, сана, жан, рух) барлық эволюцияның қажетті шарты ретінде Сұлулықты, Шындықты және Жақсылықты біріктіруге тырысады, микрокосмостық даму деңгейінде, сондай-ақ әлеуметтанулық тұрғыдан жеке тұлғада.